MF wyjaśnia, jakie są skutki podatkowe rozwiązywania sporów frankowych

Skutki podatkowe rozwiązywania sporów w zakresie kredytów frankowych (głównie o charakterze mieszkaniowym) to aktualnie częsty temat wniosków o wydanie interpretacji indywidualnej. Krajowa Informacja Skarbowa wyjaśnia, jakie konsekwencje podatkowe mogą wiązać się z prawomocnym wyrokiem bądź ugodą w sprawie frankowej oraz jakie elementy powinny znaleźć się we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej w takim temacie.

Przypadki rozwiązywania sporów frankowych mogą być różne. We wnioskach składanych do Krajowej Informacji Skarbowej podatnicy (kredytobiorcy) pytają najczęściej o sytuacje:

• wyroków sądowych, w których sąd stwierdza nieważność umowy kredytowej i zwrot na rzecz powoda kwot wpłaconych do banku na podstawie takiej nieważnej umowy;
• wyroków sądowych, w których sąd orzeka o tzw. odfrankowieniu umowy kredytowej; na mocy takiego wyroku umowa jest zachowana w mocy, ale usuwa się z niej postanowienia dotyczące kursów waluty i ponownie przelicza zobowiązanie kredytobiorcy; w efekcie takich zmian w umowie, kredyt jest traktowany jakby od początku był udzielony w złotych;
• ugód sądowych albo pozasądowych, których treść jest wynikiem indywidualnych ustaleń banku i kredytobiorcy; z praktyki KIS wynika, że rozwiązaniami, które pojawiają się w ugodach są m.in. umorzenie części wierzytelności kredytowych (tj. zwolnienie kredytobiorców z części długu), przewalutowanie kredytu, zmiana zasad przeliczania kredytu, wypłata środków pieniężnych.

W dalszej części tego artykułu omówimy skutki podatkowe najczęstszych sytuacji.

Stwierdzenie nieważności umowy kredytu – skutki podatkowe

Stwierdzenie nieważności umowy kredytu powoduje usunięcie z obrotu prawnego wadliwej czynności prawnej, jaką była umowa kredytu – ze skutkiem od momentu zawarcia tej umowy. Oznacza to, że zobowiązania stron umowy nigdy nie powstały, a strony zobowiązane są zwrócić to, co świadczyły w związku z nieważną umową jako świadczenia nienależne.

W przypadku, kiedy w sprawie z pozwu kredytobiorcy, sąd stwierdzi nieważność umowy kredytu, w wykonaniu wyroku, bank będzie miał obowiązek zwrócić na rzecz klienta świadczenia pobrane od niego na podstawie umowy kredytu (np. kwoty wpłacone do banku jako spłaty rat kapitałowo-odsetkowych). Taki zwrot jest neutralny podatkowo, tzn. po stronie kredytobiorcy nie powstaje przychód w rozumieniu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (dalej: ustawy o PIT).  

Po stwierdzeniu nieważności umowy kredytu także bank będzie miał prawo żądać od klienta zwrotu świadczeń, które wykonał na jego rzecz – tj. zwrotu wypłaconej klientowi kwoty kredytu. W takim przypadku:

• klient może spłacić roszczenie banku albo rozliczyć je przez potrącenie wzajemnych roszczeń jego i banku, albo
• klient może podnieść, że roszczenie banku uległo przedawnieniu; jeśli dojdzie do uznania roszczenia banku za przedawnione, wartość przedawnionego roszczenia będzie przychodem klienta, pochodzącym z tzw. innych źródeł, o których mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o PIT.

Przewalutowanie lub ponowne przeliczenie zobowiązań kredytowych – skutki podatkowe

W sytuacji wyroku, który przewiduje tzw. odfrankowienie kredytu, sąd nie stwierdza nieważności całej umowy – zamiast tego, eliminuje z umowy (jako nieważne) niedozwolone postanowienia dotyczące kursów waluty. W efekcie, sąd ustala treść zobowiązania kredytobiorcy, traktując kredyt jakby od początku był udzielony w złotych. Wiąże się to z ponownym przeliczeniem należności, jakie kredytobiorca powinien był wpłacać tytułem spłaty rat kapitałowo-odsetkowych i faktycznie wpłaconych przez niego kwot. Nadpłata należności kredytowych podlega zwrotowi na rzecz kredytobiorcy – jako kwoty wpłacone nienależnie. Zwrot takiej nadpłaty nie jest przychodem podatkowym.

Analogiczne rozwiązania strony sporu (bank, klient) mogą przyjąć w ugodzie sądowej albo pozasądowej. Ugoda może modyfikować treść umowy kredytowej – przewidywać przewalutowanie należności kredytowych (odfrankowienie) albo przeliczenie ich po innych kursach niż pierwotnie przewidziane w umowie kredytowej.

