Emeryci czerwcowi muszą się pilnować, by skorzystać na zmianie zasad waloryzacji

Ustalenie czerwcowej emerytury lub renty rodzinnej z lat 2009-2019 na wniosek, a nie z urzędu, bez wyrównania i bez odsetek, to główne rozwiązania zaproponowane w projekcie przygotowanym przez ministerstwo pracy. Ale pułapek jest jeszcze kilka. Resort chce np. dla emerytów czerwcowych zmienić zasady wykonywania przez ZUS wyroków sądowych. Ci, którzy dostaną prawomocne orzeczenie do 30 czerwca, będą mogli wybrać, czy skorzystają z dobrodziejstwa wyroku, czy tej ustawy.

Chodzi o projekt ustawy o ustalaniu wysokości emerytur z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych przyznanych w czerwcu w latach 2009–2019 oraz rent rodzinnych po ubezpieczonych, którym przyznano emerytury w czerwcu w latach 2009–2019 (nr UD160), przygotowany przez Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej. Projekt ma naprawić sytuację osób, które w latach 2009-2019 przechodząc na emeryturę w czerwcu, otrzymywały niższe nawet o kilkaset złotych świadczenia w porównaniu z tymi, którzy kończyli aktywność zawodową w innych miesiącach roku. A wszystko dlatego, że emerytury w czerwcu były waloryzowane według mniej korzystnych zasad. Rząd PiS incydentalną ustawą poprawił zasady obliczania emerytur czerwcowych, ale tylko tych przyznanych w 2020 r., a dopiero od 2021 r. wprowadził te zasady, ale tych na przyszłość. Bez rozwiązania pozostawił natomiast tych, którzy w latach 2009-2019 przeszli na emeryturę w czerwcu. Tę niesprawiedliwość ma naprawić obecny projekt. Pytanie jednak, czy faktycznie tak się stanie.  

- Podstawowe założenia projektu to po pierwsze - ustalenie emerytury będzie odbywało się tylko i wyłącznie na wniosek ubezpieczonego, a nie z urzędu. Po drugie - emeryci nie dostaną wyrównania. I po trzecie – nie dostaną odsetek – mówi serwisowi Prawo.pl dr Andrzej Hańderek, radca prawny prowadzący własną kancelarię w Krakowie.

Czytaj również: Rząd myśli nad rozwiązaniem problemu tzw. emerytur czerwcowych>>
 

Co proponuje MRPiPS?

Co najważniejsze, ustalenie wysokości emerytury lub renty rodzinnej ma odbywać się na wniosek złożony do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w terminie 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy. Ustalenie wysokości emerytury nastąpi na dzień jej przyznania w latach 2009–2019, z uwzględnieniem przepisów art. 25a ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2a i 2b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. A w myśl projektowanego art. 4 ust. 4, emerytura lub renta rodzinna, w wysokości po ustaleniu, ma przysługiwać od miesiąca złożenia wniosku.

Na uwagę zasługuje zwłaszcza art. 6, art. 7 i art. 8 projektu. Pierwszy z przepisów mówi o tym, że ZUS będzie zawieszał postępowanie w sprawie ustalenia wysokości emerytury lub renty rodzinnej, w przypadku gdy emeryt lub rencista przed dniem wejścia w życie ustawy złożył odwołanie do sądu od decyzji Zakładu w przedmiocie ustalenia prawa lub wysokości emerytury lub renty rodzinnej. I co istotne, w myśl ust. 2, Zakład będzie podejmował na wniosek emeryta lub rencisty postępowanie zawieszone, gdy sąd wydał prawomocne orzeczenie kończące postępowanie w tej sprawie.

Drugi z przepisów, czyli art. 7 stanowi, że z dniem wejścia w życie tej ustawy postępowanie w sprawie ustalenia wysokości emerytury lub renty rodzinnej, z uwzględnieniem przepisów art. 25a ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2a i 2b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ustawa emerytalna), wszczęte przez ZUS lub przez sąd wskutek wniesienia: skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 145a Kodeksu postępowania administracyjnego, odwołania od decyzji wydanej przez ZUS lub skargi o wznowienie postępowania na podstawie art. 401(1) Kodeksu postępowania cywilnego – będzie umarzane.

Mało tego. Od dnia wejścia w życie tej ustawy mają nie być wszczynane takie postępowania.

Z kolei trzeci z ww. przepisów (art. 8 ust. 1 i 2) przewiduje, że z chwilą uprawomocnienia się decyzji lub wyroku wydanych na podstawie przepisów tej ustawy wygasają z mocy prawa wszelkie roszczenia do ustalenia wysokości emerytury lub renty rodzinnej osób, którym przyznano emeryturę lub rentę rodzinną bez uwzględnienia przepisów art. 25a ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2a i 2b ustawy emerytalnej. Co więcej, w przypadku niezłożenia wniosku w terminie,  roszczenia w przedmiocie ustalenia prawa lub wysokości emerytury lub renty rodzinnej, z uwzględnieniem przepisów art. 25a ust. 2 pkt 2 oraz ust. 2a i 2b ustawy emerytalnej wygasają z mocy prawa z dniem upływu terminu, czyli 6 miesięcy od dnia wejścia w życie tej ustawy.

