Czas pracy osoby z niepełnosprawnością warunkuje zgoda lekarza

Treść zgody lekarza warunkuje zakres możliwych odstępstw od stosowania odrębnych regulacji dotyczących czasu pracy osób z niepełnosprawnością. Zgoda na stosowanie systemu równoważnego bez dalszych doprecyzowań oznaczać może jedynie dopuszczenie stosowania wydłużeń dobowych do 12 godzin, przy „uśrednieniu” na poziomie norm czasu pracy uzależnionych od stopnia niepełnosprawności. Nie zawsze pozwala zaś na zastosowanie wydłużenia tygodniowego.

Czas pracy osoby z niepełnosprawnością uzależniony jest od orzeczonego stopnia niepełnosprawności i wynosi:

• maksymalnie 8 godzin na dobę i 40 godzin tygodniowo – w odniesieniu do osób o lekkim stopniu niepełnosprawności,
• maksymalnie 7 godzin na dobę i 35 godzin tygodniowo – osoby zaliczone do znacznego lub umiarkowanego stopnia niepełnosprawności.

Normy tygodniowe czasu pracy wskazane w art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025r., poz. 913) są  normami stałymi, a nie średniotygodniowymi.

Bez względu na stopień niepełnosprawności pracownicy niepełnosprawni nie mogą być zatrudniani w godzinach nadliczbowych i w porze nocnej.

Powyższe postanowienia - zarówno dotyczące nadgodzin, pracy w porze nocnej, jak też norm czasu pracy - nie mają jednak bezwzględnego charakteru. Nie stosujemy ich:

• do osób niepełnosprawnych zatrudnionych przy pilnowaniu,
• w sytuacji gdy, na wniosek niepełnosprawnego pracownika lekarz przeprowadzający badania profilaktyczne pracowników lub w razie jego braku lekarz sprawujący opiekę nad tą osobą wyrazi na to zgodę.

Równoważny system czasu pracy daje możliwość planowana dobowego czasu pracy pracownika ponad 8 godzin (do maksymalnie 12 godzin), przy odpowiednich skróceniach czasu pracy w innych dniach lub dniami wolnymi na przestrzeni przyjętego okresu rozliczeniowego w taki sposób, by zachować wymiar czasu pracy dla danego okresu rozliczeniowego. Wprost ustawa o rehabilitacji nie zabrania zatrudniania osoby z niepełnosprawnością w systemie równoważnym. Skoro jednak kształtuje konkretne wymiary maksymalne dobowe (odpowiednio 8 lub 7 godzin) to niemożliwe jest faktyczne wykorzystanie możliwości jakie ten system tworzy – chyba że lekarz wyrazi na to zgodę.

Zgoda lekarza

Zgoda lekarza udzielona może być tylko na wniosek pracownika z niepełnosprawnością i w zakresie wniosku. To ostatnie nie wynika wprost z  ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025r., poz. 913), jednak konstrukcja przepisów musi prowadzić do takiego wniosku  - lekarz nie może wykraczać poza treść oczekiwanej przez pracownika zmiany.

Przykład: Pracownik z niepełnosprawnością wnioskuje do lekarza na zgodę na pracę w godzinach nadliczbowych. Lekarz nie może wskazać w zgodzie na niestosowanie wszystkich przepisów art. 15 ustawy o rehabilitacji, gdyż byłoby to sprzeczne z treścią zgody.

Niestety w wielu przypadkach treść zgody nie jest do końca jasna.

Przykład: „Wyrażam zgodę na pracę powyżej 7 godzin” przy wniosku pracownika z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności na pracę w systemie równoważnym interpretacyjnie może wywoływać znaczące problemy. Zapis ten może być rozumiany jako :

- zgoda na pracę po 8 godzin dziennie, czyli przejście na 8 godzinną normę dobową,

- zgoda na pracę w godzinach nadliczbowych,

- zgoda na planowanie pracy w wymiarze dobowym przekraczającym 7 godzin.

Na pewno jednak nie stanowi wprost realizacji wniosku, a jej odczytanie możliwe jest właściwie tylko wraz z wnioskiem.

Trafnym zapisem byłoby np. wskazanie „Wyrażam zgodę na pracę w systemie równoważnym czasu pracy, do 12 godzin na dobę, przy zachowaniu norm czasu pracy wynikających z art. 15 ust. 2 ustawy z 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tekst jedn. Dz.U. z 2025r., poz. 913)”. Tak zgoda oznaczałaby możliwość wydłużeń dobowych do 12 godzin przy odpowiednich skróceniach czasu pracy w innych dniach lub większej liczbie dni wolnych od pracy w okresie rozliczeniowym tak, by zachować średnio 7 godzin. Taka zgoda nie pozwala jednak na wydłużenia tygodniowego czasu pracy – odesłanie wprost do norm z art. 15 ust. 2 ustawy oznacza, że zachowana musi zostać stała, 35 godzinna norma tygodniowa. „Uśrednianie” normy tygodniowej musiałoby wynikać z zapisu lekarza, np. „ do 12 godzin na dobę i średnio 35 godzin w tygodniu w okresie rozliczeniowym czasu pracy”.

Warto by pracownik wnioskując o zgodę jasno wyraził to, co chciałby by zostało w treści zgody wskazane.

System równoważny

Podstawowe znaczenie odnośnie planowania i rozliczania czasu pracy po uzyskaniu zgody lekarza  ma więc zakres treści tej zgody. Zgoda jedynie na system równoważny w żaden sposób nie może być traktowana jako zgoda na niestosowanie norm czasu pracy wynikających  ustawy o rehabilitacji.

Przykład: Lekarz wyraził zgodę, by wnioskujący o nią pracownik z umiarkowanym stopniem niepełnosprawności pracował „w systemie 12-godzinnym (równoważny system czasu pracy), do 40 godz. tygodniowo”.

Jest to zgoda na możliwość stosowania wydłużeń do 12 godzin na dobę i do 40 godzin tygodniowo ale – w związku z tym, że lekarz nie odniósł się do norm czasu pracy - przy zachowaniu norm czasu pracy dla osób z niepełnosprawnością. W przyjętym okresie rozliczeniowym należy w taki sposób planować prac ę, by zachować wymiar oparty na 7 godzinnej normie dobowej. W konkretnym tygodniu wydłużenie może następować z ograniczeniem do maksymalnie 40 godzin (lekarz nie wskazał na „średnio 40 godzin tygodniowo”).

Zgoda ta nie pozwala na pracę w godzinach nadliczbowych ani w porze nocnej.