W sytuacji, w której:

• 1)      bank zawarł z kredytobiorcą ugodę, zgodnie z którą umowa o kredyt nadal obowiązuje, ale zmienia się jej treść (zasady rozliczeń stron umowy);
• 2)      ugoda przewiduje przewalutowanie albo ponowne przeliczenie rat odsetkowo-kapitałowych, które kredytobiorca miał obowiązek spłacać;
• 3)      kwota zobowiązań kredytobiorcy wynikająca z przewalutowania albo ponownego przeliczenia rat kredytowo-odsetkowych, które miał obowiązek spłacać, jest mniejsza niż faktycznie zapłacone przez niego raty kredytowo-odsetkowe,

to – w wyniku zawarcia ugody – powstaje nadpłata należności kredytowych, która podlega zwrotowi na rzecz kredytobiorcy.

Zwrot przez bank takich kwot:

• wcześniej wpłaconych mu przez kredytobiorcę i
• nieprzekraczających różnicy pomiędzy należnością wobec banku sprzed przewalutowania albo ponownego przeliczenia kredytu, a należnością wobec banku po przewalutowaniu albo ponownym przeliczeniu kredytu,

-jest neutralny podatkowo (nie jest przychodem kredytobiorcy). Zwrot takich środków ma charakter zwrotu środków nienależnych bankowi – nadpłaconych ponad należną kwotę kredytu i odsetek.

W sytuacji natomiast, gdy na podstawie ugody kredytobiorca otrzyma od banku środki pieniężne, których wysokość będzie wykraczała poza ww. różnicę, kwota tych środków będzie przychodem kredytobiorcy. Będzie podlegała opodatkowaniu jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust. 1 ustawy o PIT. Przychód taki należy wykazać w zeznaniu podatkowym PIT-36 składanym za rok, w którym podatnik go otrzymał i opodatkować wg skali podatkowej, określonej w art. 27 ust. 1 ustawy o PIT, łącznie z innymi dochodami.

Wypłaty o nieokreślonym charakterze

Ugody pozasądowe proponowane klientom przez banki mogą przewidywać wypłaty kwot, których charakter czy podstawa wyliczenia nie jest określona w treści ugody. Wypłaty takich kwot mogą być jednym z wielu świadczeń przewidzianych w ugodzie. Ugody mogą np. przewidywać:  

• umorzenie niespłaconych zobowiązań i wypłatę kwoty dodatkowej;
• przewalutowanie kredytu, którego wynikiem jest uznanie kredytu za spłacony, i wypłatę środków pieniężnych.

Kwota, która nie jest zwrotem środków, które kredytobiorca wcześniej wpłacił do banku i które w wyniku ugody zostały uznane za nienależne bankowi (z uwagi na nieważność kredytu albo w wyniku zmian zasad przeliczania zobowiązań przyjętych w ugodzie dotyczącej ważnego kredytu), jest przychodem podatkowym. Zgodnie bowiem z zasadą obowiązującą na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych, pieniądze otrzymane przez podatnika są jego przychodem (art. 11 ust. 1 ustawy o PIT).

Umorzenie zobowiązań kredytowych

Ugoda z bankiem może również przewidywać zmniejszenie zobowiązania wobec banku poprzez umorzenie zobowiązań kredytowych – tj. zwolnienie kredytobiorcy z długu.

Kredytobiorca osiąga wówczas konkretne przysporzenie majątkowe – wartość umorzonej wierzytelności jest jego przychodem podatkowym (art. 11 ust. 1 ustawy o PIT). Przychód taki w przypadku kredytów, które nie są związane z działalnością gospodarczą, jest przychodem z innych źródeł (art. 20 ust. 1 ustawy o PIT).

Dla kredytów o charakterze mieszkaniowym, prawodawca przewidział jednak szczególną preferencję podatkową – zaniechanie poboru podatku. Następuje ono z mocy prawa, jeśli umorzenie kredytu mieszkaniowego spełnienia warunki określone w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 11 marca 2022 r. w sprawie zaniechania poboru podatku dochodowego od niektórych dochodów (przychodów) związanych z kredytem hipotecznym udzielonym na cele mieszkaniowe (Dz. U. z 2025 r. poz. 1672, dalej: rozporządzenie).

Co istotne, zaniechanie poboru podatku, o którym mowa w rozporządzeniu, dotyczy tylko określonych w tym rozporządzeniu sytuacji, tj. umorzonych przez bank wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego. Nie ma natomiast zastosowania do przychodów z innych świadczeń, które bank realizuje na rzecz klienta na podstawie ugody frankowej (np. wypłaty środków pieniężnych). 

Odsetki od roszczenia zgłoszonego w sporze sądowym, zwrot kosztów sądowych

W przypadku wyroków sądowych, poza zwrotem na rzecz klienta nienależnie wpłaconych do banku albo nadpłaconych środków, sąd może zasądzić także odsetki naliczone od roszczenia zgłoszonego w pozwie. Bank może zgodzić się na wypłatę takich odsetek także w sytuacji ugody sądowej, w której uznał za zasadne twierdzenia klienta o nieważności umowy kredytu albo nieważności jej klauzul walutowych.

