Zmieni się finansowanie Centrów Zdrowia Psychicznego – będzie uzależnione od jakości

Podczas posiedzenia Rady do spraw Zdrowia Psychicznego Ministerstwo Zdrowia zaprezentowało założenia nowego modelu funkcjonowania Centrów Zdrowia Psychicznego (CZP), który ma wejść w życie 1 stycznia 2027 roku. O ile struktura opieki środowiskowej pozostanie bez większych zmian, to płacenie za usługi w dużej mierze będzie zależne od jakości usług. Resort zdrowia zapowiada, że będzie to skrupulatnie mierzył.

Reforma psychiatrii środowiskowej polega na odejściu od modelu opartego głównie na hospitalizacji na rzecz opieki realizowanej blisko miejsca zamieszkania pacjenta, szybciej dostępnej i lepiej skoordynowanej. W tym roku kończy się pilotaż środowiskowego modelu psychiatrycznej opieki zdrowotnej opartego na Centrach Zdrowia Psychicznego (CZP). Program trwał aż sześć lat, od w 2018 r. Zespół ds. zmian systemowych w centrach zdrowia psychicznego opracował zasady zakończenia pilotażu CZP i wdrożenia go w całym kraju. Ale ostateczny kształt działania CZP po pilotażu określa Ministerstwo Zdrowia, które właśnie przedstawiło założenia nowego modelu CZP. Na zakończenie tego procesu jest niecały rok. - Centra Zdrowia Psychicznego nie są projektem tymczasowym. To fundament nowoczesnej psychiatrii w Polsce. Chcemy, aby każdy pacjent, niezależnie od miejsca zamieszkania, miał dostęp do szybkiej i kompleksowej pomocy blisko domu, bez skierowania i bez zbędnych barier - podkreśliła wiceminister zdrowia Katarzyna Kęcka.

Czytaj także: Jest harmonogram wychodzenia z pilotażu Centrów Zdrowia Psychicznego

Założenia organizacyjne

Obecnie w Polsce funkcjonuje 127 Centrów Zdrowia Psychicznego, obejmujących opieką około 14,7 mln dorosłych mieszkańców. Docelowo system ma objąć całą populację kraju. Nowy model zakłada utrzymanie najważniejszych elementów reformy psychiatrii środowiskowej, w tym:

• odpowiedzialności terytorialnej za pacjenta,
• Punktów Zgłoszeniowo-Koordynacyjnych dostępnych bez skierowania,
• kompleksowej opieki ambulatoryjnej, środowiskowej, dziennej i stacjonarnej,
• pracy interdyscyplinarnych zespołów terapeutycznych,
• rozwoju nowych ról, takich jak koordynator opieki i asystent zdrowienia.

Ministerstwo Zdrowia podkreśla, że zakończenie pilotażu z końcem 2026 roku nie oznacza końca funkcjonowania CZP, lecz trwałe wpisanie modelu do systemu świadczeń gwarantowanych.

Finansowanie powiązane z jakością

Zmieni się sposób finansowania CZP. Model przyjęty w pilotażu polegał na ryczałcie, którego wysokość zależy od populacji objętej opieką. W części pozostanie ono w formie ryczałtu, ale będzie się składać z trzech komponentów:

1. stawka bazowa, ryczałtowa, na utrzymanie centrum, która zawiera w sobie gotowość do realizacji świadczeń, w oparciu o populację osób zamieszkujących obszar CZP;
2. składowa za jakość, czyli stawka uzależniona od spełnienia wskaźników jakościowych;
3. składowa ryczałtu za funkcję, tzw. wskaźnik funkcjonalny, czyli powiązany z konkretnymi pacjentami i udzielonymi im świadczeniami.

Ostatni komponent ma mieć największy udział. I to właśnie ten aspekt wzbudza najwięcej kontrowersji, bowiem w ocenie części środowiska oznacza powrót do płacenia za świadczenie, co ich zdaniem narusza podstawy modelu środowiskowego. Ministerstwo Zdrowia wskazuje, że rozwój systemu musi opierać się na stabilnym finansowaniu, ale też rzetelnej ocenie efektów leczenia. I właśnie od efektów leczenia w dużym stopniu będzie zależało finansowanie.

Przypomnijmy, że rozszerzony obowiązek sprawozdawczy wszedł w życie od 1 kwietnia tego roku zarządzeniem. To pozwoli ocenić ilość i jakość wykonanych świadczeń. Środowisko związane z CZP alarmuje, że nowe obowiązki są zbyt rozbudowane, skomplikowane, w efekcie obarczone wysokim ryzykiem błędu. A to może skutkować utratą przez centrum finansowania. MZ zapowiada bowiem, że jakość jest kwestią niezwykle ważną i centra będą z tego skrupulatnie rozliczane.

Musimy mieć dane, które pokażą, jak działa opieka środowiskowa, czy i na ile jest skuteczna. Musimy wiedzieć, ile jest hospitalizacji i czy np. pacjent mimo opieki środowiskowej wrócił do szpitala i dlaczego. Monitorowanie jakości nie jest biurokracją, tylko narzędziem budowania lepszego systemu dla pacjentów - zaznaczyła wiceminister Katarzyna Kęcka.

Zgodnie z harmonogramem przedstawionym podczas Rady, konsultacje publiczne kluczowych rozporządzeń rozpoczną się w połowie 2026 roku, a pełne wdrożenie reformy planowane jest do 2029 roku. Finansowanie psychiatrii rośnie z ponad 5 miliardów złotych w 2022 roku do niemal 10 miliardów złotych w 2026 roku, a dodatkowo przekazywane są rekordowe środki na infrastrukturę psychiatryczną.

Resort zdrowia zapowiada, że niebawem do konsultacji trafią akty prawne, które uregulują te wszystkie kwestie.