Odsetki od opóźnionych wypłat za urzędówki na razie bez szans

Zabiegi Adwokatury o wprowadzenie przepisu zobowiązującego sądy do naliczania odsetek do wpłacanych z opóźnieniem wynagrodzeń za pomoc prawną z urzędu nie zakończyły się sukcesem. Ostatnią próbą w tym kierunku był wniosek o włączenie takiej regulacji do procedowanej obecnie nowelizacji Prawa o adwokaturze, ale opracowany już przez sejmową komisję projekt tego nie przewiduje. Przeciwny był resort sprawiedliwości, który obawia się dodatkowych kosztów takiego rozwiązania.

Naczelna Rada Adwokacka skierowała w ubiegłym roku do Sejmu i Senatu petycję, domagając się ustawowego prawa do odsetek za opóźnienia w wypłatach wynagrodzeń za tzw. urzędówki, czyli pomoc prawną z urzędu. Zajęły się nią komisje petycji obu izb i zdecydowały o przekazaniu do sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka w celu rozpatrzenia łącznie z procedowanym projektem zmian w ustawie Prawo o adwokaturze. Pod koniec ubiegłego roku do laski marszałkowskiej trafił komisyjny projekt nowelizacji tej ustawy, odbyło się pierwsze czytanie i w czerwcu tego roku komisja skierowała go do dalszych prac na forum Sejmu. Nie znalazł się w nim przepis dotyczący odsetek.

Czytaj: Nowela o Adwokaturze coraz bliżej? Komisja sejmowa wniosła projekt>>

Nowela Prawa o adwokaturze po komisji i bez „wakacji pełnomocnika”>> 

Prawnicy nie chcą kredytować sądów

Ilustracją zjawiska, z którym próbują walczyć samorządy adwokatów i radców prawnych może być sytuacja w jednym z warszawskich sądów, który poinformował swego czasu pełnomocników, że w związku z brakiem środków, za urzędówki zapłaci w kolejnym miesiącu. Adwokaci i radcowie prawni, którzy mogę podać wiele takich przykładów uznali, że czas ukrócić takie praktyki, bo de facto oznaczają one kredytowanie przez pełnomocników sądu.

Czytaj: Sądy łatają dziurę w budżecie kosztem pełnomocników>> 

- Istotnym problemem polskiego systemu pomocy prawnej z urzędu jest wypłacanie kosztów tej pomocy z istotnymi opóźnieniami wynoszącymi 2, 3, 4, 5, a nawet więcej miesięcy od terminu płatności – mówi Prawo.pl adwokat Robert Pogorzelski (Kancelaria Adwokacka Adwokat Robert Pogorzelski), autor projektu petycji do parlamentu. I podkreśla, że istotnym elementem konstytucyjnego prawa do otrzymania wynagrodzenia za pracę jest również terminowość jego wypłaty. A wspierające tę inicjatywę Stowarzyszenie Defensor Iuris dodało w oficjalnym stanowisku, że w praktyce pełnomocnik, świadczący pomoc prawną z urzędu, częstokroć zobowiązany jest do kredytowania Skarbu Państwa, w ten sposób, że płaci na rzecz Skarbu Państwa PIT lub świadczenie składki zdrowotnej od dochodu, którego jeszcze nie uzyskał. 

- W obecnym ustawodawstwie brak jest jednakże jakichkolwiek skutecznych środków prowadzących do zmiany takiej sytuacji lub chociażby stwarzających presję na jednostki sektora publicznego, a nakładających sankcję za stosowanie podobnych praktyk - zaznaczono.

Czytaj też w LEX: Typowe błędy profesjonalnych pełnomocników w pismach procesowych w sprawach karnych >

Proponowana przez adwokaturę zmiana miałaby polegać na dodaniu do art. 29 ustawy Prawo o adwokaturze ustępu 3 w brzmieniu: W przypadku wypłaty wynagrodzenia przez podmioty o których mowa w ust. 1 z przekroczeniem terminu 14 dni od dnia wpływu faktury VAT, podmioty te łącznie z należnym wynagrodzeniem wypłacają adwokatowi odsetki ustawowe za opóźnienia w transakcjach handlowych oraz rekompensatę o której mowa 10 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 2013 r. o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Ministerstwo wskazuje na koszty dla budżetu

Kulisy decyzji o nieuwzględnieniu tej propozycji w przygotowanym przez Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka projekcie nowelizacji ustawy Prawo o adwokaturze nie są znane, ale pewne światło na sprawę rzuca treść pisma z 2 września 2025 r. sekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Arkadiusza Myrchy do senatora Roberta Mamątowa, przewodniczącego Komisji Petycji Senatu. Wiceminister przyznaje w nim, że wynagrodzenia za urzędówki bywają wypłacane z opóźnieniem, ale wskazuje jednocześnie na skutki, jakie wywołałby przepis nakazujący wypłacanie odsetek za taką zwłokę. – Trzeba w pierwszym rzędzie podkreślić, że wiązałoby się to z koniecznością zapewnienia sądom środków finansowych na wypłatę odsetek w przypadku wypłaty z opóźnieniem wynagrodzenia adwokatom za pomoc prawną udzielaną z urzędu – stwierdził. Nie podał jednak żadnych danych o skali zjawiska i ewentualnych dodatkowych kosztach budżetowych, gdyby prawo nakazywało naliczać i wypłacać prawnikom odsetki.

Czytaj też w LEX: Podatki w nowej kancelarii. Opodatkowanie, VAT i koszty krok po kroku >

Wypłata po etapie, czy po uprawomocnieniu orzeczenia?

Wiceminister wskazał też na złożone zagadnienie, jakim jest termin wypłacenia wynagrodzenia za obronę. Przepisy proceduralne mówią, co do zasady, o prawomocnym zakończeniu sprawy. Natomiast nie przebiły się dotąd zgłaszane od lat przez samorządy adwokatów i radców prawnych argumenty, że wynagrodzenie powinno być wypłacane najpóźniej po zakończeniu danego etapu, bowiem instancyjny bieg sprawy może trwać latami. Wiceminister przypomina, że w obecnym stanie prawnym jedynie prawomocne postanowienie stanowi podstawę wypłaty wynagrodzenia obrońcy z urzędu. – Przyjmowanie unormowania, w myśl którego sąd miałby obowiązek wypłacić adwokatowi należne mu świadczenie w określonym terminie liczonym od dnia wpływu faktury – mimo nieprawomocności postanowienia o ich przyznaniu – byłoby niezasadne, albowiem mogłoby dochodzić do sytuacji, w których na skutek zaskarżenia postanowienia adwokatowi zostanie wypłacone niższe lub wyższe świadczenie niż to, które zostało ostatecznie orzeczone – stwierdził minister Myrcha. I dodał, że dla służb finansowych sądów powodowałoby to konsekwencje w postaci dochodzenia i całego systemu obsługi, rozliczania i ewidencji zwrotów części środków od adwokata lub radcy prawnego.

Czytaj też w LEX: Jak zadawać pytania sztucznej inteligencji, aby wspierała myślenie prawnicze, a nie je zastępowała? >

Wiceminister podał też szereg innych argumentów techniczno-finansowych, którego jego zdaniem komplikowałyby pracę sądów w takiej sytuacji. Wskazał też, że opóźnienia w wypłatach powstają często z winy adwokatów i radców prawnych, którzy dostarczają faktury niekompletne lub z błędami, a służby finansowe sądów muszą to sprawdzać wyjaśniać, żądać uzupełnień. I podsumował, że w tej sytuacji „trudno znaleźć uzasadnienie dla konieczności wprowadzenia postulowanej regulacji”.