Przepisy prawne określają pięć rodzajów wypadków, a mianowicie:

  1. wypadki przy pracy
  2. wypadki zrównane z wypadkami przy pracy
  3. wypadki osób wykonujących pracę na innej podstawie niż stosunek pracy
  4. wypadki w drodze do lub z pracy
  5. wypadki w szczególnych okolicznościach.

Gdzie szukać definicji i procedur postępowania?

Definicje, obowiązki oraz procedury postępowania w związku z zaistnieniem wypadku zawarte są w następujących przepisach prawnych:

  • Ustawa z 26.06.1974 r. - Kodeks pracy – dalej k.p.
  • Ustawa z 30.10.2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych – dalej u.w.c.z.
  • Ustawa z 17.12.1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
  • Ustawa z 30.10.2002 r. o zaopatrzeniu z tytułu wypadków lub chorób zawodowych powstałych w szczególnych okolicznościach.
  • Rozporządzenie Rady Ministrów z 1.07.2009 r. w sprawie ustalania okoliczności i przyczyn wypadków przy pracy – dalej r.o.w.p.
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 7.01.2009 r. w sprawie statystycznej karty wypadku przy pracy.
  • Rozporządzenie Ministra Gospodarki i Pracy z 16.09.2004 r. w sprawie wzoru protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy.
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 19.12.2002 r. w sprawie trybu uznawania zdarzenia powstałego w okresie ubezpieczenia wypadkowego, za wypadek przy pracy, kwalifikacji prawnej zdarzenia, wzoru karty wypadku i terminu jej sporządzenia.
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 24.12.2002 r. w sprawie szczegółowych zasad oraz trybu uznania zdarzenia za wypadek w drodze do pracy lub z pracy, sposobu jego dokumentowania, wzoru karty wypadku w drodze do pracy lub z pracy oraz terminu jej sporządzania.
  • Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z 18.12.2002 r. w sprawie szczegółowych zasad orzekania o stałym lub długotrwałym uszczerbku na zdrowiu, trybu postępowania przy ustalaniu tego uszczerbku oraz postępowania o wypłatę jednorazowego odszkodowania.

 

Przeczytaj w SIP LEX: Wpływ RODO na obowiązki pracodawcy w zakresie dokumentacji powypadkowej >

 

Wypadki przy pracy - definicje

Wypadek przy pracy – za wypadek przy pracy uważa się nagłe zdarzenie wywołane przyczyną zewnętrzną powodujące uraz lub śmierć, które nastąpiło w związku z pracą:

  1. podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika zwykłych czynności lub poleceń przełożonych;
  2. podczas lub w związku z wykonywaniem przez pracownika czynności na rzecz pracodawcy, nawet bez polecenia;
  3. w czasie pozostawania pracownika w drodze między siedzibą pracodawcy, a miejscem wykonywania obowiązku wynikającego ze stosunku pracy (art. 3 ust. 1 u.w.c.z.).

Wypadek zrównany z wypadkiem przy pracy – na równi z wypadkiem przy pracy, w zakresie uprawnień do świadczeń określonych w ustawie, traktuje się wypadek, któremu pracownik uległ:

  1. w czasie podróży służbowej w okolicznościach innych niż określone w art. 3 ust. 1 u.w.c.z., chyba że wypadek spowodowany został postępowaniem pracownika, które nie pozostaje w związku z wykonywaniem powierzonych mu zadań;
  2. podczas szkolenia w zakresie powszechnej samoobrony;
  3. przy wykonywaniu zadań zleconych przez działające u pracodawcy organizacje związkowe (art. 3 ust. 2 u.w.c.z.).
 

 


Śmiertelny wypadek przy pracy – za śmiertelny wypadek przy pracy uważa się wypadek, w wyniku którego nastąpiła śmierć w okresie nie przekraczającym 6 miesięcy od daty wypadku (art. 3 ust. 4 u.w.c.z.).

Ciężki wypadek przy pracy – za ciężki wypadek przy pracy uważa się wypadek, w wyniku którego nastąpiło ciężkie uszkodzenie ciała, takie jak: utrata wzroku, słuchu, mowy, zdolności rozrodczej lub inne uszkodzenie ciała albo rozstrój zdrowia, naruszające podstawowe funkcje organizmu, a także choroba nieuleczalna lub zagrażająca życiu, trwała choroba psychiczna, całkowita lub częściowa niezdolność do pracy w zawodzie albo trwałe, istotne zeszpecenie lub zniekształcenie ciała (art. 3 ust. 5 u.w.c.z.).

 

Czytaj też: SA: Za wypadek w pracy należy się odszkodowanie i zadośćuczynienie >

 

Zbiorowy wypadek przy pracy – za zbiorowy wypadek przy pracy uważa się wypadek, któremu w wyniku tego samego zdarzenia uległy co najmniej dwie osoby (art. 3 ust. 6 u.w.c.z.).

