Podstawę stanowiska przedstawionego w interpretacji ogólnej nr DTS6.8022.6.2026 z dnia 24 września 2026 r. stanowią obowiązujące przepisy prawa podatkowego, odczytywane z uwzględnieniem regulacji dotyczących transkrypcji zagranicznych aktów stanu cywilnego, prawa Unii Europejskiej oraz orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej i sądów administracyjnych - napisał w odpowiedzi z 28 października 2026 r. na interpelację poselską Jarosław Neneman, wiceminister finansów, który w resorcie finansów odpowiada za podatki.
Wiceminister wyjaśnił, że przepisy ustaw podatkowych nie zawierają odrębnej, autonomicznej definicji małżeństwa na potrzeby prawa podatkowego. - Interpretacja nie wprowadza do polskiego porządku prawnego instytucji małżeństwa osób tej samej płci, a jedynie określa skutki podatkowe wynikające z transkrybowanego do polskiego porządku prawnego aktu małżeństwa, zawartego przez obywateli Unii Europejskiej w innym niż Polska kraju członkowskim - zapewnił.
Zawarcie małżeństwa jednopłciowego lub związku partnerskiego przez obywatela polskiego za granicą - procedury, dokumenty, państwa - czytaj w LEX >
Pytanie jednak, czy minister Domański mógł w drodze interpretacji ogólnej przyznać preferencje podatkowe określonej grupie podatników.
- Artykuł 18 Konstytucji RP stanowi, że „małżeństwo jako związek kobiety i mężczyzny, rodzina, macierzyństwo i rodzicielstwo znajdują się pod ochroną i opieką Rzeczypospolitej Polskiej”. Na gruncie tego przepisu można wyróżnić kilka kierunków interpretacyjnych. Pierwszy zakłada, że Konstytucja określa małżeństwo wyłącznie jako związek kobiety i mężczyzny, a objęcie pojęciem małżeństwa również związków osób tej samej płci wymagałoby zmiany Konstytucji. Według drugiego, najbardziej liberalnego stanowiska, art. 18 przede wszystkim gwarantuje szczególną ochronę małżeństwu kobiety i mężczyzny, nie przesądzając jednocześnie o niedopuszczalności zawarcia małżeństw jednopłciowych. Trzecia interpretacja zakłada natomiast, że małżeństwo w rozumieniu polskiego prawa konstytucyjnego pozostaje związkiem kobiety i mężczyzny, ale nie wyklucza to ustawowego uregulowania innych form prawnego uznania związków osób tej samej płci. Do tego ostatniego stanowiska nawiązywały również sądy administracyjne, wskazując, że art. 18 Konstytucji nie stoi na przeszkodzie ustawowemu uregulowaniu innych form prawnego uznania związków jednopłciowych - mówi serwisowi Prawo.pl dr Kamil Stępniak, konstytucjonalista, dziekan Wydziału Prawa, Bezpieczeństwa i Kryminologii WSKZ.
Czytaj też w LEX: Rola Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w obszarze ochrony związków osób tej samej płci >
Nawiązując natomiast do art. 217 Konstytucji, który stanowi, że nakładanie podatków i innych danin publicznych, określanie podmiotów i przedmiotów opodatkowania oraz stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy, dr Kamil Stępniak wskazuje: - Z art. 217 Konstytucji wynika zasada wyłączności ustawy w zakresie podstawowych elementów konstrukcji daniny, w szczególności podmiotów i przedmiotów opodatkowania, stawek podatkowych oraz zasad przyznawania ulg i zwolnień. Na ten temat wielokrotnie wypowiadał się również Trybunał Konstytucyjny, między innymi w sprawach o sygnaturach K 7/12, K 10/09 czy P 7/00. Nie można jednak pomijać tego, że polski porządek prawny funkcjonuje w multicentrycznym otoczeniu normatywnym. Polska jest członkiem Unii Europejskiej, dlatego przy wykładni prawa krajowego należy uwzględniać również prawo unijne oraz wiążącą wykładnię przyjmowaną przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
- W mojej ocenie wykładnia systemowa, celowościowa i prounijna może uzasadniać zastosowanie istniejących ustawowych rozwiązań podatkowych odnoszących się do małżonków również wobec osób tej samej płci, których małżeństwo zawarte w innym państwie członkowskim zostało prawnie uznane w Polsce. Trzeba jednak wyraźnie zaznaczyć, że interpretacja ogólna nie może sama tworzyć nowych ulg, zwolnień podatkowych czy nowych kategorii podatników. Może natomiast wskazywać sposób stosowania i rozumienia pojęć, które już znajdują się w ustawach podatkowych. Z punktu widzenia pewności prawa najlepszym i najtrwalszym rozwiązaniem byłoby oczywiście jednoznaczne uregulowanie tej kwestii w ustawie. Jeżeli jednak z przyczyn politycznych nie jest to obecnie możliwe, pozostaje pytanie o zakres dopuszczalnej wykładni obowiązujących przepisów. W tym kontekście znaczenie mogą mieć również konstytucyjne zasady równości i niedyskryminacji. Należy przy tym pamiętać, że rozwiązanie oparte wyłącznie na interpretacji ogólnej jest z natury mniej trwałe i może w przyszłości stać się przedmiotem sporów przed sądami administracyjnymi - podkreśla.
