Receptomaty przegrywają w sądach

Decyzje Rzecznika Praw Pacjenta z 2025 r. dotyczące tzw. receptomatów, czyli nieuprawnionego wystawiania przez lekarzy recept na leki, które powinny być wypisywane tylko po osobistym zbadaniu chorego, a nie internetowym bądź telefonicznym wywiadzie, są pozytywnie weryfikowane w sądach administracyjnych. Jednak na prawomocne wyroki w takich sprawach możemy poczekać jeszcze nawet kilka lat.

W sądach administracyjnych (głównie w Warszawie i Radomiu) trwa dogrywka prawno-medialnego starcia Rzecznika Praw Pacjenta (RPP) Bartłomieja Chmielowca z nieuczciwymi lekarzami wystawiającymi recepty na niektóre medykamenty. Rzecznik w 2025 r. wydał wiele decyzji kwestionujących działalność tzw. receptomatów. Ma on takiego uprawnienia na podstawie art. 59-67 ustawy z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581). Od 7 listopada 2024 r. nie jest bowiem możliwe przepisanie recepty na takie preparaty jak fentanyl, morfina, oksykodon, konopie inne niż włókniste i żywica konopi, w drodze teleporady (na odległość). Osoba wystawiająca receptę ma obowiązek osobistego zbadania pacjenta w celu ustalenia (lub wykluczenia) wskazań do zastosowania danego preparatu. Wyjątkiem są przypadki kontynuacji leczenia określonym lekiem, kiedy osobą wystawiającą receptę jest lekarz udzielający świadczeń opieki zdrowotnej, w ramach podstawowej opieki zdrowotnej (ale też z wyłączeniem nocnej i świątecznej POZ). Tak wynika z aktualnej wersji rozporządzenia z 11 września 2006 r. w sprawie środków odurzających, substancji psychotropowych, prekursorów kategorii 1 i preparatów zawierających te środki lub substancje (Dz. U. z 2025 r. poz. 1678) w zakresie wystawiania recept na niektóre substancje, w tym na fentanyl czy medyczną marihuanę.

Nie pomógł wniosek do Trybunału

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję RPP uznającą stosowanie praktyk naruszających zbiorowe prawa pacjentów (V SA/Wa 184/25). W podobnej sprawie skargę oddalili też sędziowie znajdującego się w Radomiu jednego z wydziałów WSA (VIII SA/Wa 821/25). Obie sprawy dotyczyły braku dostosowania się do wskazanych zmian w przepisach prawa – podmioty lecznicze dalej oferowały i dopuszczały wypisywanie recept na odległość, przez teleporadę. Obie placówki nie zmieniły też swoich stron internetowych oraz regulacji wewnętrznych określających organizację procesu udzielania świadczeń zdrowotnych.

Dlatego oba składy sędziowskie w pełni zgodziły się z decyzjami RPP – brak dostosowania się do obowiązku osobistego zbadania pacjenta przed wystawieniem recepty może stanowić zagrożenie dla jego zdrowia i świadczy o stosowaniu praktyki naruszającej zbiorowe prawa pacjentów.

W jednej ze spraw podmiot leczniczy złożył nawet do sądu wniosek o przedstawienie pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Kwestionował on bowiem zgodność nowelizacji rozporządzenia z upoważnieniem ustawowym zawartym w art. 41 ust. 5 pkt 2 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1939). Przepis ten pozwala ministrowi zdrowia określać szczegółowe warunki wystawiania recept i zapotrzebowań na preparaty zawierające środki odurzające lub substancje psychotropowe, określać wzory recept i zapotrzebowań oraz zasady wydawania tych preparatów z aptek, uwzględniając warunki bezpieczeństwa dystrybucji preparatów. Skarżący podnosił, że doszło do przekroczenia tego upoważnienia przez ministra zdrowia. Sędziowie jednak oddalili ten wniosek, uznając go za niezasadny. Stwierdzili jednocześnie, że ich zdaniem znowelizowane rozporządzenie jest w pełni zgodne z upoważnieniem ustawowym oraz przepisami Konstytucji.

Pechowa ścieżka sądowa

Oba wyroki nie są jeszcze prawomocne, przegranym przysługują bowiem skargi kasacyjne do Naczelnego Sądu Administracyjnego (NSA). Nie wiadomo, czy przychodnie-receptomaty się zdecydują na taki krok (mają na to 30 dni od dnia otrzymania odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem), a od tego zależy, jak długo wyroki sądów administracyjnych pozostaną nieprawomocne. Skargi kasacyjne w większości spraw dotyczących RPP pechowo trafiają bowiem do tych wydziałów w NSA, w których rozpatrywanie skarg trwa bardzo długo. Przykładowo,  w lutym NSA będzie się zajmował kilkoma skargami kasacyjnym w sprawach RPP, które wpłynęły jeszcze w 2022 r.