Uraz – uszkodzenie tkanek ciała lub narządów człowieka wskutek działania czynnika zewnętrznego (art. 2 pkt 13 u.w.c.z.).

Ubezpieczenie wypadkowe – ubezpieczenie zawodowe z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych w rozumieniu przepisów o systemie ubezpieczeń społecznych (art. 2 pkt 12 u.w.c.z.).

Nagłość zdarzenia – przez nagłość zdarzenia rozumie się natychmiastowe ujawnienie się przyczyny zewnętrznej, wywołującej określone skutki. Typowymi przykładami nagłości zdarzenia mogą być: porażenie piorunem, porażenie prądem elektrycznym, upadek z wysokości, potknięcie się i upadek na schodach, postrzelenie z broni palnej, poślizgnięcie na mokrej posadzce itp. W orzecznictwie sądowym niektóre wyroki stanowią, że zdarzeniem nagłym może być oddziaływanie czynnika wywołującego ujemne skutki w okresie nie dłuższym niż jedna dniówka robocza.

Przyczyna zewnętrzna – aby zdarzenie mogło być uznane za wypadek przy pracy w rozumieniu ustawy wypadkowej, musi istnieć przyczyna zewnętrzna zdarzenia, a nie wewnętrzna, tkwiąca w samym poszkodowanym. Przez przyczynę zewnętrzną (sprawczą) zdarzenia rozumie się taki czynnik, który nie wypływa z wewnętrznych właściwości organizmu pracownika. Do przyczyn zewnętrznych można zaliczyć w szczególności siły przyrody, maszyny lub inne urządzenia stosowane w procesie pracy oraz działanie (lub ich zaniechanie) innych osób.

Związek z pracą – wyrok SN z 27.03.1979 r. III PR 16/79, Sł. Prac. 1979, nr 7-8, s. 30 - „(...) nie upoważnia do wniosku, że związek z pracą w rozumieniu ustawy wypadkowej musi mieć charakter związku przyczynowego w tym sensie, że wykonanie pracy stanowi przyczynę wypadku. Wystarczy, jeżeli jest to związek czasowy lub miejscowy. Związek z pracą zostaje zerwany dopiero wówczas, gdy pracownik bez usprawiedliwienia prawnego nie wykonuje pracy w czasie i miejscu, w którym powinien wykonywać pracę. Nie zawsze przy tym, miejscem wykonywania pracy będzie teren zakładu pracy, a czasem pracy – czas ustanowiony przez zakład pracy. Miejscem pracy może być także miejsce zamieszkania pracownika lub jakiekolwiek inne miejsce, a czasem pracy – dowolna pora doby, jeżeli wykonywanie pracy w takich warunkach i o takiej porze przewiduje treść wiążącego strony stosunku prawnego”.

Stały uszczerbek na zdrowiu – takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu nie rokujące poprawy.

Długotrwały uszczerbek na zdrowiu – takie naruszenie sprawności organizmu, które powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający 6 miesięcy, mogące ulec poprawie.

Umyślność – oznacza takie zachowanie pracownika, które on okazuje, przewidując skutki, jakie wynikają z jego zachowania i skutki te chce wywołać. Umyślność może polegać na zamierzonym podjęciu działania sprzecznego z obowiązkiem pracownika lub na zamierzonym powstrzymaniu się od działania, mimo, że istnieje obowiązek czynnego zachowania się (wyrok TUS z 5.03.1970 r. ITR 1883/69, PiZS 1971, nr 1, s. 52).

Rażące niedbalstwo - zachodzi wówczas, gdy poszkodowany pracownik podejmuje działania z naruszeniem przepisów o ochronie zdrowia i życia, chociaż mógł i powinien był przewidzieć grożące mu niebezpieczeństwo, które zwykle występuje w danych okolicznościach faktycznych, co dla każdego człowieka o przeciętnej przezorności jest oczywiste. Rażące niedbalstwo zachodzi wówczas, gdy pracownik przejawia brak staranności, jakiej można domagać się od osób najmniej rozwiniętych (wyrok TUS z 5.03.1970 r. ITR 1883/69, PiZS 1971, nr 1, s. 52).

Podstawowe obowiązki po zaistnieniu wypadku przy pracy

Zgodnie z postanowieniami art. 234 § 1 k.p. w razie wypadku przy pracy pracodawca jest obowiązany podjąć niezbędne działania eliminujące lub ograniczające zagrożenie, zapewnić udzielenie pierwszej pomocy osobom poszkodowanym i ustalenie w przewidzianym trybie okoliczności i przyczyn wypadku oraz zastosować odpowiednie środki zapobiegające podobnym wypadkom.

