Kierowanie osób ze szpitali psychiatrycznych do zakładów opiekuńczo-leczniczych to wolna amerykanka

Medycy i prawnicy zwracają uwagę na praktykę kierowania do zakładów opiekuńczo leczniczych (ZOL) osób opuszczających szpitale psychiatryczne, które nie wymagają już hospitalizacji, ale nadal potrzebują opieki medycznej i wsparcia. Dochodzi m.in. do sytuacji umieszczania tych pacjentów w ZOL bez ich zgody. Problem w tym, że prawo nie uwzględnia tych kwestii. Szpitale próbują podciągnąć swoje działania pod różne przepisy, a RPO zwraca uwagę na potrzebę opracowania stosownych regulacji.

Do Biura Rzecznika Praw Obywatelskich wpływają zgłoszenia w sprawie problemów formalnoprawnych przy kierowaniu pacjentów do zakładów opiekuńczo-leczniczych, w tym do placówek dla osób, u których rozpoznano zaburzenia psychiczne, zwłaszcza zaburzenia psychotyczne i niepełnosprawność intelektualną. W praktyce występują przypadki kierowania pacjentów do ZOL również bez ich zgody. 

Desperackie szukanie przepisów

W takich sytuacjach lekarze, administracja szpitali i prawnicy poszukują oparcia w istniejących podstawach prawnych, próbują m.in. stosować art. 29 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego (tryb wnioskowy). Sięgają też po art. 38 tej ustawy, który odnosi się do kierowania danej osoby do domu pomocy społecznej. Albo usiłują zastosować art. 32 oraz 34 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty ws. możliwości podejmowania działań leczniczych wobec pacjenta bez jego zgody, a także w sytuacji zagrożenia dla zdrowia lub życia.

- Żaden z tych przepisów nie ustanawia jednak procedury kierowania do ZOL pacjentów opuszczających oddziały psychiatryczne. Brak jest również regulacji, które wprost dopuszczałyby podejmowanie tego rodzaju działań bez zgody pacjenta. ZOL nie jest placówką o charakterze szpitalnym. Z przekazanych relacji wynika, że rozporządzenie w sprawie kierowania do ZOL bywa traktowane jako podstawa skierowania pacjenta do zakładu także bez jego zgody. Taka wykładnia nie znajduje jednak uzasadnienia - wyjaśnia Adam Krzywoń, zastępca RPO.

Czy kierowanie do ZOL znajdzie się w ustawie?

Adam Krzywoń dodaje, że przyjęcie takiego stanowiska budzi poważne wątpliwości konstytucyjne. Wszelkie rozwiązania prowadzące do ograniczenia wolności osobistej ze względów medycznych lub zdrowotnych muszą bowiem znajdować wyraźną i jednoznaczną podstawę w ustawie. Niedopuszczalna jest tak daleko idąca ingerencja w prawa jednostki wyłącznie na podstawie wykładni rozszerzającej przepisów wykonawczych lub regulacji odnoszących się do odmiennych stanów faktycznych.

W Ministerstwie Zdrowia prowadzone są prace nad nowelizacją ustawy o ochronie zdrowia psychicznego, w tym co do procedur przyjmowania pacjentów bez ich zgody do szpitali psychiatrycznych. - Zasadne wydaje się rozważenie, czy nie powinny one objąć i kwestii kierowania do ZOL - zauważa Adam Krzywoń.

ZRPO napisał do MZ w sprawie podjęcia działań legislacyjnych zmierzających do jednoznacznego uregulowania zasad kierowania pacjentów do ZOL. - Istotne wydaje się zwłaszcza doprecyzowanie procedur wobec osób, które ze względu na stan zdrowia psychicznego nie są zdolne do wyrażenia świadomej zgody, a jednocześnie wymagają dalszej opieki medycznej poza szpitalem psychiatrycznym - dodaje Krzywoń.