Brak obowiązku sporządzenia przez Sąd Najwyższy uzasadnienia postanowienia o oddaleniu oczywiście bezzasadnej kasacji, wydanego na rozprawie, gdy strona nie jest pozbawiona wolności, jest zgodny z prawem do sądu - orzekł Trybunał Konstytucyjny. Ustne uzasadnienie stanowi minimalną gwarancję praw skarżącego.
Orzeczenie zapadło większością głosów. Zdanie odrębne od wyroku zgłosił sędzia TK Andrzej Zielonacki.
Skarżący, którym był niesłusznie aresztowany, wskazał dwa problemy:
Trybunał Konstytucyjny uznał, że rozpoznanie tego ostatniego zarzutu uniemożliwiło przekroczenie przez skarżącego 10-miesięcznego terminu.
Czytaj też: SN: Słuszne zadośćuczynienie za bezprawny areszt dla prezesa spółdzielni
Według Trybunału art. 535 par. 3 zdanie pierwsze Kodeksu postępowania karnego, rozpatrywany w kontekście całokształtu gwarancji procesowych przysługujących stronie i z uwzględnieniem charakteru postępowania kasacyjnego – spełnia minimalne wymogi sprawiedliwości proceduralnej, wynikające z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Ustawodawca dysponuje stosunkowo szeroką swobodą kształtowania procedur rozpoznawania kasacji. Nieprzekraczalną granicą jest całkowite wyłączenie możliwości uzyskania przez stronę wiedzy na temat podstawowych przyczyn wydania orzeczenia w jej sprawie. A w tej sprawie nie wystąpił taki przypadek, gdyż uzasadnienie zostało wygłoszone na rozprawie w formie ustnej.
Jak podkreślił sprawozdawca - sędzia Leon Kieres, zaskarżona regulacja przewiduje uproszczenia procesowe odnoszące się do postanowień oddalających oczywiście bezzasadne kasacje. Stwierdza się w nich, że w sprawie nie występują podstawy kasacyjne albo że strona nie podała na czym polega zarzucane uchybienie.
Oczywiście wadliwa kasacja
Dotyczą one kasacji wadliwych w sposób bezsporny i widoczny na pierwszy rzut oka. Tego typu rozstrzygnięcia nie powodują zmiany stanu prawnego – zaskarżone orzeczenie nadal zachowuje walor prawomocności - wyjaśniał Leon Kieres.
Badany przepis w kontrolowanym zakresie dotyczy wyłącznie postanowień wydanych na rozprawie, które są obowiązkowo uzasadniane w formie ustnej w obecności strony postępowania, jeżeli się ona stawi. Praktyka taka została na potrzeby tego postępowania potwierdzona przez Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i jest aprobowana w literaturze prawniczej.
Sporządzenie pisemnego uzasadnienia tego typu orzeczeń jest możliwe, jeżeli Sąd Najwyższy w danej sprawie uzna to za celowe, a obowiązkowe – gdy do postanowienia zgłoszono zdanie odrębne.
Powyższe okoliczności powodują, że strona ma możliwość ustalenia, w jaki sposób Sąd Najwyższy stosuje kryteria uznawania kasacji za oczywiście bezzasadne, i ocenę szans procesowych w danej sprawie. W ustnych motywach postanowienia, wygłoszonych na rozprawie, strona otrzymuje także konkretną informację na temat najważniejszych powodów rozstrzygnięcia swojej sprawy.
Warto zaznaczyć, że było to ostatnie orzeczenie w Trybunale wydane przez sędziego Leona Kieresa, który właśnie zakończył swoją kadencję.
Sygnatura SK 60/90, wyrok z 22 lipca 2021 r.