A ponieważ zgodnie z projektowanymi przepisami, wszystkie postępowania w toku, z dniem wejścia w życie tej ustawy  będą umarzane, to pytanie, co stanie się z kosztami, jakie poniósł ubezpieczony w związku ze złożeniem odwołania od decyzji ZUS, skargi o wznowienie w trybie k.p.c. czy skargi o wznowienie w trybie k.p.a. - Ustawa o tym milczy – mówi dr Hańderek.

Zdaniem dr Hańderka szczególnie interesujący jest art. 8, który mówi, że z chwilą uprawomocnienia decyzji lub wyroków wydanych na podstawie przepisów niniejszej ustawy wygasają z mocy prawa wszelkie roszczenia do ustalenia wysokości emerytury lub renty rodzinnej. 

- To oznacza, że w przypadku niezłożenia wniosku w tym półrocznym terminie, roszczenia w przedmiocie ustalania prawa lub wysokości emerytury lub renty rodzinnej, wygasają z mocy prawa z dniem upływu terminu. Innymi słowy, jak ktoś spóźni się złożyć wniosek w ciągu tych sześciu miesięcy, to nie będzie miał prawa do ustalenia tej emerytury – mówi dr Andrzej Hańderek. Zwraca przy tym uwagę na projektowany art. 9, który mówi, że Zakład Ubezpieczeń na swojej stronie internetowej będzie informował o zasadach ustalenia wysokości emerytury. - Uważam, że zamiast informowania na stronie internetowej, ZUS powinien z urzędu ponowne obliczyć wysokość emerytury. Zresztą takie rozwiązanie jest tańsze, aniżeli postępowania wnioskowe, co wynika z opinii Biura Ekspertyz i Oceny Skutków Regulacji Kancelarii Sejmu, przygotowanej na potrzeby druku sejmowego nr 909 – zauważa dr Hańderek.

Czytaj w LEX: Emerytura należy się dopiero od złożenia wniosku > >

Uwaga na wnioski i termin

Magdalena Januszewska, radca prawny, specjalizująca się w prawie pracy, ubezpieczeń i zabezpieczenia społecznego, nie ma wątpliwości, że jeśli te przepisy wejdą w życie w proponowanym kształcie, to trzeba będzie bardzo pilnować terminów składania wniosku, bo mają charakter prekluzyjny.

Zdaniem mec. Januszewskiej najważniejsze rozwiązanie w projekcie to jest ustalenie emerytury czy renty rodzinnej według korzystniejszych zasad będzie odbywało się na wniosek, a nie z urzędu. A na złożenie wniosku będzie 6 miesięcy. – Przy czym ci, którzy do 30 czerwca br. otrzymają prawomocne orzeczenie w swojej sprawie, będą mieli wybór: albo skorzystają z dobrodziejstwa wyroku, albo z dobrodziejstwa tej ustawy. Dokonanie tego wyboru również oznacza konieczność  złożenia wniosku do ZUS. To jest pewne novum, jeśli chodzi o wykonywanie wyroków przez ZUS – podkreśla mec. Magdalena Januszewska. I dodaje: - Po wejściu w życie nowych przepisów, co planowane jest na 1 lipca br., wszystkie toczące się postępowania - czy to przed ZUS, czy przed sądem, mają być umarzane.

Duże wątpliwości ma jednak co do interpretacji art. 4 ust. 4 projektu. – Przepis ten mówi, że czerwcowa emerytura lub renta rodzinna, w wysokości po ustaleniu jej w wyższej wysokości, przysługują od miesiąca złożenia wniosku. Pytanie, o jaki wniosek chodzi? Czy o wniosek o dokonanie przeliczenia na podstawie nowych przepisów (o którym mowa w art. 3 projektowanej ustawy), co oznaczałoby, że najbardziej opłaca się go złożyć w pierwszym miesiącu obowiązywania nowych przepisów? Czy może  od miesiąca złożenia wniosku o czerwcową emeryturę lub rentę, co oznaczałoby wypłatę wyrównań nawet za kilkanaście lat. Ten przepis powinien zostać doprecyzowany w trakcie dalszych prac legislacyjnych, aby tak kluczowe wątpliwości nie powstawały – zaznacza mec. Magdalena Januszewska.

Zobacz także w LEX: Emerytura i renta na zasadach wyjątkowych. Co wolno premierowi, a co komornikowi? Glosa do uchwały SN z dnia 20 stycznia 2011 r., III UZP 2/10 > >

Czy wcześniejsi emeryci zostaną tak samo potraktowani jak czerwcowi?

Pytanie, jakie obecnie nurtuje tzw. wcześniejszych emerytów to to, jakie rozwiązania zaproponuje MRPiPS w ich przypadku. Bo to, że projekt w tej sprawie jest przygotowywany, już wiadomo.  

- Można z dużą dozą prawdopodobieństwa założyć, że projekt nowelizacji dotyczący tzw. wcześniejszych emerytów (czyli w sprawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt SK 140/20) zostanie przygotowywany w tym samym duchu – uważa dr Andrzej Hańderek.