Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych i Dzień Godności Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną

5 maja obchodzimy Europejski Dzień Walki z Dyskryminacją Osób Niepełnosprawnych. Tego dnia przypada również Dzień Godności Osób z Niepełnosprawnością Intelektualną, a od 2014 r. także Europejski Dzień Niezależnego Życia - przypomina Rzecznik Praw Obywatelskich. I podkreśla, że jest to okazja dla osób z niepełnosprawnościami i ich sojuszników, by domagać się prawa do niezależnego życia, zwiększać świadomość na temat barier, z jakimi się spotykają oraz okazywać solidarność z osobami przebywającymi w placówkach całodobowej opieki i tymi, których głosy nie są słyszane.

Ten dzień powinien stać się również szczególną okazją do refleksji o sytuacji osób z niepełnosprawnościami w Polsce oraz podejmowanych przez państwo działaniach w celu zapewnienia tym osobom możliwości korzystania z praw i wolności człowieka i obywatela na zasadzie równości z innymi.

Czytaj również: Co się zmieni w prawie dla osób z niepełnosprawnościami w 2026 roku>>

Kluczowym wyzwaniem nadal pozostaje wdrożenie systemowej usługi asystencji osobistej. Asystencja to kluczowy element systemu wsparcia w drodze do niezależnego życia. RPO wyrażał zaniepokojenie przewlekłością prac nad ustawą o asystencji osobistej. Pierwsze czytanie rządowego i poselskiego projektu ustawy nastąpiło po ponad roku od pierwszego czytania prezydenckiego projektu ustawy regulującej tę samą kwestię. Aktualnie usługa asystencji jest realizowana w ramach projektów finansowanych ze środków Funduszu Solidarnościowego, co sprawia, że nie każda osoba zainteresowana wsparciem je uzyska, a dodatkowo wsparcie jest świadczone przez niektóre miesiące w roku.

Według RPO, kolejnym oczekiwanym rozwiązaniem jest zastąpienie instytucji ubezwłasnowolnienia systemem wspieranego podejmowania decyzji. Jej uchwalenie będzie symbolem zmiany postrzegania osób z niepełnosprawnościami przez państwo i władze publiczne. Każdy człowiek musi być bowiem zawsze traktowany jako podmiot - nigdy zaś jako przedmiot regulacji prawnej.

Rzecznik stale zabiega również o przestrzeganie prawa do edukacji osób z niepełnosprawnością. W tym roku został opublikowany raport z badania dot. realizacji przez samorządy obowiązku dowozu uczniów z niepełnosprawnościami do placówek edukacyjnych. Problemy te mają istotny wpływ na życie rodzin uczniów z niepełnosprawnościami, a długie godziny spędzane w podróży negatywnie wpływają na edukację i integrację społeczną dzieci. Raport podkreśla konieczność poprawy finansowania, uproszczenia procedur administracyjnych oraz podnoszenia kwalifikacji kadry zaangażowanej w proces transportowy, aby zapewnić dzieciom z niepełnosprawnościami realny dostęp do edukacji.