Czytaj też w LEX: Transkrypcja aktu małżeńskiego osób tej samej płci w Polsce >
Zdaniem dra Kamila Stępniaka w tym przypadku nie doszło jednak do przekroczenia uprawnień przez MFiG. - W mojej ocenie minister nie wykreował nowych ulg ani zwolnień podatkowych, lecz dokonał wykładni istniejących przepisów podatkowych w odniesieniu do nowej sytuacji prawnej wynikającej z obowiązku uwzględniania prawa Unii Europejskiej i skutków prawnych uznania małżeństw zawartych zgodnie z prawem innego państwa członkowskiego. Oczywiście można spodziewać się sporów dotyczących granic takiej wykładni, zwłaszcza na tle art. 217 Konstytucji, ale samo wydanie interpretacji ogólnej w takim zakresie nie oznacza jeszcze wkroczenia przez ministra w kompetencje ustawodawcy - uważa dr Kamil Stępniak.
Również w opinii dr hab. Joanny Juchniewicz z Katedry Prawa Konstytucyjnego i Nauki o Państwie Uniwersytetu Warmińsko-Mazurskiego w Olsztynie, interpretacja broni się na gruncie konstytucyjnym. - Gdyby w tej interpretacji zostało przyjęte stanowisko różnicujące osoby tej samej płci i osoby heteronormatywne, które zawarły za granicą małżeństwo, a następnie w Polsce dokonały jego transkrypcji, to takie różnicowanie byłoby mocno wątpliwe pod kątem równości i niedyskryminacji. Dlatego stanowisko ministra finansów i gospodarki mieści się w prawie polskim, bo art. 18 Konstytucji mówi o szczególnej ochronie małżeństwa, ale nie mówi na czym miałaby ona polegać - wskazuje dr hab. Juchniewicz. Zastrzega jednak, że nie ocenia interpretacji pod kątem prawa podatkowego i art. 217 Konstytucji RP.
Innego zdania jest natomiast dr hab. Ryszard Piotrowski z Katedry Prawa Konstytucyjnego Uniwersytetu Warszawskiego. - Interpretacja dokonana przez ministra finansów i gospodarki nie jest źródłem prawa. Nie można zatem w drodze interpretacji zmieniać obowiązującej ustawy (Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), ani też Konstytucji - w zakresie, w jakim reguluje ona zasady opodatkowania (art. 217) oraz w jakim reguluje ona status małżeństwa (art. 18) - mówi.
Interpretacja ogólna MFiG stanowi prawo
Inaczej na sprawę patrzą przedstawiciele doktryny z obszaru prawa podatkowego i finansowego.
- Mam duże wątpliwości, czy tą drogą można było rozszerzyć przywileje podatkowe dla konkretnej grupy podatników. Zdaję sobie sprawę z tego, że osoby, których interpretacja ogólna MFiG dotyczy poczuły się uprzywilejowane. Czy jednak przyznanie uprawnienia do wspólnego rozliczania się jest zasadne na gruncie przepisów Konstytucji i ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych? Powstaje pytanie, jak będą zachowywały się organy podatkowe. Bo jeśli z uwagi na brak ustawowej podstawy prawnej odmówią przyjęcia deklaracji podatkowej, złożonej w celu skorzystania ze wspólnego opodatkowania jako małżonkowie, to czy będzie przysługiwało im odwołanie do dyrektora Izby Administracji Skarbowej - wskazuje prof. dr hab. Jadwiga Glumińska-Pawlic, kierownik Katedry Prawa Finansowego WPiA Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach. I nie wyklucza, że podejście organów podatkowych, tak jak zresztą i sądów, może być różne. Na potwierdzenie przywołuje uchwałę składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 listopada 2026 r. (sygn. akt II OPS 1/24), który po rozpoznaniu zagadnienia prawnego: „czy przepis art. 104 ust. 5 i art. 107 pkt 3 ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. Prawo o aktach stanu cywilnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 1378) dopuszcza transkrypcję zagranicznego aktu urodzenia dziecka, w którym jako rodzice wpisane są osoby tej samej płci?", skierowanego do rozstrzygnięcia postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 stycznia 2024 r., sygn. akt III SA/Kr 1217/19, podjął uchwałę o pozostawieniu przedstawionego zagadnienia prawnego bez rozpoznania.
