Czy gmina możne uchylić lub umorzyć decyzję naliczającą opłatę za zajęcie pasa drogowego przez urządzenie infrastruktury technicznej w związku ze sprzedażą nieruchomości i wszcząć postępowanie wobec nowego właściciela?

Pan X zamieszkiwał nieruchomość, do której doprowadzone są przyłącza zlokalizowane w pasie drogowym drogi publicznej. Pan X ponosił opłaty za umieszczenie urządzeń w pasie drogowym. Sprzedając nieruchomość wystąpił do gminy z wnioskiem o uchylenie lub o umorzenie decyzji naliczającej ww. opłaty, gdyż w jego opinii roszczenie stało się niezasadne. Sprzedając nieruchomość w akcie notarialnym zapisano, iż obecny właściciel nabywa wszystkie obciążenia związane z nieruchomością.

Pytanie:
W związku z powyższym, w jaki sposób powinna postąpić gmina?
Czy gmina powinna umorzyć czy uchylić decyzję dla Pana X, a jednocześnie wszcząć postępowanie z urzędu i wydać decyzję dla nowego właściciela?
Czy może należy wszcząć postępowanie o zmianę decyzji w związku ze zmianą właścicieli i żądać od Pana X i Y oświadczeń?
Czy gmina możne uchylić lub umorzyć decyzję naliczającą opłatę za zajęcie pasa drogowego przez urządzenie infrastruktury technicznej Panu X w związku ze sprzedażą nieruchomości, a jednocześnie wszcząć postępowanie o złożenie wniosku Panu Y (obecnemu właścicielowi) na zajęcie pasa drogowego przez istniejące nadal przyłącze prowadzące do nieruchomości?

Odpowiedź:
Organ winien rozstrzygnąć wniosek dotychczasowego właściciela nieruchomości X i wydać decyzję o uchyleniu decyzji ostatecznej w przedmiocie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego i ustalenia opłaty na podstawie przepisu art. 154 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - dalej k.p.a. lub 155 k.p.a., w zależności od treści tejże decyzji. Aktualny właściciel nieruchomości Y winien natomiast złożyć wniosek o wydanie zezwolenia na zajęcie pasa drogowego i ustalenie opłaty z tego tytułu. Uzasadnienie:
Zgodnie z przepisem art. 40 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych - dalej u.d.p. zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej - zezwolenie nie jest wymagane w przypadku zawarcia umowy, o której mowa w art. 22 ust. 2, 2a lub 2c.
Za zajęcie pasa drogowego pobiera się opłatę.
Zasady udzielania zezwoleń reguluje Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie określenia warunków udzielania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego.
Zauważyć należy, iż dyspozycja przepisu art. 30 ust. 3 u.d.p. wskazuje na konieczność pobierania opłaty za zajęcie pasa drogowego. Opłata ta ma charakter daniny publicznoprawnej, rekompensaty za zajęcie pasa drogowego i ustalana jest w drodze decyzji administracyjnej przy udzielaniu zezwolenia na zajęcie pasa drogowego.
Postępowanie w sprawie udzielenia zezwolenia na zajęcie pasa drogowego jest typowym postępowaniem wszczynanym na wniosek zainteresowanego, a nie z urzędu. Wniosek ten należy złożyć przed planowanym zajęciem pasa drogowego.
Zgodnie z wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 maja 2013 r. w sprawie II GSK 189/12 "to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek zapewnienia, by zgłaszany wniosek o wydanie zezwolenia na zajęcia pasa drogowego zawierał wszystkie niezbędne elementy. Obowiązkiem organu jest natomiast skontrolowanie wniosku pod względem formalnym i w przypadku stwierdzenia braków wezwanie wnioskodawcy do ich uzupełnienia w trybie art. 64 § 2 k.p.a." Istotnym też jest, iż "ustawa z 1985 r. o drogach publicznych nie zna instytucji prawnej przedłużenia terminu na zezwolenie zajęcia pasa drogowego. Zainteresowana strona musi wystąpić każdorazowo z wnioskiem o wyrażenie zgody na zajęcie pasa z określeniem nowego terminu, a wszczęte postępowanie kończy się wydaniem nowej decyzji przez zarządcę drogi określającej termin lub odmową dalszego zajmowania pasa." – wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 3 lipca 2013 r. w sprawie III SA/Wr 241/13.
Zgodnie z przepisem art. 154 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której żadna ze stron nie nabyła prawa, może być w każdym czasie uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony.
W przypadkach określonych w § 1 właściwy organ wydaje decyzję w sprawie uchylenia lub zmiany dotychczasowej decyzji.
Zgodnie natomiast z przepisem art. 155 k.p.a. decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony; przepis art. 154 § 2 k.p.a. stosuje się odpowiednio.
"Ocena, czy strona nabyła lub nie nabyła praw z decyzji ostatecznej, powinna być dokonywana na podstawie treści rozstrzygnięcia zawartego w decyzji ostatecznej. W związku z treścią przepisu art. 104 § 1 powstaje zagadnienie, czy kwestię nabycia praw należy łączyć jedynie z decyzjami merytorycznymi, tj. rozstrzygającymi sprawę co do jej istoty, czy także z decyzjami procesowymi, które nie rozstrzygają sprawy co do jej istoty, lecz w inny sposób kończą postępowanie w danej instancji. Zagadnienie może być sporne, jeżeli pojęcie prawa, o którym mowa w art. 154 § 1, rozumie się szeroko, w znaczeniu zarówno uprawnień wynikających z prawa materialnego, skonkretyzowanych w decyzji ostatecznej, jak i praw proceduralnych powstałych w wyniku wydania decyzji ostatecznej, np. prawa do złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Należy jednak przyjąć, że w powyższym przepisie jest mowa o decyzjach ostatecznych merytorycznych (materialnych), czyli decyzjach rozstrzygających sprawę co do istoty. W doktrynie utrwalił się pogląd, że strona nie nabywa prawa z decyzji ostatecznej, jeżeli decyzja ta odmawia przyznania stronie żądanych uprawnień (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1989, s. 251), przy czym decyzja taka jest decyzją merytoryczną, bowiem załatwia sprawę, tyle że nie zaspokaja w całości żądania strony. Do decyzji ostatecznych, na mocy których strona nie nabyła prawa, należy zaliczyć decyzje, w których treścią rozstrzygnięcia jest pozbawienie strony posiadanych przez nią uprawnień (J. Borkowski (w:) Komentarz, 1996, s. 681). Do decyzji ostatecznych, o których mowa w art. 154 § 1, nie należą decyzje nakładające na stronę obowiązek, bowiem nawet te decyzje "są decyzjami, na mocy których pewne osoby nabywają prawo do wykonania tylko obowiązków wskazanych w decyzji, a nie innych" (E. Iserzon (w:) Komentarz, 1970, s. 260), a zatem są to decyzje, na mocy których strona nabyła prawo (art. 155)." – M. Jaśkowska, A. Wróbel. Komentarza aktualizowany do ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. LEX/el, 2014.

[Uwaga! Odpowiedź na to pytanie jest już nieaktualna od 1 VI 2018 r.]