Przejdź do artykułu: Przełom dla par jednopłciowych: Po transkrypcji równe prawa podatkowe
Interpretacja ogólna, na którą czekaliśmy. Dlaczego to przełom, ale nie koniec drogi
24 września 2026 r. minister finansów i gospodarki wydał interpretację ogólną dotyczącą skutków podatkowych transkrypcji małżeństw osób tej samej płci zawartych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Adwokaci oraz radcowie prawni, zajmujący się problematyką ochrony praw człowieka, dokument ten przyjęli z dużą satysfakcją. Nie tylko dlatego, że rozwiązuje on wiele praktycznych problemów podatników, ale również dlatego, że stanowi zwieńczenie kilku miesięcy strategicznej walki prowadzonej przez podatników, pełnomocników i organizacje społeczne - pisze dr Mateusz Wąsik, adwokat i doradca podatkowy.
Od maja 2026 r. wszczęto szereg postępowań przed dyrektorem Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) mających doprowadzić do jednoznacznego rozstrzygnięcia skutków podatkowych transkrypcji małżeństw jednopłciowych. W tym czasie dyrektor KIS wielokrotnie odmawiał wydawania interpretacji albo prezentował restrykcyjne stanowisko, wskazując, że brak jest podstaw do przyznawania małżonkom tej samej płci ochrony wynikającej z przepisów podatkowych. W niektórych postępowaniach zadawano dodatkowe pytania, mające na celu przedłużenie trzymiesięcznego terminu na wydanie interpretacji, w innych stanowisko podatnika, wskazujące, że małżeństwo istnieje od momentu jego powstania było podważane argumentacją opartą o literalne brzmienie kodeksu rodzinnego opiekuńczego oraz Konstytucji, wreszcie kilka postępowań było pozostawionych bez rozpatrzenia z uwagi na brak jednolitego stanowiska, czy między małżonkami jednopłciowymi, może istnieć wspólność majątkowa. Co szczególnie znamienne, argumenty podnoszone przez podatników w postępowaniach indywidualnych, a wcześniej odrzucane przez dyrektora KIS, odnajdujemy następnie w uzasadnieniu interpretacji ogólnej.
To pokazuje, że strategiczna litygacja ma sens. Czasami nie prowadzi do przełomu od razu, ale pozwala zbudować argumentację, która następnie znajduje odzwierciedlenie w oficjalnym stanowisku państwa.
Najważniejsze jest jednak to, że interpretacja ogólna daje podatnikom realną ochronę. Zastosowanie się do niej powoduje objęcie ochroną przewidzianą w ordynacji podatkowej, a organy podatkowe powinny stosować przedstawioną wykładnię w sposób jednolity.
Czytaj też w LEX: Zawarcie małżeństwa jednopłciowego lub związku partnerskiego przez obywatela polskiego za granicą - procedury, dokumenty, państwa >
Małżeństwo istnieje od dnia zawarcia, a nie od dnia transkrypcji
Najbardziej doniosły element interpretacji dotyczy momentu powstania skutków podatkowych.
Minister jednoznacznie wskazał, że transkrypcja ma charakter deklaratoryjny, na co zwracała uwagę doktryna. Nie tworzy małżeństwa, lecz potwierdza jego wcześniejsze istnienie. W konsekwencji skutki podatkowe należy co do zasady oceniać od momentu zawarcia małżeństwa za granicą, a nie od dnia dokonania transkrypcji.
To niezwykle ważna teza. Oznacza bowiem, że państwo nie traktuje transkrypcji jako aktu „legalizującego” związek, gdyż ono już istnieje od momentu jego zawarcia. Transkrypcja stanowi urzędowe potwierdzenie istniejącego wcześniej stanu cywilnego, którego skutki interpretacja określa na potrzeby stosowania prawa podatkowego.
Jednocześnie interpretacja zawiera istotne zastrzeżenie. Aby osiągnąć ten skutek, transkrypcja musi zostać dokonana. Minister wyraźnie przyjmuje, że to właśnie wpis do polskich aktów stanu cywilnego stanowi potwierdzenie, iż klauzula porządku publicznego nie stoi na przeszkodzie uznaniu danego małżeństwa.
Innymi słowy: skutki sięgają wstecz do dnia zawarcia małżeństwa, ale warunkiem jest wcześniejsze uzyskanie transkrypcji. Jest to rozwiązanie nietypowe, ale zarazem niezwykle doniosłe praktycznie: transkrypcja jest warunkiem zastosowania wykładni Ministra, choć wynikające z niej skutki podatkowe mogą być odnoszone do okresu wcześniejszego.
Czytaj też w LEX: Dostęp do informacji o stanie zdrowia pacjenta pozostającego w związku jednopłciowym >
Tylko małżeństwa z Unii Europejskiej. I tu pojawia się pierwsza luka
Interpretacja dotyczy wyłącznie małżeństw osób tej samej płci zawartych w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Minister podkreśla, że dokument stanowi wykonanie wyroku TSUE w sprawie C‑713/23 Wojewoda Mazowiecki i nie przesądza o sytuacji małżeństw zawartych w państwach trzecich
W praktyce oznacza to, że para, która zawarła małżeństwo np. w Hiszpanii, Niemczech czy Niderlandach, znajduje się w sytuacji wyraźnie lepszej niż para, która zawarła małżeństwo np. w Wielkiej Brytanii, Kanadzie czy Szwajcarii. Czy taki podział jest przekonujący? Nie do końca.