Profesor wskazuje też na inne możliwe problemy.
Jeśli zaś chodzi o odpowiedzialność za zaległości podatkowe, o której mowa w art. 110 Ordynacji podatkowej (odpowiedzialność rozwiedzionego małżonka) to organy mogą powoływać się na art. 111 par. 3 Ordynacji, który stanowi, że osoby pozostające z podatnikiem w faktycznym pożyciu uznawane są na gruncie przepisów o odpowiedzialności za członków rodziny podatnika, zatem odpowiedzialności nie unikną. Natomiast w podatku od spadków i darowizn osoby te będą nadal traktowane jako tzw. osoby trzecie i znajdą się w trzeciej grupie podatkowej - podkreśla prof. Jadwiga Glumińska-Pawlic.
Przewodnik po zmianach w Ordynacji podatkowej od 1.10.2026 r. - czytaj w LEX >
- Interpretacja ogólna MFiG będąca w istocie „prawotwórczym pismem”, sprzecznym z wolą ustawodawcy, stanowi m.in. niebezpieczny przejaw sui generis powrotu do praktyki lex teleks w obszarze prawa podatkowego, który „stawia na głowie konstytucyjną hierarchię aktów prawnych” - uważa dr Ireneusz Nowak z Katedry Prawa Podatkowego WPiA Uniwersytetu Łódzkiego. Według dra Nowaka, biorąc to pod uwagę, należy z całą stanowczością przywołać kilka fundamentalnych prawideł. - Po pierwsze - w obecnym porządku prawnym obowiązuje Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., a nie Konstytucja Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej z dnia 22 lipca 1952 r., „która zagadnieniom podatkowym nie poświęcała nawet jednego słowa”. Po drugie - Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r. zawiera aż cztery artykuły odnoszące się expressis verbis do problematyki podatkowej (art. 84, art. 123 ust. 1, art. 168 i art. 217). Po trzecie - zgodnie z art. 217 Konstytucji RP, stanowiącym uszczegółowienie art. 84, nakładanie podatków, innych danin publicznych, określanie podmiotów, przedmiotów opodatkowania i stawek podatkowych, a także zasad przyznawania ulg i umorzeń oraz kategorii podmiotów zwolnionych od podatków następuje w drodze ustawy. I po czwarte - przepis art. 217 Konstytucji RP wyraża zasadę ustawowej regulacji podatku (tzw. zasadę wyłączności ustawowej). Oznacza to, że obowiązki podatkowe, a także uprawnienia podatników, w szczególności preferencje podatkowe (np. ulgi i zwolnienia), muszą znajdować podstawę prawną w przepisach rangi ustawowej. Tymczasem interpretacja ogólna MFiG nie jest aktem normatywnym ani źródłem powszechnie obowiązującego prawa (zob. art. 87 ust. 1 Konstytucji RP). Innymi słowy, interpretacja ogólna MFiG nie może zastępować ustaw podatkowych ani samodzielnie kreować obowiązków i uprawnień podatkowych, ponieważ materia ta została zastrzeżona do regulacji ustawowej, a nie do prawotwórczej działalności administracji rządowej - zaznacza dr Ireneusz Nowak. I dodaje: - Reasumując, tę interpretację oceniam jednoznacznie krytycznie i apeluję do szefa resortu finansów o jej niezwłoczną zmianę, ponieważ zasada legalizmu, wyrażona w art. 7 Konstytucji RP, nakazuje organom władzy publicznej działanie na podstawie i w granicach prawa. W obecnej formule interpretacja MFiG jest „samowolą podatkową”, wpisującą się w „deparlamentaryzację prawa podatkowego” i jako „mechanizm o wadliwej konstrukcji jest nienaprawialny”. Dziś interpretacją ogólną przyznaje się preferencje podatkowe niektórym podatnikom, a może już jutro rzeczonym pismem będą na podatników nakładane obowiązki podatkowe? Szkoda czasu oraz publicznego grosza, aby organy administracji podatkowej, „bohatersko zwalczały” problemy, które zostaną wywołane tym pismem. Pismem, które bez wątpienia „narusza ustrojową rolę ustawy podatkowej jako klucza do relacji prawnych w sferze opodatkowania”.
- Często powstają wątpliwości, czy interpretacja ogólna nie tworzy tzw. prawa powielaczowego. Oczywiście jeżeli jest na korzyść podatników, to budzi to mniej wątpliwości. Często jednak te interpretacje są sprzeczne z literalną wykładnią przepisów. I wtedy taka interpretacja wiąże organy, a nie wiąże samych podatników - mówi serwisowi Prawo.pl Adam Mariański, doktor habilitowany nauk prawnych, profesor UŁa, prezes Polskiego Instytutu Analiz Prawno-Ekonomicznych.
