Opłata cukrowa po nowemu. Rząd przyjął projekt zmieniający zasady rozliczeń
Rada Ministrów przyjęła 22 września 2026 r. projekt ustawy zmieniający zasady funkcjonowania opłaty od środków spożywczych, potocznie określanej jako opłata cukrowa. Zmiana jest istotna nie tylko dla producentów napojów. Nowe regulacje mogą wpłynąć również na importerów, podmioty dokonujące nabyć wewnątrzwspólnotowych, firmy zlecające produkcję pod własną marką, a także przedsiębiorców wykorzystujących napoje w ramach działań promocyjnych, reprezentacyjnych czy pracowniczych - pisze Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy and Partners.
Najważniejsza zmiana polega jednak na czymś innym: obowiązek rozliczenia opłaty ma zostać przesunięty na początek łańcucha dostaw.
Opłatę ma rozliczać producent lub importer
Obecny system powoduje, że dla ustalenia podmiotu zobowiązanego do zapłaty opłaty konieczna jest niekiedy analiza kolejnych etapów dystrybucji i ustalenie, kto dokonuje sprzedaży do punktu prowadzącego sprzedaż detaliczną. Projekt UD290 ma ten model zmienić.
Po wejściu nowych przepisów obowiązek zapłaty będzie co do zasady ciążył na:
- producencie napoju,
- importerze,
- podmiocie dokonującym nabycia wewnątrzwspólnotowego,
- podmiocie zamawiającym produkcję napoju, jeżeli jego skład stanowi element umowy zawartej z producentem.
Rząd wskazuje wprost, że celem jest przesunięcie rozliczenia na początek łańcucha dostaw i ułatwienie identyfikacji podmiotu odpowiedzialnego za opłatę.
W praktyce oznacza to, że część przedsiębiorców, którzy dotychczas nie składają informacji dotyczących opłaty cukrowej, będzie musiała przygotować się do nowych obowiązków ewidencyjnych i rozliczeniowych.
Zamiast sprzedaży detalicznej – „pierwsza sprzedaż”
Druga istotna zmiana dotyczy zdarzenia powodującego powstanie obowiązku.
Obecne regulacje są silnie związane z pojęciem sprzedaży detalicznej. Projekt odchodzi od tej konstrukcji i opiera system na pierwszej sprzedaży napoju na terytorium Polski. To ważna zmiana, ponieważ pojęcie sprzedaży ma obejmować znacznie więcej sytuacji niż klasyczna odpłatna sprzedaż produktu.
Projekt przewiduje objęcie nim m.in. zamiany, niektórych nieodpłatnych przekazań, wykorzystania napojów na cele reprezentacji lub reklamy oraz określonych przekazań na rzecz pracowników czy wspólników.
Oznacza to, że przedsiębiorcy będą musieli przeanalizować nie tylko sprzedaż swoich produktów, ale również sposób wykorzystania ich poza standardowym kanałem dystrybucji. Przykładowo napoje przekazywane w ramach akcji marketingowych czy udostępniane bezpłatnie nie zawsze będą mogły pozostać poza systemem tylko dlatego, że nie doszło do tradycyjnej sprzedaży.
Jednocześnie w toku prac uwzględniono problem darowizn na cele charytatywne. Projekt przewiduje wyłączenie dla określonych darowizn przekazywanych organizacjom pożytku publicznego na cele działalności charytatywnej.
Internet i gastronomia przestaną być „luką”
Jednym z powodów przygotowania projektu były problemy wynikające z obecnej definicji sprzedaży detalicznej. Ministerstwo Finansów wskazywało m.in., że dotychczasowa konstrukcja może powodować, że poza zakresem opłaty pozostają określone przypadki sprzedaży przez Internet, sprzedaży do gastronomii czy dostaw do podmiotów nieprowadzących sprzedaży detalicznej. Zastąpienie obecnej konstrukcji zasadą pierwszej sprzedaży ma te problemy ograniczyć.
Dla przedsiębiorców oznacza to konieczność ponownego przejrzenia modeli dystrybucji, szczególnie jeżeli dotychczas sposób sprzedaży produktu powodował, że nie powstawał obowiązek zapłaty opłaty cukrowej.
Cukier naturalny i dodany – znaczenie będzie miała etykieta
Projekt doprecyzowuje również sposób ustalania ilości cukru stanowiącej podstawę obliczenia opłaty.
Punktem odniesienia ma być zawartość cukrów wskazana w informacji o wartości odżywczej na etykiecie produktu.
Jednocześnie sam fakt występowania w produkcie naturalnych cukrów nie oznacza automatycznie objęcia produktu opłatą. Warunkiem pozostaje spełnienie definicji napoju objętego regulacją, w szczególności wystąpienie odpowiedniego dodatku cukrów, składników zawierających cukry, substancji słodzących, kofeiny albo tauryny. Kwestia ta była przedmiotem sporów i uwag w toku prac legislacyjnych, m.in. w odniesieniu do napojów roślinnych. Ministerstwo wskazywało, że napój zawierający wyłącznie cukry powstające naturalnie w procesie produkcji nie powinien z tego powodu sam w sobie podlegać opłacie.
