Jaki jest właściwy tryb postępowania organu podatkowego w obliczu śmierci osoby spłacającej raty z decyzji ratalnej na podstawie art. 67a o.p.?

Naczelnik US ustalił Annie A. podatek od spadków i darowizn w kwocie 10.000 zł tytułu nabycia spadku po zmarłej Bożenie B. Następnie, działając na wniosek Anny A. w sprawie umorzenia lub rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn, po uzyskaniu opinii Prezydenta Miasta Naczelnik US wydał decyzje: - nr 1, którą umorzył zaległość podatkową w podatku od spadków i darowizn w kwocie 2800 zł, - nr 2, którą rozłożył na 36 rat zapłatę zaległości podatkowej w podatku od spadku i darowizn w kwocie 7200 zł. zł. Połowa rat została opłacona, jednak Anna A. zmarła. Córka Anny A., Katarzyna A. na podstawie art. 306f Ordynacji podatkowej – jako potencjalny spadkobierca - wystąpiła o wydanie zaświadczenia o wysokości zobowiązań spadkodawcy.

Pytanie:
Jaki jest właściwy tryb postępowania organu podatkowego w obliczu śmierci osoby spłacającej raty z decyzji ratalnej na podstawie art. 67a o.p.?
Jakie jednak czynności powinien podjąć organ podatkowy w odniesieniu do zaległości podatkowej w podatku od spadków i darowizn objętych decyzją ratalną wydaną na wniosek Anny A.?
Z art. 103 § 1 o.p. wynika, że organy podatkowe zawiadamiają spadkobierców o decyzjach wydanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 lub 2, ale tylko jeżeli nie upłynął termin płatności odroczonego podatku lub zaległości podatkowej lub termin płatności rat. Poza tym nie jest jeszcze znany krąg spadkobierców.
Czy zatem następuje wygaśnięcie decyzji ratalnej w świetle art. 259 o.p., a jednocześnie sukcesja praw i obowiązków, przy czym organ winien wystąpić o stwierdzenie nabycia spadku po osobie spłacającej raty?

Odpowiedź:
Tak, w przedstawionej sytuacji następuje wygaśnięcie decyzji ratalnej. Organ podatkowy powinien podjąć standardowe działania mające na celu wydanie decyzji o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców (w tym celu może być konieczne wystąpienie do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po spadkodawcy). Szczegóły znajdują się w uzasadnieniu.

Uzasadnienie:
Z art. 97 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r. poz. 749 z późn. zm.) – dalej o.p., wynika, że spadkobiercy podatnika wstępują w prawa i obowiązki wynikające z decyzji wydanych na podstawie przepisów prawa podatkowego. Dotyczy to również decyzji w sprawie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej.
Jak jednocześnie wynika z art. 259 § 1 pkt 2 o.p., w razie niedotrzymania terminu płatności którejkolwiek z rat, na jakie została rozłożona zaległość podatkowa, następuje z mocy prawa wygaśnięcie decyzji o rozłożeniu na raty zaległości podatkowej (w części dotyczącej raty niezapłaconej w terminie płatności). Przepis ten od momentu śmierci podatnika dotyczy jego spadkobierców (skoro wstąpili w prawa i obowiązki wynikające z decyzji w sprawie rozłożenia na raty zapłaty zaległości podatkowej). Oznacza to, że niedotrzymanie przez spadkobierców terminu płatności którejkolwiek z rat, na jakie została rozłożona zaległość podatkowa, skutkuje wygaśnięciem decyzji ratalnej (niezależnie od przyczyny niedotrzymania terminu płatności). Dlatego właśnie obowiązek informowania spadkobierców o decyzjach wydanych na podstawie art. 67a § 1 pkt 1 lub 2 o.p. istnieje tylko, jeżeli nie upłynął termin płatności odroczonego podatku lub zaległości podatkowej lub termin płatności rat (zob. art. 103 § 1 pkt 2 o.p.). Później bowiem informowanie o takich decyzjach byłoby bezprzedmiotowe (skoro decyzje te z mocy prawa wygasły).
W takich przypadkach organy podatkowe powinny podejmować standardowe działania związane z dochodzeniem zaległości podatkowych spadkodawców (na podstawie art. 97 § 1 o.p. przejęli oni bowiem przewidziane w przepisach prawa podatkowego majątkowe prawa i obowiązki spadkodawcy), a więc dążyć do wydania decyzji o zakresie odpowiedzialności poszczególnych spadkobierców (zob. art. 100 § 1 o.p.). W tym celu może być konieczne wystąpienie do sądu o stwierdzenie nabycia spadku po spadkodawcy.

[Uwaga! Odpowiedź na to pytanie jest już nieaktualna od 1 I 2016 r.]