Nowela Prawa o adwokaturze po komisji i bez „wakacji pełnomocnika”
Sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka nie wprowadziła do projektu noweli Prawa o adwokaturze zmian umożliwiających blokowanie przez adwokatów 20 terminów w ciągu roku, w których sąd nie mógłby dokonywać im doręczeń ani wyznaczać rozpraw. Zmiany zakładają też, że adwokaci będą objęci ochroną jak funkcjonariusze publiczni. Adwokaci liczyli, że nowe przepisy mogłyby obowiązywać już w przyszłym roku. Projektem noweli na początku lipca powinien zająć się Sejm. Tożsame rozwiązanie wprowadziła obowiązująca już nowela ustawy o radcach prawnych.
Adwokatura wniosła do Sejmu swój obszerny projekt wraz z petycją - w marcu 2025 r. Przemysław Rosati, prezes NRA, mówił wówczas Prawo.pl, że Prawo o adwokaturze wymaga zmian m.in. umożliwiających samorządowi sprawne działanie. – Proponujemy również doprecyzowanie, czym jest świadczenie pomocy prawnej, wzorując się na rozwiązaniach zastosowanych w innych zawodach, choćby u doradców podatkowych czy restrukturyzacyjnych. Kończymy też z pewną fikcją, kiedy adwokat jest już wydalony z zawodu, ale nadal nie jest skreślony z listy adwokatów – wymieniał. Następnie projekt wzięła „na siebie” sejmowa komisja sprawiedliwości. Jedną z kluczowych propozycji poprawek, o którą postulowała adwokatura, było uregulowanie kwestii tzw. wakacji pełnomocnika. Z kolei w czerwcu br. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie przyjęła stanowisko, w którym z niepokojem oceniła orzecznictwo, zgodnie z którym wcześniej zaplanowany urlop profesjonalnego pełnomocnika co do zasady nie stanowi podstawy do zmiany terminu rozprawy. Chodzi m.in. o marcowy wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wskazano, że nieobecność pełnomocnika strony wywołana urlopem wypoczynkowym nie jest ani nadzwyczajnym wydarzeniem, ani też przeszkodą, która mogłaby skutkować odroczeniem rozprawy. Izba podkreśliła równocześnie, że uwzględnianie urlopów pełnomocników jest do pogodzenia z postulatami sprawności postępowań.
Czytaj: Nowela o Adwokaturze coraz bliżej? Komisja sejmowa wniosła projekt>>
Nowela na razie bez „wakacji pełnomocnika”
Jak dowiedział się serwis Prawo.pl, poprawka umożliwiająca blokowanie terminów nie została ostatecznie poparta przez komisję sejmową. Przeciwni tej propozycji mieli być też przedstawiciele Ministerstwa Sprawiedliwości. Przypomnijmy, że NRA proponuje, by adwokat wykonujący zawód mógł w każdym roku kalendarzowym oznaczyć, za pośrednictwem konta w portalu informacyjnym, o którym mowa w art. 53e par. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych, nie więcej niż 20 dni roboczych urlopu procesowego. Oznaczeń dokonywałoby się dla terminów przypadających w pierwszym półroczu danego roku, nie później niż do dnia 30 listopada roku poprzedniego, a dla terminów przypadających w drugim półroczu danego roku nie później niż do dnia 31 maja tego roku. W dniach oznaczonych jako urlop procesowy nie można byłoby wyznaczyć terminów rozpraw, posiedzeń ani innych czynności procesowych ani dokonać doręczenia elektronicznego pism procesowych do pełnomocnika zawodowego, z wyłączeniem wyznaczenia terminu czynności procesowej, której skuteczność zależy od jej dokonania w terminie wskazanym w ustawie.
Czytaj też w LEX: Swoboda wypowiedzi adwokatów i radców prawnych na tle standardu Europejskiej Konwencji Praw Człowieka >
Zmiany miałyby też nastąpić w rozporządzeniu ministra sprawiedliwości z dnia 20 lutego 2026 r. w sprawie portalu informacyjnego. Chodzi o dodanie par. 10a, dotyczącego kalendarza pełnomocnika zawodowego i blokady terminów.
