Od 17 października br. adwokat chroniony jak funkcjonariusz publiczny

17 października br. wchodzi w życie nowelizacja obejmująca adwokatów taką samą ochroną jak funkcjonariuszy publicznych. Radcy prawni korzystają z niej już od czerwca. To nie wszystko, bo od soboty za posługiwanie się, w sposób nieuprawniony, tytułem zawodowym „adwokat” lub określeniami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów”, a także godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata grozić będzie grzywna od 5 tys. do 200 tys. zł albo kara ograniczenia wolności. Od kilku dni NRA ostrzega tych, którzy tego nadużywają, i zapowiada zdecydowaną reakcję - w tym niezwłoczne zawiadamianie organów ścigania.

Adwokatura długo zabiegała o zmiany w swojej ustawie, bo obszerny projekt nowelizacji Prawa o adwokaturze wniosła do Sejmu wraz z petycją w marcu 2025 r. Przemysław Rosati, prezes NRA, mówił wówczas serwisowi Prawo.pl, że Prawo o adwokaturze wymaga zmian m.in. umożliwiających samorządowi sprawne działanie. Następnie projekt wzięła „na siebie” sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Podczas prac w komisji, ale też prac sejmowych, usunięto część propozycji adwokatury, m.in. te dotyczące kalendarza pełnomocnika. W międzyczasie trwały prace nad małą nowelizacją ustawy o radcach prawnych, która obowiązuje od 18 czerwca 2026 r. Część rozwiązań jest tożsama, w części adwokatura robi krok do przodu, co zresztą stało się powodem sporu pomiędzy samorządami. Radcy chcieli wprowadzić do nowelizacji adwokackiej własne poprawki.

Czytaj: Radcy pod większą ochroną, adwokaci na swoje zmiany nadal czekają>>

 Adwokaci z większą ochroną, ale bez wakacji - nowela uchwalona>>

Prawo o adwokaturze wraca do komisji, NRA ostro o radcowskich propozycjach>>

Adwokat chroniony jak funkcjonariusz publiczny, kary także za adwokacką togę

Zgodnie z nowelizacją „adwokat podczas lub w związku z wykonywaniem obowiązków zawodowych” ma korzystać z ochrony przewidzianej dla funkcjonariusza publicznego na zasadach określonych w ustawie z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Takie samo rozwiązanie do swojej ustawy wprowadzili też radcy prawni.

Co więcej, od 17 października za posługiwanie się w sposób nieuprawniony tytułem zawodowym „adwokat” lub oznaczanie prowadzonej działalności słowami „kancelaria adwokacka”, „kancelaria adwokatów”, a także, co jest rozwiązaniem dalej idącym niż w przypadku radców prawnych, „godłem adwokatury lub strojem urzędowym adwokata”, grozić będzie grzywna od 5 000 do 200 000 zł albo kara ograniczenia wolności, bądź obie te kary łącznie.

Taka sama kara będzie grozić za nieuprawnione gromadzenie i udostępnianie informacji z listy adwokatów bez zgody okręgowej rady adwokackiej lub NRA.

Samorząd będzie zbierał informacje o naruszeniach

NRA już od kilku dni przypomina o wejściu w życie tych przepisów i wzywa „wszystkie podmioty i osoby, które do tej pory w sposób bezprawny używały tytułu zawodowego adwokata, prowadziły działalność pod szyldem „kancelarii adwokackiej”, nie mając do tego uprawnień, przetwarzały i masowo wykorzystywały dane z naszych rejestrów adwokackich bez stosownej zgody danego adwokata albo NRA lub ORA”, do natychmiastowego zaprzestania tych działań.

 Adwokatura to zawód zaufania publicznego. Obywatel ma prawo mieć 100 proc. pewności, że za określeniem „adwokat” lub „kancelaria adwokacka” stoi rzeczywiście adwokat i jego kancelaria, a nie osoba, która nie posiada tytułu zawodowego adwokata, a jedynie się pod adwokata podszywa. Obywatel ma prawo mieć pewność, że publikowanie danych osobowych adwokata i jego kancelarii w przestrzeni publicznej odbywa się za jego wiedzą i zgodą lub za wiedzą i zgodą organów samorządu adwokackiego – wskazano w tym wezwaniu.

Zapewniono też o „pełnym i bezwzględnym egzekwowaniu nowych przepisów”.

W każdym przypadku podejrzenia złamania prawa będziemy niezwłocznie składać zawiadomienia do organów ścigania o uzasadnionym podejrzeniu popełnienia przestępstwa – wskazuje NRA, apelując równocześnie o informowanie jej o każdym przypadku uzasadnionego podejrzenia popełnienia takiego przestępstwa.

Doprecyzowanie świadczenia pomocy prawnej

Nowelizacja zakłada też m.in. zmiany w art. 4 Prawa o adwokaturze, dotyczącym czynności zawodowych adwokata. Obecnie nie jest on zbyt rozbudowany. Wskazuje się w nim, że zawód adwokata polega na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na udzielaniu porad prawnych, sporządzaniu opinii prawnych, opracowywaniu projektów aktów prawnych oraz występowaniu przed sądami i urzędami, oraz że adwokat ma prawo sporządzania poświadczeń odpisów dokumentów za zgodność z okazanym oryginałem w zakresie określonym odrębnymi przepisami, a także że pomoc prawna świadczona jest osobom fizycznym, podmiotom gospodarczym oraz jednostkom organizacyjnym.

Ustawa uzupełnia ten artykuł. Zgodnie z nią zawód adwokata polegać będzie na świadczeniu pomocy prawnej, a w szczególności na:

• udzielaniu porad prawnych;

 • sporządzaniu opinii prawnych;

• opracowywaniu projektów aktów prawnych, w tym aktów normatywnych;

• występowaniu w charakterze pełnomocnika lub obrońcy przed sądami, trybunałami i innymi organami władzy publicznej lub podmiotami działającymi w ich imieniu;

• sporządzaniu dokumentów prawnych i ich projektów, w tym umów, regulaminów i statutów.

