Nie ma dodatkowych pieniędzy na wynagrodzenia za urzędówki w 2027 r.
Skutki finansowe zmian wysokości stawek zostały już uwzględnione w wydatkach budżetowych sądów powszechnych. W związku z tym resort nie widzi obecnie podstaw do zaplanowania dodatkowych pieniędzy na ten cel w projekcie budżetu na 2027 rok - tak odpowiedziało Ministerstwo Sprawiedliwości na pismo prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej Przemysława Rosatiego dotyczące konieczności zabezpieczenia w budżecie państwa środków na wynagrodzenia za świadczenie pomocy prawnej z urzędu.
W lipcu tego roku prezes NRA adwokat Przemysław Rosati zwrócił się do ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka o podjęcie działań zmierzających do zabezpieczenia w projekcie ustawy budżetowej na 2027 rok odpowiednich środków finansowych na wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną przez adwokatów z urzędu.
Finansowanie wraz z nowelą
Pismo było kolejnym ruchem Naczelnej Rady Adwokackiej na rzecz urealnienia systemu wynagradzania za pomoc prawną z urzędu. NRA od 2021 roku konsekwentnie wskazuje na konieczność dostosowania wysokości stawek do rzeczywistego nakładu pracy adwokatów oraz kosztów wykonywania tych obowiązków. W swoim wystąpieniu prezes Rosati zwrócił uwagę, że samo podjęcie prac nad zmianą przepisów określających wysokość stawek nie będzie wystarczające, jeżeli nie zostaną jednocześnie zabezpieczone środki pozwalające na sfinansowanie wyższych wynagrodzeń. Wskazał również, że odpowiednie finansowanie pomocy prawnej z urzędu ma bezpośrednie znaczenie dla realizacji konstytucyjnego prawa do sądu i prawa do rzetelnego procesu.
TK: Brak możliwości zaliczki za "urzędówki" niekonstytucyjny
Zgodnie z argumentacją przedstawioną w piśmie, osoby, których nie stać na opłacenie profesjonalnego pełnomocnika, powinny mieć zapewniony realny dostęp do pomocy adwokata, a wynagrodzenie za świadczenie tej pomocy powinno zostać odpowiednio pokryte przez Skarb Państwa.
30 kategorii wynagrodzeń nadal wymaga zmian
Apel z 23 lipca był związany także z wcześniejszym pismem prezesa NRA z 15 maja 2026 r., w którym wskazano 30 kategorii wynagrodzeń za pomoc prawną z urzędu wymagających pilnej zmiany. NRA zwracała uwagę, że obowiązujące stawki w wielu przypadkach pozostają rażąco niskie w stosunku do nakładu pracy adwokata oraz znaczenia sprawy dla obywatela. Wśród przykładów wymagających pilnej zmiany prezes NRA wskazał m.in na sprawy.:
- karne objęte dochodzeniem - 540 zł,
- karne objęte śledztwem - 900 zł,
- sporządzenie i wniesienie kasacji do Sądu Najwyższego - 720 zł lub 1200 zł,
- dotyczące warunkowego przedterminowego zwolnienia - 480 zł,
- o alimenty - 240 zł,
- dotyczące wyjawienia majątku - 240 zł,
- o rozwód i unieważnienie małżeństwa - 720 zł,
- o ochronę dóbr osobistych i praw autorskich - 720 zł,
- o demoralizację - 240 zł,
- o stwierdzenie nabycia spadku - 240 zł.
W ocenie NRA konieczne jest zatem nie tylko kontynuowanie prac legislacyjnych nad zmianą wysokości stawek, ale również zapewnienie odpowiednich środków w budżecie państwa, które umożliwią ich rzeczywiste podwyższenie.
Zmiany stawek już zabezpieczone
W odpowiedzi z 21 sierpnia 2026 r. Departament Zawodów Prawniczych Ministerstwa Sprawiedliwości stwierdził, że podstawę zabezpieczenia środków w budżecie państwa w części dotyczącej sądów powszechnych stanowią m.in. szacunkowe skutki finansowe zmian wysokości stawek za udzielenie pomocy prawnej z urzędu. Jak wyjaśnia resort, wysokość tych skutków finansowych jest kalkulowana na podstawie założeń bądź projektów aktów prawnych zaakceptowanych przez kierownictwo resortu, z których wynika zwiększenie stawek przedmiotowych wynagrodzeń.
Resort przypomina jednocześnie, że kwestie wynagrodzeń z tytułu pomocy prawnej z urzędu zostały uregulowane w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Rozporządzenie to zostało następnie zmienione rozporządzeniem z 24 września 2025 r., które podwyższyło stawki wynagrodzeń dla pełnomocników świadczących pomoc prawną z urzędu w 15 kategoriach spraw. Według ministerstwa skutki finansowe tych zmian zostały zabezpieczone zarówno w obecnym roku budżetowym, jak i w kolejnym, w ramach wydatków bieżących sądów powszechnych w części 15 budżetu państwa. W konsekwencji Departament Zawodów Prawniczych stwierdził, że nie występują obecnie podstawy do zaplanowania dodatkowych środków na stawki wynagrodzeń z tytułu pomocy prawnej udzielonej przez adwokatów z urzędu w projekcie budżetu na 2027 r. (odpowiedź MS)
Sprawa wynagrodzeń pozostaje aktualna
Odpowiedź ministerstwa dotyczy kwestii zabezpieczenia środków w projekcie budżetu państwa na 2027 rok. Jednocześnie zasadniczy postulat Naczelnej Rady Adwokackiej dotyczący dalszego urealnienia stawek za pomoc prawną z urzędu pozostaje aktualny. NRA wskazuje, że zmiana wysokości wynagrodzeń powinna uwzględniać rzeczywisty nakład pracy adwokatów oraz znaczenie profesjonalnej pomocy prawnej dla osób korzystających z pomocy prawnej z urzędu. Odpowiednie finansowanie tego systemu pozostaje również istotnym elementem zapewnienia obywatelom realnego dostępu do sądu i rzetelnego procesu.
Naczelna Rada Adwokacka będzie nadal podejmować działania na rzecz zmian systemu wynagradzania adwokatów świadczących pomoc prawną z urzędu, w tym dalszych prac legislacyjnych nad wysokością stawek.