Odsetki otrzymane przez klienta banku z tytułu opóźnienia zwrotu nienależnie pobranych przez bank świadczeń, które nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym, korzystają ze zwolnienia od podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 95b ustawy o PIT.

Kolejnym świadczeniem, jakie klient może otrzymać od banku na podstawie wyroku, ugody sądowej czy pozasądowej, jest zwrot poniesionych przez klienta kosztów postępowania sądowego. Świadczenie z tego tytułu nie jest przychodem podatkowym w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.

Rozwiązywanie sporów frankowych a inne ulgi w podatku dochodowym

Wyroki i ugody w sprawach kredytów frankowych mogą mieć także konsekwencje związane z korzystaniem w związku z danym kredytem z tzw. ulgi odsetkowej albo ulgi mieszkaniowej:

• w przypadku odliczeń w ramach ulgi odsetkowej – jeśli wynikiem zmian warunków umowy kredytowej bądź stwierdzenia jej nieważności jest m.in. zwrot uwzględnionych w rozliczeniu podatkowym odsetek, to zastosowanie znajdzie art. 45 ust. 3a ustawy o PIT. W konsekwencji, podatnik w zeznaniu podatkowym składanym za rok, w którym otrzymał zwrot tych odsetek, dolicza je do podstawy opodatkowania (dochodu) dla celów obliczenia PIT. Zwiększenie podstawy opodatkowania na zasadach określonych w art. 45 ust. 3a ustawy o PIT realizuje obowiązek podatnika związany z koniecznością oddania ulgi.
• w przypadku korzystania z ulgi mieszkaniowej – stwierdzenie nieważności umowy kredytowej oznacza, że nie został zrealizowany cel mieszkaniowy, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 w związku z art. 21 ust. 25 ustawy o PIT, który jest warunkiem zastosowanie zwolnienia dochodów uzyskanych z odpłatnego zbycia nieruchomości. Niespełnienie warunków do zastosowania ulgi mieszkaniowej skutkuje obowiązkiem złożenia korekty zeznania PIT‑39 i obowiązkiem zapłaty podatku wraz z odsetkami za zwłokę liczonymi od dnia następnego po upływie terminu płatności do dnia zapłaty podatku włącznie (art. 30e ust. 7 ustawy o PIT).

Wnioski o interpretację indywidualną

Jeśli chcesz złożyć wniosek o wydanie interpretacji indywidualnej, która wyjaśni Ci, jakie są lub będą skutki podatkowe rozwiązania przez Ciebie sporu dotyczącego kredytu frankowego, pamiętaj, aby w opisie sprawy wskazać:

1)      Czy Twój spór z bankiem został bądź zostanie rozwiązany w drodze wyroku? Jeśli tak, jaki był wynik sprawy i jakie świadczenia sąd zasądził na Twoją rzecz? Czy otrzymałeś już te świadczenia?

2)      Czy Twój spór z bankiem został bądź zostanie rozwiązany w drodze ugody z bankiem? Jeśli tak, czy jest to ugoda sądowa czy pozasądowa? Jakie są warunki ugody? Czy bank uznał Twoje roszczenia (jakie?)? Jakie świadczenia na Twoją rzecz ze strony banku przewiduje ugoda? Czy świadczenia zostały już wykonane przez bank (kiedy?)?

3)      W sytuacjach, gdy ugoda przewiduje umorzenie kredytu (tj. zwolnienie Cię z długów/zobowiązań kredytowych):

·       Kiedy i z jakim podmiotem zawarłeś/zawarłaś umowę kredytu?

·       Na jakie cele został zaciągnięty kredyt – w szczególności, czy był to kredyt na cele mieszkaniowe (jakie dokładnie? Jakiej bądź jakich inwestycji mieszkaniowych dotyczył)?

·       Czy kredyt był zabezpieczony hipoteką?

·       Jakie wierzytelności umorzy/umorzył Ci bank (kwota kredytu, odsetki, inne – jakie?)?

·       Czy korzystałeś już z zaniechania poboru podatku na podstawie rozporządzenia (kiedy i w związku z jaką inwestycją mieszkaniową)?

O czym nie rozstrzygnie dyrektor KIS w interpretacji indywidualnej:

1. Nie przeanalizuje dokumentów umowy kredytowej, wyroku czy ugody z bankiem – aby ustalić, jaki rodzaj świadczeń uzyskałeś/uzyskałaś.
2. Nie potwierdzi, że należność, którą opisałeś we wniosku faktycznie ma cechy, jakie jej nadałeś w opisie (w tym nie potwierdzi, że takie jej cechy wynikają z załączonych do wniosku dokumentów o charakterze dowodowym).
3. Nie doradzi Ci, czy warto zawierać ugodę o treści proponowanej przez bank.
4. Nie przesądzi, czy bank powinien skorygować wystawioną dla Ciebie informację PIT-11.