I tak, zgodnie z nim, portal informacyjny udostępniałby pełnomocnikowi zawodowemu funkcjonalność kalendarza pełnomocnika procesowego (kalendarz), w którym można by było oznaczać dni niedostępności, w tym dni urlopu procesowego, z wykorzystaniem konta i profilu użytkownika konta. Pełnomocnik zawodowy mógłby oznaczyć w kalendarzu nie więcej niż 20 dni roboczych urlopu procesowego w każdym roku kalendarzowym poprzez wskazanie konkretnych dni kalendarzowych. Oznaczenia dokonywane byłyby dla terminów przypadających w pierwszym półroczu danego roku nie później niż do dnia 30 listopada roku poprzedniego, a dla terminów przypadających w drugim półroczu danego roku nie później niż do dnia 31 maja tego roku, i portal informacyjny automatycznie blokowałby w dniach oznaczonych jako urlop procesowy: wyznaczanie terminów rozpraw, posiedzeń i innych czynności procesowych oraz dokonywanie doręczeń elektronicznych pism procesowych do pełnomocnika zawodowego w zakresie dostępu wynikającego z profilu użytkownika konta i profili zależnych. Status pełnomocnika zawodowego, przypisany do profilu użytkownika konta, weryfikowany byłby w systemie ROBUS (Rejestr Osób Biorących Udział w Postępowaniach Sądowych). W przypadku negatywnej weryfikacji dostęp do kalendarza i blokad terminów byłby zawieszany. Z kolei oznaczone dni urlopu procesowego – w myśl propozycji – byłyby widoczne dla sądu oraz dla administratora konta pełnomocnika zawodowego w zakresie niezbędnym do wyznaczania terminów i dokonywania doręczeń elektronicznych.
Zobacz też w LEX: Wizerunek kancelarii prawnej - jak mu pomóc? >
Dodatkowo portal miałby udostępniać pełnomocnikowi zawodowemu funkcjonalność w postaci informacji o terminach rozpraw, czasie ich trwania i sygnaturach spraw, z przyporządkowaniem do każdego sędziego.
Czytaj: Od 18 czerwca większa ochrona dla radcy prawnego, 200 tys. zł za podszywanie się pod jego tytuł>>
Samorząd radcowski przyjął stanowisko w obronie profesjonalnych pełnomocników>>
Większa ochrona dla adwokatów, kary za podszywanie się
W noweli znalazły się natomiast, m.in. po poprawkach, niemal tożsame rozwiązania jak w obowiązującej już „małej” nowelizacji ustawy o radcach prawnych. I tak adwokat podczas i w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych będzie korzystał z ochrony przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. ‒ Kodeks karny.
Co więcej, za posługiwanie się – w sposób nieuprawniony – tytułem zawodowym „adwokat” lub oznaczanie prowadzonej działalności słowami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów” lub posługiwanie się - i tu dalej idące rozwiązanie - „godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata”, grozić będzie grzywna od 5 000 do 200 000 złotych albo kara ograniczenia wolności, albo obie te kary łącznie.
Zgodnie z wersją projektu po pracach w komisji takie same kary grozić będą za gromadzenie i udostępnianie publicznie przez osobę nieuprawnioną wszystkich lub niektórych informacji, o których mowa w art. 49 ust. 2 i 3, bez zgody okręgowej rady adwokackiej lub Naczelnej Rady Adwokackiej. O co chodzi? O listy prawników zagranicznych oraz adwokatów i aplikantów prowadzone przez ORA w systemie teleinformatycznym udostępnianym przez Naczelną Radę Adwokacką.
Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >
Doprecyzowanie świadczenia pomocy prawnej
Projekt zakłada też m.in. zmiany w art. 4 Prawa o adwokaturze, dotyczącym czynności zawodowych adwokata. Obecnie nie jest on zbyt rozbudowany. Wskazuje się w nim, że zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, oraz że adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami. A także, że pomoc prawna świadczona jest osobom fizycznym, podmiotom gospodarczym oraz jednostkom organizacyjnym.
Zaproponowano uzupełnienie tego artykułu. Zgodnie z projektem zawód adwokata miałby polegać na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na:
- udzielaniu porad prawnych;
- sporządzaniu opinii prawnych;
- opracowywaniu projektów aktów prawnych, w tym aktów normatywnych;
- występowaniu w charakterze pełnomocnika lub obrońcy przed sądami, trybunałami i innymi organami władzy publicznej lub podmiotami działającymi w ich imieniu;
- sporządzaniu dokumentów prawnych i ich projektów, w tym umów, regulaminów i statutów.
