Będzie spór o nadzór KRS nad danymi osobowymi w sądach

Dane osobowe przetwarzane dla potrzeb wymiaru sprawiedliwości chronione są według specjalnych zasad. Nie podlega to też nadzorowi ze strony Urzędu Ochrony Danych Osobowych, bo ma to robić KRS. Część ekspertów krytykuje ten pomysł, m.in. zarzucając tej instytucji brak niezależności. Sama Rada też nie chce tego zadania.

Czytaj: KRS ma nadzorować ochronę danych w sądach >>

Odrębny tryb ochrony danych wykorzystywanych w związku z wymiarem sprawiedliwości wynika z Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r (RODO), którego uzupełnieniem jest obowiązująca od 25 maja 2018 roku krajowa ustawa o ochronie danych osobowych. Według obu tych aktów prawnych w sposób szczególny musi być traktowane przetwarzanie danych osobowych przez właściwe organy w celach zapobiegania przestępczości, prowadzenia postępowań, wykrywania i ścigania przestępstw czy wykonywania kar.
Z tego wynikają dodatkowe obowiązki dla instytucji przetwarzających takie dane, a ich działalność jest wyłączona z nadzoru sprawowanego przez Urząd Ochrony Danych Osobowych.

KRS skontroluje sądy i trybunały

Według projektu ustawy wprowadzającej RODO, nad którą trwają obecnie prace w Sejmie, Krajowa Rada Sądownictwa będzie nadzorować ochronę danych osobowych w sądach. Przygotowany przez Ministerstwo Cyfryzacji projekt przewiduje, że Krajowa Rada Sądownictwa miałaby sprawować nadzór nad przetwarzaniem danych osobowych przez Trybunał Konstytucyjny, Trybunał Stanu, Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny oraz sądy apelacyjne, w ramach prowadzonych przez nie postępowań. Wobec sądów niższych instancji obowiązek ten wypełnialiby odpowiednio prezesi sądów apelacyjnych i okręgowych. Według autorów projektu, KRS została do tego wybrana, ponieważ jako jedyny organ kraju ma coś wspólnego ze wszystkimi sądami, w tym sądami administracyjnymi, a także z organami quasi-sądowymi.

Nadzór ma być, ale niezależny

Wybór te jest kwestionowany przez część ekspertów od prawa o ochronie danych osobowych. Argumenty przeciwko takiemu rozwiązaniu zaprezentowała np. podczas zorganizowanej 28 stycznia br. konferencji z okazji Międzynarodowego Dnia Ochrony Danych Osobowych prof. Agnieszka Grzelak z Akademii Koźmińskiego.

Czytaj: Firmy telemarketingowe nie radzą sobie z RODO>>

Jak przypomniała, unijne przepisy przewidują wyłączenie sądów spod nadzoru UODO, ale zastrzegają, że musi być do tego wyznaczony inny niezależny organ. A KRS według niej nie spełnia tego kryterium. - W kontekście sporów toczonych obecnie wokół powołania i działalności tego organu, można mieć wątpliwości, czy jest on niezależny - mówiła.

Swoje wątpliwości co do prawidłowości spełniania przez KRS tego nadzoru prof. Grzelak wiąże z charakterem spraw, które mogą w związku z tym do niej trafiać. A będą to m.in. skargi osób, których dane osobowe będą przetwarzane niezgodnie z prawem, a organ nadzorczy, poza uprawnieniami podobnymi do UODO wobec wszystkich podmiotów przetwarzających dane osobowe, będzie miał dostęp do danych i informacji niezbędnych do realizacji swoich zadań. A więc także do wrażliwych danych z postępowań prokuratorskich i sądowych. - Czy KRS jest niezależnym organem, który powinien mieć dostęp do akt sądowych - pytała retorycznie podczas konferencji.

Prof. Grzelak ma także wątpliwości co do efektywności kontroli sprawowanej w tej dziedzinie przez KRS. Bo jeśli dojdzie do naruszenia prawa o ochronie danych osobowych podczas postępowania sądowego, to adresatem zastrzeżeń czy decyzji pokontrolnych będzie sąd, czyli organ niezależny od innych władz. - Jak Krajowa Rada Sądownictwa wyegzekwuje swoje ewentualne decyzje? - zastanawia się. I konkluduje, że prawdopodobnie nie będzie to efektywny nadzór.

Wątpliwości konstytucyjne

Podobne wątpliwości ma też adwokat dr Paweł Litwiński, który przypomina, że taki problem rozważał Trybunał Konstytucyjny, który orzekł w 2015 r. o niekonstytucyjności podobnego rozwiązania w odniesieniu do ministra sprawiedliwości. TK stwierdził , że przepisy dotyczące prawa ministra sprawiedliwości do żądania przedstawienia mu akt sprawy sądowej są niezgodne z konstytucją. Zdaniem TK takie uprawnienie ministra jest wkroczeniem w dziedzinę sprawowania wymiaru sprawiedliwości. TK orzekł także, że niekonstytucyjne są przepisy dotyczące prawa ministra sprawiedliwości do przetwarzania danych osobowych w ramach nadzoru nad sądami. - Czy zatem takie samo uprawnienie KRS będzie zgodne z konstytucją - zastanawia się prawnik.

Uwagi do propozycji powierzenia Krajowej Radzie Sądownictwa nadzoru nad przetwarzaniem danych osobowych w sądach zgłasza od początku prac nad tą koncepcją dr Edyta Bielak-Jomaa, prezes Urzędu Ochrony Danych Osobowych. Jej zdaniem zasiadanie w KRS przedstawicieli władzy wykonawczej oraz władzy ustawodawczej budzi wątpliwości, czy powierzenie nadzoru nad przetwarzaniem danych osobowych w sądach w ramach sprawowania wymiaru sprawiedliwości temu organowi będzie służyć celowi określonemu w motywie 20 rozporządzenia nr 2016/679, czyli ochronie niezawisłości sprawowania wymiaru sprawiedliwości przez sądy. Jednak podczas prac nad projektem w sejmowej komisji przedstawiciel UODO potwierdził dopuszczalność takiego rozwiązania.

RPO: Żaden organ nie może ingerować w postępowania sądowe

Krytycznie o tej propozycji wypowiedział się również Rzecznik Praw Obywatelskich. W skierowanej do Marszałka Sejmu opinii przypomina, że zgodnie z art. 45 ust. 2 dyrektywy 2016/680 państwa członkowskie UE są zobowiązane zapewnić, by żaden organ nadzorczy nie był właściwy do nadzorowania operacji przetwarzania dokonywanych przez sądy w toku sprawowania przez nie wymiaru sprawiedliwości.
Według RPO proponowane rozwiązanie jest wątpliwe, "bowiem ani Krajowa Rada Sądownictwa ani prezesi sądów w chwili obecnej nie mogą być uznani za organy niezależne zdolne do prowadzenia nadzoru w sposób wypełniający wymogi wynikające z art. 8 ust. 3 Karty Praw Podstawowych UE".

KRS nie chce tego nadzoru

Sama Krajowa Rada Sądownictwa też nie chce sprawować nadzoru nad przetwarzaniem danych osobowych w sądach. Jak stwierdziła w stanowisku przyjętym gdy tylko pojawił się rządowy projekt w tej sprawie, "Rada stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Nie jest organem nadzoru nad wymienionymi organami władzy sądowniczej, nie powinna zatem zostać wyposażona w kompetencje przewidziane w projekcie".