Czytaj również: Czy będą zmiany w rencie wdowiej?>>
MRPiPS: Incydentalne przypadki
Zastępca RPO Stanisław Trociuk zwrócił uwagę Agnieszce Dziemianowicz-Bąk, minister rodziny, pracy i polityki społecznej, na zagadnienie postępowań związanych z tzw. rentą wdowią, które wymaga pogłębionej analizy oraz rozważenia podjęcia stosownych działań, w szczególności w zakresie sposobu prowadzenia postępowań przez właściwe organy rentowe, tj. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, Wojskowe Biura Emerytalne, Biuro Emerytalne Służby Więziennej oraz Zakład Emerytalno-Rentowy MSWiA, w sprawach o ustalenie prawa do świadczeń w zbiegu z rentą rodzinną w ramach tzw. renty wdowiej, w sytuacjach wymagających współdziałania dwóch właściwych organów rentowych, w których dochodzi do znacznego wydłużenia czasu prowadzenia postępowania w sprawie ustalenia prawa do świadczenia i jego wypłaty. W swoim wystąpieniu RPO zwrócił też uwagę na potrzebę dokonania - w opinii Rzecznika - oceny czy obowiązujące regulacje dotyczące ustalania i wypłaty odsetek należnych z tytułu opóźnienia w przyznaniu lub wypłacie świadczeń należycie realizują swoją funkcję oraz zapewniają skuteczną i rzeczywistą ochronę praw osób uprawnionych w postępowaniach dotyczących ustalenia prawa do świadczeń pozostających w zbiegu z rentą rodzinną w ramach tzw. renty wdowiej.
Wpływ kwot zagranicznych emerytur i rent na zbieg polskich świadczeń w ramach instytucji renty wdowiej na gruncie art. 95a ustawy emerytalnej - czytaj w LEX >
Jak twierdzi MRPiPS, z przekazanych przez organy rentowe wyjaśnień wynika, że przedstawione przypadki są oceniane przez te organy jako incydentalne. W przypadku części wniosków złożonych już w styczniu i lutym 2025 r. pełna i automatyczna wymiana danych pomiędzy poszczególnymi organami rentowymi nie była możliwa na wcześniejszym etapie, ponieważ rozwiązania teleinformatyczne oraz mechanizmy komunikacji niezbędne do realizacji tego procesu zostały uruchomione dopiero w czerwcu i lipcu 2025 r.
Co z odsetkami za opóźnienia?
Jak wskazał RPO, w analizowanych przypadkach wymiana informacji pomiędzy właściwymi organami rentowymi trwała odpowiednio 10, 12 oraz 13 miesięcy, zanim osoby uprawnione uzyskały ustalenie oraz wypłatę świadczeń w pełnej, ostatecznej wysokości. - Odsetki stanowią co do zasady minimalną rekompensatę uszczerbku poniesionego przez osobę uprawnioną wskutek pozbawienia jej możliwości korzystania z należnego świadczenia pieniężnego. W tym kontekście nie sposób zaakceptować sytuacji, w której skutki przedłużającego się postępowania prowadzonego przez organy rentowe obciążają osobę uprawnioną - podkreślił Rzecznik w wystąpieniu. I wskazał na potrzebę oceny, czy obowiązujące regulacje dotyczące ustalania i wypłaty odsetek należnych z tytułu opóźnienia w przyznaniu lub wypłacie świadczeń należycie realizują swoją funkcję oraz zapewniają skuteczną i rzeczywistą ochronę praw osób uprawnionych w postępowaniach dotyczących ustalenia prawa do świadczeń pozostających w zbiegu z rentą rodzinną w ramach renty wdowiej.
Czytaj też w LEX: Seniorzy jako osoby zagrożone wykluczeniem społecznym na przykładzie małych miast. Wybrane problemy prawne, kryminologiczne i wiktymologiczne >
Zdaniem minister Dziemianowicz-Bąk, kwestia wypłaty odsetek za opóźnienie w ustaleniu lub wypłacie świadczenia wymaga analizy praktyki stosowania przepisów oraz funkcji ochronnej regulacji dotyczących odpowiedzialności organu rentowego za opóźnienie. - Zgodnie z wewnętrznymi wytycznymi ZUS decyzja w sprawie zbiegu świadczeń powinna zostać wydana w terminie 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności. Za jej wyjaśnienie może zostać uznany m.in. dzień złożenia wniosku, zakończenia postępowania wyjaśniającego, 1 lipca 2025 r. w przypadku wniosków złożonych w okresie przejściowym albo osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego przy zbiegu z rentą rodzinną. Jeżeli wraz z wnioskiem o zbieg świadczeń złożono wniosek o nowe świadczenie wymagające dodatkowego postępowania, jego zakończenie może stanowić ostatnią okoliczność niezbędną również do rozpatrzenia sprawy o zbieg świadczeń. W postępowaniach wymagających współdziałania kilku organów rentowych uzyskanie prawidłowej informacji od innego organu może stanowić „ostatnią okoliczność niezbędną do wydania decyzji”, od której rozpoczyna się bieg terminu na jej wydanie.
Czytaj też w LEX: Fikcja prawna całkowitej niezdolności do pracy jako podstawa nabycia prawa do renty rodzinnej w systemie zabezpieczenia społecznego >
Według ministerstwa, pogłębionej analizy wymaga zatem nie tyle sama zasada przyznawania odsetek, ile sposób stosowania przesłanki „ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji”. - Pojęcie to, ze względu na swój szeroki charakter, może w praktyce nie zapewniać osobie uprawnionej wystarczającej ochrony w sytuacji, gdy opóźnienie jest związane z organizacją współpracy pomiędzy organami rentowymi. Z tego względu zasadne jest podjęcie analizy obowiązujących rozwiązań pod kątem zapewnienia, aby konstrukcja „ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji” nie prowadziła w praktyce do nieuzasadnionego wyłączenia odpowiedzialności za opóźnienie w sytuacjach, w których osoba uprawniona pozostaje przez długi czas w oczekiwaniu na świadczenie z przyczyn leżących po stronie organów rentowych, które przekładają się na opóźnienie w wyjaśnieniu ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji. W Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej zostaną podjęte w szczególności analizy dotyczące konstrukcji terminu załatwiania spraw w postępowaniu o świadczenia emerytalno-rentowe pod kątem zapewnienia przez niego funkcji ochronnej i gwarancyjnej dla zainteresowanego (strony) - zapewniła szefowa resortu.
Czytaj też w LEX: Metoda repartycyjna najbezpieczniejszą formą zabezpieczenia emerytalnego >