Dla producentów szczególnego znaczenia nabiera więc poprawne ustalenie zarówno składu produktu, jak i danych prezentowanych w informacji o wartości odżywczej.
Pojawi się możliwość odzyskania opłaty przy eksporcie i WDT
Projekt przewiduje także rozwiązanie korzystne dla przedsiębiorców wywożących napoje z Polski.
Obecnie ustawa nie zawiera kompleksowego mechanizmu odzyskania opłaty w sytuacji, w której napój został wcześniej obciążony opłatą w Polsce, a następnie jest przedmiotem eksportu albo dostawy wewnątrzwspólnotowej. UD290 wprowadza możliwość zwrotu opłaty w takich przypadkach.
Ma to znaczenie przede wszystkim dla producentów i dystrybutorów działających jednocześnie na rynku polskim i zagranicznym. Obciążenie polską opłatą produktu, który ostatecznie nie jest konsumowany w Polsce, pogarszało bowiem jego konkurencyjność na rynku eksportowym. Potrzebę wprowadzenia takiego mechanizmu wskazuje również oficjalny opis projektu.
Firmy eksportujące napoje powinny jednak zwrócić uwagę na warunki formalne zwrotu oraz sposób dokumentowania wcześniejszego poniesienia opłaty.
Nie wszystkie wcześniejsze pomysły pozostały w UD290
Warto zwrócić uwagę na jeszcze jeden element. W pierwotnych założeniach UD290 znajdowało się więcej zmian, m.in. rozszerzenie opłaty na wszystkie rodzaje koncentratów oraz część suplementów diety. Te zagadnienia są obecnie procedowane odrębnie w projekcie UD417. Projekt UD417 przewiduje m.in. rozszerzenie opłaty na koncentraty niezależnie od ich postaci, wprowadzenie dla nich odrębnej stawki oraz objęcie opłatą określonych suplementów diety.
Dla przedsiębiorców oznacza to, że zmian opłaty cukrowej nie można obecnie analizować wyłącznie przez pryzmat jednej ustawy.
UD290 dotyczy przede wszystkim przebudowy mechanizmu poboru i rozliczania opłaty, natomiast UD417 zawiera kolejną grupę zmian dotyczących zakresu produktów i wysokości obciążeń.
Kiedy nowe zasady mogą wejść w życie?
Samo przyjęcie projektu przez Radę Ministrów nie oznacza jeszcze wejścia nowych regulacji w życie. Projekt musi przejść dalszą procedurę parlamentarną i zostać ogłoszony.
W wersji projektu skierowanej do Rady Ministrów przewidziano stosunkowo długi okres dostosowawczy. Nowe przepisy mają wejść w życie pierwszego dnia miesiąca następującego po upływie sześciu miesięcy od dnia ogłoszenia ustawy. Nie można więc obecnie wskazać konkretnej daty rozpoczęcia stosowania nowych zasad. To jednak wystarczająco zaawansowany etap procesu legislacyjnego, aby przedsiębiorcy zaczęli analizować swoje modele rozliczeń.
Co przedsiębiorcy powinni sprawdzić już teraz?
Dla podmiotów, które już obecnie rozliczają opłatę cukrową, kluczowe będzie przede wszystkim ustalenie, jak projektowane przepisy zmienią dotychczasowy model rozliczeń.
W praktyce warto przeanalizować w szczególności:
- czy po zmianach obowiązek zapłaty nadal będzie ciążył na tym samym podmiocie w grupie lub łańcuchu dostaw,
- w którym dokładnie momencie będzie dochodziło do „pierwszej sprzedaży” napoju na terytorium Polski,
- czy obecne systemy ERP i ewidencje pozwalają wyodrębnić zdarzenia, które według nowych przepisów będą powodowały powstanie obowiązku,
- jak traktowane będą nieodpłatne przekazania, działania marketingowe, reprezentacja oraz przekazania na rzecz pracowników,
- czy sposób ustalania podstawy opłaty na podstawie danych z informacji o wartości odżywczej wymaga zmian w danych produktowych lub procedurach wewnętrznych,
- jak dokumentować eksport i WDT, aby możliwe było skorzystanie z projektowanego mechanizmu zwrotu opłaty,
- czy w przypadku produkcji kontraktowej albo marek własnych nie nastąpi przesunięcie obowiązku rozliczenia pomiędzy producentem a podmiotem zamawiającym.
Dla firm, które mają już wypracowane procedury dotyczące opłaty cukrowej, UD290 może więc oznaczać konieczność dostosowania istniejącego procesu, a nie budowania go od początku.
Największego znaczenia nabiera prawidłowe przełożenie nowych zasad na przepływ danych pomiędzy działami sprzedaży, logistyki, podatków i master data oraz na odpowiednie skonfigurowanie systemów księgowych i raportowych. Zmiana podmiotu zobowiązanego lub momentu powstania obowiązku może bowiem wpływać na rozwiązania, które funkcjonują w przedsiębiorstwie od kilku lat.
Rada Ministrów przyjęła projekt UD290 22 września 2026 r. Kolejnym etapem będzie procedura parlamentarna.
Autor: Łukasz Pamuła, starszy menedżer w Thedy and Partners