Z pierwotnej, adwokackiej wersji projektu wypadł zapis, że „świadczeniem pomocy prawnej ma być również pośrednictwo w zawieraniu umów, których przedmiotem jest świadczenie pomocy prawnej, oraz w udzielaniu pełnomocnictwa do świadczenia pomocy prawnej”, a także działalność polegająca na zorganizowanym dochodzeniu roszczeń osób trzecich, w ich imieniu lub na ich rachunek, choćby roszczenie zostało przeniesione na podmiot prowadzący taką działalność w drodze przelewu.

Kasacja nie wstrzyma już wydalenia adwokata z zawodu?

Nowelizacja wprowadza zmiany w zakresie postępowań dyscyplinarnych. Obejmują one art. 72 Prawa o adwokaturze oraz art. 91a. Zgodnie z wchodzącymi w życie zmianami art. 72 ust. 1a adwokata skreśla się z listy adwokatów również w razie orzeczenia przez sąd dyscyplinarny kary wydalenia z adwokatury, z dniem uprawomocnienia się tego orzeczenia.

Z kolei art. 91a dotyczy kasacji. Dotychczas jego par. 2 stanowił, że orzeczenie, od którego służy kasacja, nie podlega wykonaniu do czasu wniesienia kasacji lub bezskutecznego upływu terminu do jej wniesienia. Zgodnie z nowelizacją orzeczenie kończące postępowanie wydane przez Wyższy Sąd Dyscyplinarny w drugiej instancji będzie prawomocne i wykonalne z chwilą ogłoszenia.

Ma to rozwiązać problem wynikający z sytuacji wokół Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN. Chodzi o to, że orzekają w niej sędziowie powołani po 2018 r. Tożsama zmiana znalazła się w małej nowelizacji ustawy o radcach prawnych.

Adwokat niezdolny do wykonywania zawodu? Doprecyzowanie przepisów

Zmiany objęły też art. 4c Prawa o adwokaturze, regulujący kwestie niezdolności adwokata do wykonywania zawodu. Wcześniej, zgodnie z przepisami, o trwałej niezdolności do wykonywania zawodu orzekała okręgowa rada adwokacka. Uchwała zapadała po wysłuchaniu adwokata i jego pełnomocnika ustanowionego spośród adwokatów oraz po zapoznaniu się z opiniami lub orzeczeniami lekarskimi. Okręgowa rada adwokacka wyznaczała pełnomocnika z urzędu, jeżeli adwokat go nie ustanowił. W razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie trwałej niezdolności do wykonywania zawodu okręgowa rada adwokacka mogła zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie przysługiwało okręgowej radzie adwokackiej także wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostało wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie.

Zgodnie ze zmienionym przepisem o „niezdolności adwokata do wykonywania zawodu” będzie orzekać okręgowa rada adwokacka. Podobnie w razie wszczęcia postępowania o stwierdzenie niezdolności do wykonywania zawodu okręgowa rada adwokacka będzie mogła zawiesić adwokata tymczasowo w wykonywaniu czynności zawodowych. To samo uprawnienie będzie przysługiwać okręgowej radzie adwokackiej wtedy, gdy przeciwko adwokatowi zostanie wszczęte postępowanie o ubezwłasnowolnienie.

Wszczęcie postępowania o stwierdzenie niezdolności do wykonywania zawodu, co istotne, nie będzie wymagało wysłuchania adwokata. Dodane zostały też par. 4 i 5. Zgodnie z pierwszym z nich uchwale orzekającej o niezdolności adwokata do wykonywania zawodu, jeżeli przemawia za tym ważny interes publiczny, będzie nadawany rygor natychmiastowej wykonalności. Z kolei zgodnie z par. 5 adwokat, wobec którego podjęto uchwałę na podstawie ust. 1, będzie mógł w każdym czasie, w przypadku zmiany okoliczności lub ustania podstawy powodującej niezdolność do wykonywania zawodu, zwrócić się do okręgowej rady adwokackiej o uchylenie lub zmianę tej uchwały.

Komisje egzaminacyjne „odchudzone”, bez akademików

Większość przepisów nowelizacji wejdzie w życie już po 14 dniach, kilka od nowego roku, m.in. te dotyczące komisji egzaminacyjnych na aplikację. Zgodnie z regulacją będą one mogły działać w każdej izbie. W Sejmie przeszła też poprawka zmniejszająca liczbę ich członków do pięciu osób: trzech wyznaczonych przez ministra sprawiedliwości (sędziów lub sędziów w stanie spoczynku) oraz dwóch z ramienia samorządu adwokackiego.

To jednak budziło sporo emocji. Konferencja Dziekanów Publicznych Uniwersyteckich Wydziałów Prawa apelowała o przywrócenie w składzie komisji przedstawiciela świata nauki prawa. Uzasadniała to tym, że w przeciwnym razie dojdzie do rażącej i niczym nieuzasadnionej asymetrii systemowej względem regulacji obowiązujących w innych ustawach korporacyjnych, w szczególności w ustawie o radcach prawnych.

Podczas prac w Senacie, m.in. po propozycji prezesa NRA Przemysława Rosatiego, wypracowano poprawkę zakładającą, że w skład komisji kwalifikacyjnej wchodzić będzie pięć osób, ale jednym z trzech przedstawicieli ministra sprawiedliwości ustawowo będzie reprezentant świata nauki. Nie poparła tego jednak sejmowa Komisja Sprawiedliwości ani ostatecznie Sejm. Akademików w komisjach więc nie będzie.