SN: Błąd ministra sprawiedliwości w kasacji na niekorzyść notariusza

Uprawnień ministra sprawiedliwości nie można scedować na inne podmioty, nawet na radcę prawnego w drodze pełnomocnictwa – orzekł Sąd Najwyższy. Prawo o notariacie zezwala na sporządzenie i podpisanie kasacji przez adwokata, radcę prawnego albo notariusza jedynie wówczas, gdy nie pochodzi od ministra sprawiedliwości i rzecznika praw obywatelskich. A contrario - kasacji ministra sprawiedliwości nie może podpisać adwokat, radca prawny, notariusz ani radca Prokuratorii Generalnej.

Sędzia Sądu Najwyższego Barbara Skoczkowska na posiedzeniu niejawnym, bez udziału stron, postanowiła zwrócić akta sprawy Wyższemu Sądowi Dyscyplinarnemu przy Krajowej Radzie Notarialnej w celu uzupełnienia braku formalnego. Kasację musi bowiem podpisać minister sprawiedliwości, nie zaś jego pełnomocnik.

Kara „śmierci zawodowej” zamieniona na finansową

Sąd Dyscyplinarny Izby Notarialnej 15 stycznia 2026 r uznał obwinioną notariusz za winną dwóch przewinień dyscyplinarnych:

• niewpłacanie pobranego podatku od czynności cywilnoprawnych na rachunek właściwego organu podatkowego (zgodnie z art. 10 ust. 3a pkt 2 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych),
• notoryczne uchylanie się od płacenia miesięcznych składek na potrzeby organów samorządu notarialnego (art. 23 ustawy – Prawo o notariacie).

Sąd Dyscyplinarny pierwszej instancji wymierzył obwinionej za oba czyny karę pozbawienia prawa prowadzenia kancelarii. Po rozpoznaniu odwołania obrońcy obwinionej Wyższy Sąd Dyscyplinarny przy Krajowej Radzie Notarialnej orzeczeniem z 11 maja 2026 r., zmienił zaskarżone orzeczenie w ten sposób, że ukarał obwinioną za oba czyny, nakazując zapłatę 40 tys. zł.

Kasację od orzeczenia sądu odwoławczego wniósł pełnomocnik ministra sprawiedliwości, zaskarżając je w całości na niekorzyść obwinionej. Skarżący zarzucił:

• nierozważenie wszystkich wniosków i zarzutów wskazanych w środku odwoławczym,
• niewystarczające uzasadnienie, a ponadto
• rażącą niewspółmierność wymierzonej kary.

Podnosząc te zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie orzeczenia sądu odwoławczego oraz przekazanie sprawy temu sądowi do ponownego rozpoznania. W odpowiedzi na kasację Rzecznik Dyscyplinarny Krajowej Rady Notarialnej wniósł o oddalenie kasacji jako oczywiście bezzasadnej.

Zwrot akt sprawy

Sąd Najwyższy może zwrócić akta sprawy sądowi odwoławczemu, jeżeli stwierdzi, że nie zostały dopełnione czynności zmierzające do usunięcia braków formalnych wniesionej kasacji.

Jak stwierdziła sędzia Barbara Skoczkowska, krąg podmiotów uprawnionych do wniesienia kasacji od orzeczenia Wyższego Sądu Dyscyplinarnego określa art. 63a ustawy – Prawo o notariacie. Podmiotami tymi są: obwiniony, rzecznik dyscyplinarny, minister sprawiedliwości, rzecznik praw obywatelskich oraz Krajowa Rada Notarialna. W tej sprawie kasację wniósł radca prawny, wskazując, że jest to „kasacja Ministra Sprawiedliwości” oraz załączając odpis pełnomocnictwa. W tych pismach - podsekretarz stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Maria Ejchart, działając z upoważnienia Ministra Sprawiedliwości, udzieliła pełnomocnictwa procesowego ogólnego radcy prawnemu do reprezentowania ministra w postępowaniach przed Sądem Najwyższym”. Rzecz jednak w tym, że Prawo o notariacie określa uprawnienie organu, jakim jest Minister Sprawiedliwości, którego nie można scedować na inne podmioty (tu: radcę prawnego) w drodze pełnomocnictwa. Kompetencja ministra do wniesienia kasacji jest nieprzenoszalna. Nie ma bowiem prawnej możliwości, by nadzwyczajne kompetencje prawne, przypisane instytucjonalnie Ministrowi Sprawiedliwości, można było przenieść na inne podmioty, skoro wynikają one wprost i jednoznacznie z ustawy – Prawo o notariacie.

Uprawnienia do wniesienia kasacji

Wprawdzie Sąd Najwyższy dopuszczał wniesienie kasacji przez zastępców Prokuratora Generalnego lub zastępcę Rzecznika Praw Obywatelskich, jednak uprawnienia tych podmiotów Sąd Najwyższy upatrywał w konkretnych przepisach regulujących działanie prokuratury lub w samej istocie funkcji zastępcy, który działa w imieniu jednoosobowego organu, jakim jest Prokurator Generalny, a nie w imieniu własnym.

Ponadto, szczególnej podstawy ustawowej wymagało także uprawnienie zastępcy Komendanta Głównego Policji do wystąpienia z pisemnym wnioskiem do sądu okręgowego o zarządzenie kontroli operacyjnej. Sąd Najwyższy odnosił się do sytuacji, w której kasację wnosił pełnomocnik finansowego organu postępowania przygotowawczego. Przyjęto, że jeżeli kasacja pochodzi np. od Naczelnika Urzędu Skarbowego albo Naczelnika Urzędy Celno-Skarbowego, to nie może być podpisana przez pełnomocnika m in. przez radcę prawnego. Taką kasację powinna podpisać osoba upoważniona do działania w imieniu finansowego organu postępowania przygotowawczego – zaznaczyła sędzia Skoczkowska.

– Prawo o notariacie zezwala na sporządzenie i podpisanie kasacji przez adwokata, radcę prawnego albo notariusza jedynie wówczas, gdy nie pochodzi od Ministra Sprawiedliwości i Rzecznika Praw Obywatelskich. A contrario w przypadku kasacji Ministra Sprawiedliwości nie ma możliwości, by sporządził i podpisał ją adwokat, radca prawny, notariusz albo radca Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej - wskazała sędzia sprawozdawca.

Sędzia Skoczkowska podkreśliła, że pełnomocnictwo przedstawione przez radcę prawnego w tej sprawie dyscyplinarnej swoją treścią nie obejmuje uprawnienia do wniesienia kasacji w imieniu Ministra Sprawiedliwości. W dokumencie tym mowa bowiem jedynie o udzieleniu pełnomocnictwa do „reprezentowania Ministra Sprawiedliwości w postępowaniach przed Sądem Najwyższym.

Postanowienie Izby Odpowiedzialności Zawodowej SN z 11 września 2026 r., sygnatura akt II ZK 54/26