Świadczeniem pomocy prawnej ma być również pośrednictwo w: zawieraniu umów, których przedmiotem jest świadczenie pomocy prawnej; udzielaniu pełnomocnictwa do świadczenia pomocy prawnej, a także „działalność polegająca na zorganizowanym dochodzeniu roszczeń osób trzecich, w ich imieniu lub na ich rachunek, choćby roszczenie zostało przeniesione na podmiot prowadzący taką działalność w drodze przelewu”.
Czytaj też w LEX: Wypalenie zawodowe – poradnik dla liderów zespołów prawnych >
Adwokatura proponowała też dodanie ust. 4 i ust. 5 – zgodnie z którymi zawodowe wykonywanie wymienionych wcześniej czynności byłoby zastrzeżone wyłącznie dla podmiotów uprawnionych w rozumieniu ustawy (w tym przypadku Prawa o adwokaturze), a zawarcie umowy o świadczenie pomocy prawnej za wynagrodzeniem z podmiotem nieuprawnionym miałoby skutkować jej nieważnością. W projekcie komisyjnym to się jednak nie znalazło.
Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >
Kasacja nie wstrzyma wydalenia adwokata z zawodu?
W projekcie zaproponowano też zmiany w zakresie dyscyplinarek. I tak zmiany nastąpią w art. 72 Prawa o adwokaturze oraz w art. 91a. Zgodnie z art. 72 ust. 1a adwokata skreśla się z listy adwokatów również w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury. Po zmianach brzmiałby: adwokata skreśla się z listy adwokatów również w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury – z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia.
Z kolei art. 91a dotyczy kasacji. Obecnie jego par. 2 zakłada, że orzeczenie, od którego służy kasacja, nie podlega wykonaniu do czasu wniesienia kasacji lub bezskutecznego upływu terminu do jej wniesienia. W projekcie proponuje się, by orzeczenie kończące postępowanie wydane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji było prawomocne i wykonalne z chwilą ogłoszenia.
Te propozycje miały być remedium na sytuację wokół Izby Dyscyplinarnej, a następnie Izby Odpowiedzialności Zawodowej. Chodzi o to, że orzekają w niej sędziowie powołani od 2018 roku. Tożsama zmiana znalazła się w małej nowelizacji ustawy o radcach prawnych.
Adwokat niezdolny do wykonywania zawodu? Doprecyzowanie przepisów
Zmiany mają też objąć art. 4c Prawa o adwokaturze, regulujący kwestie trwałej niezdolności adwokata do wykonywania zawodu. Obecnie, zgodnie z przepisami, o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu orzeka okręgowa rada adwokacka. Uchwała zapada po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika ustanowionego spośród adwokatów oraz po zaznajomieniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Okręgowa rada adwokacka wyznacza pełnomocnika z urzędu, jeżeli adwokat go nie ustanowi. W razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu okręgowa rada adwokacka może zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie przysługuje okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostało wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie.
Zgodnie ze zmienionym przepisem o „niezdolności adwokata do wykonywania zawodu” będzie orzekała okręgowa rada adwokacka. I podobnie: w razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie „niezdolności do wykonywania zawodu” okręgowa rada adwokacka będzie mogła zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie będzie przysługiwać okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostanie wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie. Wszczęcie postępowania o stwierdzenie niezdolności do wykonywania zawodu – co istotne – nie będzie wymagało wysłuchania adwokata.
Zobacz też w LEX: AI w kancelarii prawnej – jak korzystać bezpiecznie i zgodnie z prawem? >
Dodane miałby być par. 4 i 5. Zgodnie z pierwszym z nich uchwale orzekającej o niezdolności adwokata do wykonywania zawodu, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, będzie nadawany rygor natychmiastowej wykonalności. Zgodnie z par. 5: w każdym czasie adwokat, wobec którego podjęto uchwałę na podstawie ust. 1, w przypadku zmiany okoliczności lub ustania podstawy powodującej niezdolność do wykonywania zawodu, będzie mógł zwrócić się do okręgowej rady adwokackiej o uchylenie lub zmianę tej uchwały.
Czytaj też w LEX: Planowanie pracy działu i zespołu prawnego w warunkach ciągłej zmienności >
