Mieszkaniec kontra rada gminy. Kto ma większy wpływ mówi Jakub Dorosz-Kruczyński [Prawo na Oko #75]

Mieszkańcy często interesują się decyzjami samorządu dopiero wtedy, gdy odczuwają ich skutki. Tymczasem wiele kluczowych rozstrzygnięć zapada znacznie wcześniej i podlega społecznej kontroli w szerszym zakresie, niż mogłoby się wydawać. Jakimi narzędziami dysponują mieszkańcy, by realnie wpływać na działania władz lokalnych i skutecznie sprawować nad nimi obywatelski nadzór? O tym w najnowszym odcinku! Gościem odcinka podcastu Prawo na Oko jest dr Jakub Dorosz-Kruczyński, specjalista w zakresie prawa administracyjnego i samorządu terytorialnego, autor licznych publikacji oraz pracownik Fundacji Rozwoju Demokracji Lokalnej im. Jerzego Regulskiego. W rozmowie wyjaśnia, dlaczego warto śledzić pracę organów samorządowych, jakie uprawnienia przysługują mieszkańcom oraz po czym rozpoznać, że lokalne władze mogą działać w sposób budzący wątpliwości.

Nie tylko chodzenie na wybory. Jak mieszkańcy mogą wpływać na działania samorządu?

Wpływ mieszkańców na funkcjonowanie samorządu nie kończy się na oddaniu głosu w wyborach. Dostęp do informacji publicznej, udział w konsultacjach czy inne instrumenty partycypacji społecznej sprawiają, że lokalne decyzje mogą podlegać bieżącej ocenie i kontroli ze strony wspólnoty samorządowej.

Jak zaznacza rozmówca:

Powinniśmy mieć świadomość tego, że jako mieszkańcy przynależymy do wspólnoty samorządowej, do korporacji prawa publicznego i z tego tytułu przysługują nam pewne prawa i obowiązki. Interesowanie się tym, jak funkcjonują organy tej wspólnoty samorządowej, leży w dobrze pojętym interesie nas wszystkich.

Czy mieszkańcy są najskuteczniejszym kontrolerem samorządu?

Mimo że formalne mechanizmy kontroli zostały określone w przepisach, praktyka pokazuje, że ogromne znaczenie mają aktywność obywatelska oraz zainteresowanie sprawami lokalnymi. To właśnie społeczna obserwacja często pozwala wychwycić kwestie, które mogłyby pozostać niezauważone.

Zainteresowany obywatel jest w stanie zwrócić uwagę na sprawy, których nie dostrzegą radni. To obywatel i sama wspólnota samorządowa powinny inicjować sygnały dotyczące swoich obaw, zastrzeżeń czy wątpliwości w odniesieniu do działań władz lokalnych.

Kto pyta... ten współdecyduje! Dlatego warto zachować obywatelską czujność

Zdaniem dr. Jakuba Dorosza-Kruczyńskiego, gdy debata ustępuje miejsca pośpiechowi, a kluczowe rozstrzygnięcia zapadają bez pogłębionej dyskusji, mieszkańcy powinni uważniej przyglądać się działaniom władz lokalnych i aktywnie korzystać z prawa do zadawania pytań:

Jeżeli mamy sytuację, w której bardzo rozbudowane porządki obrad i kolejne uchwały są przyjmowane w ekspresowym tempie, to znaczy, że element dyskusji i refleksji nad sprawami lokalnymi nie jest w praktyce realizowany. To powinno skłaniać mieszkańców do zadawania pytań.

Rozmowa pokazuje, że warto od czasu do czasu zadać sobie pytanie, jakie decyzje są obecnie podejmowane w naszej wspólnocie samorządowej. To właśnie na poziomie lokalnym rozstrzygane są sprawy, które w największym stopniu kształtują otaczającą nas rzeczywistość i to często na długo przed tym, zanim ich skutki staną się powszechnie dostrzegalne.