Tryb i zakres prac w celu realizacji tego obowiązku powinien być ustalony w każdym zakładzie pracy w uregulowaniach wewnętrznych (regulamin pracy, zarządzenie wewnętrzne, instrukcja itp.) Potrzebę takiej regulacji powinna pracodawcy uświadomić i zrealizować służba bhp.

Generalnie, będą to czynności polegające na:

  • ewakuacji osób ze strefy zagrożenia,
  • zabezpieczeniu strefy wypadku przed dostępem osób niepowołanych,
  • wyłączeniu dopływu energii elektrycznej, gazu,
  • wyłączeniu maszyn lub urządzeń.
 

Najistotniejsza rola w tym zakresie przypada osobom kierującym pracownikami. Wskazują na to obowiązki tych osób, określone w art. 212 k.p., a w szczególności:

  • organizować, przygotowywać i prowadzić prace, uwzględniające zabezpieczenie pracowników przed wypadkami przy pracy, chorobami zawodowymi i innymi chorobami związanymi z warunkami środowiska pracy,
  • dbać o bezpieczny i higieniczny stan pomieszczeń pracy i wyposażenia technicznego, a także o sprawność środków ochrony zbiorowej i ich stosowanie zgodnie z przeznaczeniem.
 

 


Jeżeli wypadek spowodowany był czynnikiem nie uwzględnionym przy ocenie ryzyka zawodowego należy w ramach działań profilaktycznych, uzupełnić ocenę o ten czynnik (zagrożenie) i poinformować pracowników.

W ramach udzielania pierwszej pomocy należy podjąć następujące działania:

  • podjąć czynności doraźne,
  • wezwać pomoc,
  • zapewnić właściwą pierwszą pomoc przedlekarską,
  • zapewnić transport poszkodowanego (poszkodowanych),
  • zapewnić pomoc lekarską.
 

O tym, jakie dokładnie czynności należy podjąć po wypadku, można przeczytać w analizie "Wypadek - definicje", dostępnej w LEX BHP >

 

Do podstawowych obowiązków po zaistnieniu wypadku należy:

  • zawiadomienie przełożonego przez poszkodowanego pracownika lub świadka o zaistniałym zdarzeniu,
  • zawiadomienie przez pracodawcę Państwowej Inspekcji Pracy oraz prokuratora o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy.
 

Obowiązek poinformowania przełożonego przez pracownika wynika z przepisów art. 211 pkt 7 k.p., który nakazuje niezwłocznie zawiadomić przełożonego o zauważonym w zakładzie pracy wypadku lub zagrożeniu albo zagrożeniu życia lub zdrowia ludzkiego oraz ostrzec współpracowników, a także inne osoby znajdujące się w rejonie zagrożenia, o grożącym im niebezpieczeństwie.

Informacja o wypadku powinna być niezwłocznie przekazana pracownikowi służby bhp. Praktyka wskazuje, że informacja taka powinna być przekazana w formie pisemnej, bowiem w ciągu 14 dni od chwili powiadomienia o wypadku zespół powypadkowy jest zobowiązany do sporządzenia protokołu ustalenia okoliczności i przyczyn wypadku. Wskazuje na to przepis § 9 ust. 1 r.o.w.p. Ponadto zgodnie z art. 234 § 2 k.p., pracodawca jest obowiązany niezwłocznie zawiadomić właściwego inspektora pracy i prokuratora o śmiertelnym, ciężkim lub zbiorowym wypadku przy pracy oraz o każdym innym wypadku, który wywołał wymienione skutki, mającym związek z pracą, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy.

Ustawodawca, nakładając na pracodawcę ww. obowiązek niezwłocznego zawiadomienia właściwego inspektora pracy i prokuratora o śmiertelnym, ciężkim i zbiorowym wypadku przy pracy, określił, że obowiązek taki istnieje w momencie zaistnienia wypadku, który wywołał ww. skutki, jeżeli może być uznany za wypadek przy pracy. Obowiązek ten, nie dotyczy wypadków zrównanych z wypadkami przy pracy.

Powyższą czynność w praktyce realizuje inspektor bhp, wypełniając formularz zgłoszeniowy i po uzyskaniu podpisu pracodawcy przesyła go do właściwego inspektora pracy i prokuratora. Zazwyczaj dokument ten wysyła się faxem po numer ustalony w każdym Okręgowym Inspektoracie PIP.

Okoliczności i przyczyny wypadków ustala powołany przez pracodawcę zespół powypadkowy, w którego skład wchodzi pracownik służby bhp oraz społeczny inspektor pracy. Więcej na temat w komentarzu "Procedura ustalania okoliczności i przyczyn wypadku przy pracy", dostępnym w LEX BHP >

Więcej przydatnych materiałów znajdziesz w LEX BHP:

Wypadek - definicje >

Kwalifikacja zdarzeń wypadkowych >

Postępowanie w sprawach świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego >

Wzór zgłoszenia wypadku przy pracy osoby nie będącej pracownikiem >