Dr Gołębiewski: Ścigany poza UE? ENA nie powinien zostać wydany
Wydawanie „na wyrost” Europejskich Nakazów Aresztowania nie jest zgodne z ideą współpracy europejskiej, która w tym zakresie miała dotyczyć osób przebywających na terytorium państw członkowskich UE. Gdy organ posiada pewne informacje, iż ścigana osoba nie przebywa na terytorium UE, nakaz jej aresztowania na podstawie przepisów dot. ENA nie powinien być wydawany - pisze dr Paweł Gołębiewski, radca prawny, szef Praktyki Przestępczości Międzynarodowej i Obsługi Klienta Zagranicznego w Dziale Prawa Karnego i Compliance Kopeć & Zaborowski Adwokaci i Radcowie Prawni.
Przepis umożliwiający wydanie Europejskiego Nakazu Aresztowania, a więc art. 607a k.p.k., kluczowy w tej kwestii, w swoim brzmieniu do 8 czerwca 2010 r. wskazywał, iż istnieje możliwość wydania ENA w przypadku, gdy istniało podejrzenie, że osoba ścigana przebywa na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej.
Czytaj: ENA wobec Ziobry "na wszelki wypadek"?>>
Od 8 czerwca 2010 r. wskazany przepis rozszerzył możliwość wydania przez sąd ENA również na sytuacje, gdy istnieje podejrzenie, że osoba ścigana może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, i tylko ta kwestia powinna być odpowiedzią na zagadnienie dotyczące możliwości wydania ENA.
Zmiana konstrukcji przepisu na „możliwość przebywania” osoby ściganej na terytorium państwa członkowskiego UE z „przebywania” na nim pokazuje, jaki kierunek i idea przyświecają wydaniu ENA. Ustawodawca wskazał bardzo wyraźnie, iż w razie podejrzenia, że osoba ścigana za przestępstwo podlegające jurysdykcji polskich sądów karnych może przebywać na terytorium państwa członkowskiego Unii Europejskiej, właściwy miejscowo sąd okręgowy w postępowaniu przygotowawczym, na wniosek prokuratora, może wydać ENA.
Musi być co najmniej uzasadnione podejrzenie przebywania w UE
Jeżeli chodzi o warunki, jakie należy spełnić, to już widzimy, iż chodzi o podejrzenie, a więc organ musi mieć co najmniej uzasadnione przypuszczenie, poszlaki albo nawet wprost informacje, iż ścigana osoba może przebywać na terytorium UE. Poza tym, jak wskazał ustawodawca, sąd może wydać ENA.Na etapie postępowania przygotowawczego wydanie europejskiego nakazu aresztowania może nastąpić wyłącznie z inicjatywy prokuratora. Organ wnioskujący ma więc obowiązek wykazania tego podejrzenia na bazie posiadanych dowodów zgromadzonych w sprawie, przy czym może posiłkować się choćby publicznie znanymi faktami. Sąd nie jest związany wnioskiem prokuratora. Rozważa bowiem, czy zostały spełnione przesłanki do wydania ENA.
Ścigany poza terytorium Unii? Wniosek nie spełnia przesłanki
W przypadku pewnej informacji, iż ścigana osoba nie przebywa na terytorium UE, wniosek nie spełnia przesłanki formalnej. Nie chodzi tu już o zasadę proporcjonalności stosowania tego nakazu (działania organu adekwatne do zamierzonego celu), ale o wykazanie istnienia przesłanki umożliwiającej wystąpienie z takim wnioskiem.
Podnieść należy także, iż sądy, poza spełnieniem przesłanki formalnej, weryfikują również istotę sprawy i można znaleźć orzeczenia, w których, odnosząc się do zgromadzonego materiału i ciężaru gatunkowego sprawy, akcentowano potrzebę powściągliwego korzystania z europejskiego nakazu aresztowania.
Co wynika z regulaminu prokuratury?
Mowa o uregulowaniach Kodeksu postępowania karnego. Patrząc także na uregulowanie tych kwestii w Regulaminie wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, tzw. regulaminie prokuratury, również wprost wskazano, iż wniosek o wydanie ENA prokurator kieruje w określonej powyżej procedurze z art. 607a k.p.k., a więc wracamy do ustawowego wymogu posiadania podejrzenia, że osoba ścigana może przebywać na terenie państwa członkowskiego UE.
Przepisy wewnętrzne prokuratury wskazują dalej, iż nawet w przypadku, gdy miejsce pobytu osoby ściganej nie jest znane, a istnieje podejrzenie, że osoba ścigana może przebywać na terytorium państwa uczestniczącego w SIS, przesyła się odpis ENA na adres Biura SIRENE (to krajowa jednostka całodobowo koordynująca wymianę informacji i działań związanych z wpisami w Systemie Informacyjnym Schengen SIS) i wprowadza się dane tej osoby do bazy SIS. Oznacza to, iż jeżeli nie istnieje takie podejrzenie, nie można nawet zasilić bazy danych nakazem aresztowania.
Wydawanie „na wyrost” Europejskich Nakazów Aresztowania nie jest zgodne z ideą współpracy europejskiej, która w tym zakresie miała dotyczyć osób przebywających na terytorium państw członkowskich UE. Gdy organ posiada pewne informacje, iż ścigana osoba nie przebywa na terytorium UE, nakaz jej aresztowania na podstawie przepisów dotyczących ENA nie powinien być wydawany.