Co do interpretacji w ogóle to jest duża wątpliwość co do tego, jak powinny wyglądać i czy mają charakter chroniący podatników, a interpretacja ogólna może w wielu przypadkach doprecyzowywać przepisy, jak nie wyszło ustawodawcy czy zmieniać ich interpretację. Jak jest to jeszcze w duchu tego, co chciał zrobić projektodawca, to dobrze. Natomiast na pewno żaden projektodawca nie myślał o związkach jednopłciowych w kontekście wspólnego rozliczenia podatkowego. Takich założeń nigdy nie było. Tak więc tu jest duża wątpliwość, czy w ten sposób można obejść regulację ustawową, która powinna być, a nie ma jej z wiadomych przyczyn i nie będzie jeszcze przez kilka lat, do końca tej kadencji, co najmniej pierwszej, tego prezydenta. Nie jest rozwiązaniem, żeby na podstawie interpretacji albo innych aktów tworzyć nowe regulacje. Mam wątpliwość, czy ta regulacja jest słuszna. Ci, którzy się do niej zastosują mają prawa ochronne, a organ musi się do niej stosować. Jak jednak mówię, to powinno być uregulowane w ustawie, natomiast inne rozwiązania to nie tędy droga - dodaje prof. Mariański
- To jest kwestia ściśle prawna a nie ideologiczna. Litera prawa gwarantuje stabilność, tymczasem tą interpretacją ogólną MFiG wkraczamy w niebezpieczną rozsypkę źródeł prawa. Ta interpretacja stanowi prawo - uważa z kolei jeden z profesorów uczelnianych prawa podatkowego, który nie chce wypowiadać się pod nazwiskiem. Jak podkreśla, przyczyną wyroku TSUE było to, że polskie prawo nie dawało możliwości transkrypcji. Trzeba więc zmienić prawo polskie, a nie je „interpretować”. Poza tym nie można interpretacją ogólną obejść weta prezydenta. I dodaje: - Czy tacy rozwiedzeni małżonkowie będą odpowiadali za zobowiązania podatkowe swojego byłego partnera na mocy art. 107 Ordynacji podatkowej? Moim zdaniem nie będą, gdyż wymagana jest tu ustawowa podstawa, bo w takich kwestiach nie można niczego domniemywać. Cel może był i słuszny, ale instrument niewłaściwy.
Podobny pogląd ma kilku innych znanych ekspertów prawa podatkowego (w tym przedstawiciele doktryny), z którymi rozmawiał serwis Prawo.pl, a którzy jednak postanowili nie wypowiadać się, nawet przy zachowaniu anonimowości.
Problemy małżeństw jednopłciowych trzeba uporządkować ustawowo
- Uważam, że najwyższy czas uporządkować tę kwestię ustawowo. Osobiście opowiadam się za zmianą Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, która umożliwiłaby zawieranie małżeństw również osobom tej samej płci, na takich samych zasadach i z takimi samymi konsekwencjami prawnymi jak w przypadku par heteroseksualnych. Mam świadomość, że art. 18 Konstytucji jest w tej dyskusji poważnym argumentem, choć nie podzielam poglądu, że jego treść jednoznacznie wyklucza takie rozwiązanie. Przepis ten obejmuje małżeństwo kobiety i mężczyzny szczególną ochroną, co samo w sobie nie musi oznaczać zakazu objęcia analogiczną ochroną innych małżeństw - mówi nam Joanna Parafianowicz, adwokatka i mediatorka. Jak twierdzi, interpretacja ministra finansów i gospodarki pokazuje zresztą, do jak osobliwych sytuacji prowadzi brak odpowiednich regulacji.
Te same osoby mogą być traktowane jak małżonkowie na potrzeby podatkowe, a jednocześnie pozostawać w niepewności co do swoich praw w innych dziedzinach życia. Trudno oczekiwać od obywateli, aby w razie śmierci najbliższej osoby, sporu o spadek czy rozpadu związku każdorazowo przekonywali sąd, że ich relacja zasługuje na ochronę prawną - podkreśla mec. Joanna Parafianowicz. I dodaje: Można oczywiście przez kolejne lata spierać się o definicję małżeństwa, ale ludzie w tym czasie żyją razem, gromadzą majątek, podejmują wspólne zobowiązania, a niekiedy się rozstają albo umierają. Prawo powinno nadążać za tymi sytuacjami, zamiast udawać, że ich nie ma - kwituje mec. Parafianowicz
Wniosek o wydanie wiążącej interpretacji podatkowej na przykładach - czytaj w LEX >
