Do sądów rejonowych ponownie trafi więcej spraw
Ministerstwo Sprawiedliwości wraca do pomysłu sprzed kilku lat i chce, by sądy rejonowe zajmowały się sprawami cywilnymi, w których próg wartości przedmiotu sporu wyniesie do 150 tys. zł. Ma to pomóc sądom okręgowym, które - w ocenie resortu - zmagają się ze zwiększonym wpływem takich spraw, m.in. z powodu realiów gospodarczych. Także o połowę - do 30 tys. zł - ma zostać podwyższony próg wartości przedmiotu sporu kwalifikujący do rozpoznania w postępowaniu uproszczonym. Projekt trafił do opiniowania.
Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw opublikowano 13 lipca na RCL. Jego celem, jak już wcześniej zapowiadano, jest poprawa sprawności i efektywności postępowań cywilnych poprzez dostosowanie przepisów do aktualnych realiów społecznych, ekonomicznych i organizacyjnych wymiaru sprawiedliwości. Planowany termin przyjęcia projektu przez Radę Ministrów to trzeci kwartał 2026 r.
Co do zmiany? Sądy rejonowe przejmą więcej spraw
Ministerstwo Sprawiedliwości zaproponowało zmiany w art. 17 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego. I tak, zgodnie z nim do właściwości sądów okręgowych będą należeć sprawy o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa sto pięćdziesiąt tysięcy złotych (obecnie 100 tys.), oprócz spraw o alimenty, o naruszenie posiadania, o ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami oraz spraw rozpoznawanych w elektronicznym postępowaniu upominawczym.
Zmieni się też art. 505[1] par. 1 K.p.c., dotyczący postępowania uproszczonego. Zgodnie z nim w ten sposób będą rozpoznawane sprawy o świadczenie, jeżeli wartość przedmiotu sporu nie będzie przekraczać 30 tys. zł (obecnie 20 tys. zł), a w sprawach o roszczenia z rękojmi lub gwarancji - jeżeli wartość przedmiotu umowy nie przekracza tej kwoty.
Polecamy w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >
MS przyznaje, że nie dysponuje danymi na temat liczby spraw o roszczenia majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu mieści się w przedziale powyżej 100 tys. zł do 150 tys. zł. - Biorąc pod uwagę, że różnica wartości tego przedziału stanowi 2/3 różnicy wartości przedziału powyżej 75 tys. zł do 150 tys. zł, przyjęto założenie, że 2/3 spraw w przedziale powyżej 75 tys. zł do 150 tys. zł stanowią sprawy w przedziale powyżej 100 tys. zł do 150 tys. zł. - wskazuje.
I dodaje, że w 2025 r. do sądów okręgowych w I instancji wpłynęło 24 322 sprawy cywilne i 13 139 spraw gospodarczych o wartości przedmiotu sporu w przedziale powyżej 75 tys. zł do 150 tys. zł. - Pozwala to oszacować, że spraw o wartości przedmiotu sporu w przedziale powyżej 100 tys. zł do 150 tys. zł wpłynęło około 25 tys. Analizując aktualny rozkład wpływu spraw pod względem WPS w sądach okręgowych, należy wskazać, że zdecydowana większość spraw wpływa w przedziałach kwotowych powyżej 75 tys. złotych, co sugeruje wysoką właściwość rzeczową rozpoznawanych sporów przez sądy okręgowe. Jednocześnie należy podkreślić, że na przestrzeni przedstawionych lat w poszczególnych przedziałach kwotowych WPS, tj. powyżej 150 tys. do 2 mln złotych, zauważalna jest niezakłócona tendencja wzrostowa wpływu spraw, co potwierdza zależność wynikającą ze zmieniających się czynników ekonomicznych - podkreśla.
Zobacz w LEX: Informatyzacja postępowania cywilnego – pierwsze doświadczenia i pułapki nowelizacji KPC >
Wskazuje, że spowodowany inflacją wzrost wartości przedmiotu sporu powoduje, że "dotychczasowe progi kwotowe coraz częściej obejmują sprawy, które często nie są na tyle skomplikowane, by wymagały rozpoznania przez sądy okręgowe ani prowadzenia w trybie postępowania zwykłego". - Dochodzi do narastającej dysproporcji w zakresie wpływu spraw między sądami rejonowymi a okręgowymi, co utrudnia sprawne i terminowe rozpoznawanie spraw rzeczywiście wymagających większego doświadczenia orzeczniczego - podsumowuje resort.
Zobacz też w LEX: AI w kancelarii prawnej – jak korzystać bezpiecznie i zgodnie z prawem? >
Progi niedostosowane do realiów ekonomicznych
Według Ministerstwa Sprawiedliwości, które przygotowało projekt, obowiązujące progi wartości przedmiotu sporu, wyznaczające właściwość rzeczową sądów rejonowych i okręgowych oraz zakres stosowania postępowania uproszczonego, są niedostosowane do obecnych realiów ekonomicznych. - Wysoka inflacja w latach 2022–2023 spowodowała istotną zmianę siły nabywczej pieniądza, co przełożyło się na systematyczny wzrost wartości przedmiotów sporów kierowanych do sądów. Było to również związane z istotnym wzrostem gospodarczym.
W konsekwencji odsetek spraw cywilnych wpływających do sądów okręgowych wzrósł z 5,67 proc. w 2017 r. do 11,82 proc. w 2024 r., co oznacza narastającą dysproporcję w obciążeniu sądów rejonowych i okręgowych. Coraz więcej spraw o stosunkowo niskim stopniu skomplikowania trafia do sądów okręgowych wyłącznie wskutek nominalnego wzrostu wartości przedmiotu sporu, podczas gdy mogłyby być sprawnie rozpoznawane przez sądy rejonowe – czytamy w uzasadnieniu.
Czytaj także: Więcej spraw do sądów rejonowych i lex Kaczyński - zmiany w kpc opublikowane>
Zobacz też w LEX: Wizerunek kancelarii prawnej - jak mu pomóc? >
Powtórka z 2023 r.?
Przypomnijmy, że od 1 lipca 2023 r. sądy rejonowe przejęły sprawy, w których wartość przedmiotu sporu sięga do 100 tys. zł. Część sędziowie obawiała się wówczas tej zmiany i już na na etapie projektu alarmowała, że efektem mogą być większe referaty i dłuższe oczekiwanie na sądowe rozstrzygnięcie.
Wskazywano, że główną bolączką zmiany jest fakt, że nie tylko sądy okręgowe ale i sądy rejonowe zmagają się z problemami kadrowymi. Co ciekawe, we wstępnej wersji tamtego projektu również proponowano wzrost progu do 150 tys. zł. Wcześniejszy próg - 75 tys. zł, obowiązywała od lutego 2005 r.
Promptowanie, czyli sztuka zadawania trafnych pytań przez prawników - zobacz w LEX >
Czytaj: Do sądów rejonowych trafi więcej spraw - wyższa graniczna wartość przedmiotu sporu>>