O ile wyrok TSUE, stanowiący podstawę wydania interpretacji ogólnej, wyrasta z unijnej swobody przemieszczania się, o tyle późniejsze orzecznictwo sądów administracyjnych, w tym wyroki NSA z 7 maja 2026 r. o sygn. II OSK 1075/23, II OSK 2070/23 oraz II OSK 2073/23, odwołuje się szerzej do obowiązku poszanowania życia prywatnego i rodzinnego wynikającego z art. 8 EKPCz oraz orzecznictwa ETPCz. Pozwala to postawić pytanie, czy ograniczenie skutków interpretacji wyłącznie do małżeństw zawartych w UE da się utrzymać w dłuższej perspektywie.
Dlatego można przypuszczać, że kwestia skutków podatkowych małżeństw zawartych poza UE stanie się kolejnym etapem sporów sądowych.
Czytaj też w LEX: Rola Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w obszarze ochrony związków osób tej samej płci >
Wspólne rozliczenie tak, ale wspólność majątkowa pozostaje niedookreślona
Drugim przełomowym elementem interpretacji jest uznanie, że osoby posiadające transkrybowany akt małżeństwa powinny być traktowane na gruncie prawa podatkowego jak małżonkowie. Co istotne dotyczy to zarówno procedur, obowiązków, jak i ulg oraz preferencji podatkowych.
W praktyce oznacza to objęcie również wspólnego rozliczenia małżonków. Minister wyraźnie wskazuje, że podatnicy mają prawo korzystać z ulg i preferencji podatkowych na takich samych zasadach jak małżeństwa różnopłciowe. Jednocześnie interpretacja pozostawia istotne pole do dalszych sporów. Chodzi o wspólność majątkową.
Minister przyjmuje, że sama transkrypcja nie przesądza jeszcze istnienia wspólności majątkowej. W razie potrzeby podatnicy będą musieli wykazać jej istnienie za pomocą dodatkowych dokumentów lub odpowiednich rozstrzygnięć sądowych. To właśnie tutaj pozostaje największa niepewność, bo nie wiadomo jakie dokumenty należałoby zaprezentować oraz jakie spory sądowe należałoby zainicjować. Czy chodzi o umowę zawartą przed notariuszem, opinię prawną czy też spór przed sądem powszechnym w oparciu o powództwo cywilne?
Tego interpretacja nie rozjaśnia, bo obszar ten jest poza kompetencjami ministra finansów.
Trudno przecenić jeszcze jeden aspekt tej interpretacji.
Gdyby interpretacja nie została wydana, wielu podatników byłoby zmuszonych do wszczynania własnych postępowań - składania wniosków o interpretacje oraz kierowania skarg do sądów administracyjnych. Porządkuje sytuację prawną, ogranicza ryzyko rozbieżności między urzędami skarbowymi i daje podatnikom instrument ochronny przewidziany w Ordynacji podatkowej. Z tego punktu widzenia jest to przykład racjonalnego wykorzystania instytucji interpretacji ogólnej.
Czytaj też w LEX: Transkrypcja aktu małżeńskiego osób tej samej płci w Polsce >
Piekło zamarzło. Ale walka jeszcze się nie skończyła
Po stanowisku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Ministerstwo Finansów jest kolejnym organem, który jednoznacznie potwierdza, że transkrybowane małżeństwa osób tej samej płci muszą być uwzględniane przy stosowaniu przepisów prawa podatkowego, zarówno w zakresie uprawnień, jak i obowiązków.
To ogromna zmiana. Jednocześnie nie oznacza ona końca problemów. Po pierwsze, nierozwiązana pozostaje kwestia wspólności majątkowej. To właśnie ona będzie prawdopodobnie przedmiotem kolejnych sporów i dalszego kształtowania się praktyki. Po drugie, otwarte pozostaje pytanie o małżeństwa zawarte poza Unią Europejską oraz pełne skutki uznawania tych związków w innych gałęziach prawa.
Mimo tych zastrzeżeń należy powiedzieć wprost: interpretacja ogólna z 24 września 2026 r. jest przełomem. Jeszcze kilka miesięcy temu podatnicy słyszeli, że nie ma podstaw do uznania ich argumentów. Dzisiaj te same argumenty znalazły się w oficjalnym stanowisku ministra finansów.
To dowód na to, że sądy, pełnomocnicy i sami podatnicy mogą realnie wpływać na zmianę praktyki państwa. A przede wszystkim dowód na to, że prawa nie trzeba już będzie w każdym przypadku wywalczać indywidualnie przed sądem. Choć, jak pokazuje historia ostatnich miesięcy, czasem właśnie od sądu wszystko się zaczyna.
Przewodnik po zmianach w Ordynacji podatkowej od 1.10.2026 r. - zobacz w LEX >
Autor:
