Nazwisko kierownika apteki wystarczy do naruszenia nowych zasad reklamy?
Prezydent, podpisując nowelizację prawa farmaceutycznego, zaznaczył, że nowe zasady reklamy aptek zyskały jego aprobatę ze względu na ochronę niezależności zawodu farmaceuty i ochrony przed nadmiernym marketingiem w placówkach. Prawnicy zwracają jednak uwagę, że bardzo dużo pozostawiono praktyce, a wątpliwości interpretacyjnych nie brakuje. Kluczowe jest, by niektórych przepisów nie sprowadzić do absurdu.

Jak zaznaczył prezydent Karol Nawrocki, informując o podpisaniu kilku ustaw, nowelizacja prawa farmaceutycznego, dotycząca regulacji reklamy aptek, "zyskała jego aprobatę".
- Pacjent powinien mieć dostęp do rzetelnej informacji o świadczeniach zdrowotnych i szczepieniach. Farmaceuci wykonują zawód zaufania publicznego, a ich niezależność wymaga ochrony zamiast wszechogarniającego marketingu. Muszę jednak zwrócić uwagę na to, że absolutnym priorytetem państwa jest ochrona etyki farmaceutycznej oraz stabilności małych, rodzinnych aptek, konkurujących na rynku z wielkimi sieciami aptecznymi - podkreślił.
Samorząd zadowolony z decyzji
Przypomnijmy, że do tej pory obowiązywał całkowity zakaz reklamy aptek, tę sytuację nakazał jednak Polsce zmienić wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Przyjęta regulacja jest realizacją orzeczenia. Zmiana umożliwia m.in. reklamowanie usług świadczonych przez farmaceutów, takich jak: opieka farmaceutyczna, szczepienia, przeglądy lekowe czy podstawowe badania diagnostyczne. Jednocześnie zapowiedziano, że nowa regulacja ma zapobiec sytuacjom, w których pacjenci mieliby być zachęcani choćby do kupowania większej ilości leków, niż to faktycznie konieczne (np. poprzez akcje rabatowe). Wprowadzono nowe definicje reklamy i tego, co jest dozwolone, a za co będą grozić kary. Te ostatecznie ustalono na wysokim poziomie - po poprawkach przyjętych w Sejmie potencjalna kara za złamanie zakazów, która początkowo miała wynieść do 100 tys. zł, została podwyższona do 1 mln zł.
Ostateczny kształt regulacji chwali Naczelna Izba Aptekarska (NIA). - Słowa prezydenta są zbieżne ze stanowiskiem samorządu zawodu farmaceuty, który od początku prac podkreślał, że apteka jest placówką ochrony zdrowia publicznego, a nie punktem handlowym. Nowelizacja wykonuje wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-200/24, w którym Trybunał uznał bezwzględny zakaz reklamy aptek za niezgodny z prawem Unii. Trybunał nie zakwestionował jednak samej możliwości ograniczania takiej reklamy. Ustawa korzysta z tej możliwości: dopuszcza informowanie pacjentów o ofercie apteki, w tym o usługach farmaceutycznych oraz zakazuje praktyk, które mogłyby skłaniać do nadmiernego lub nieuzasadnionego kupowania leków albo wprowadzać pacjentów w błąd - uzasadnia samorząd aptekarski w stanowisku przekazanym po podpisie złożonym pod ustawą.
NIA zaznacza, że ich zdaniem udało się doprowadzić do przyjęcia przepisów, które wykonują wyrok Trybunału, a jednocześnie chronią pacjentów przed agresywnym marketingiem oraz zabezpieczają niezależność i godność zawodu farmaceuty. Zapowiada również monitorowanie stosowania nowych przepisów i informowanie farmaceutów o ich praktycznych konsekwencjach. Pracuje też nad materiałami, które mają pomóc kierownikom aptek i podmiotom prowadzącym prowadzić reklamę zgodnie z prawem i zasadami etyki zawodowej.
Do pilotażu można zachęcać, czy jednak nie?
Wśród prawników nie jest jednak odosobniona opinia, że nowe przepisy, zamiast pewne rzeczy uprościć, jeszcze bardziej je skomplikowały. Dr Anna Banaszewska, radca prawny (prowadzi indywidualną praktykę prawną), mówi wręcz, że przepisy, na skutek wyroku TSUE, niezgodne z dyrektywą 2000/31/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 8 czerwca 2000 r. w sprawie niektórych aspektów prawnych usług społeczeństwa informacyjnego, w szczególności handlu elektronicznego w ramach rynku wewnętrznego, zastąpiono przepisami niezgodnymi z tą dyrektywą w stopniu wyższym. Zaznacza też, że stosowaniu przepisów będzie towarzyszył duży chaos.
Jak przytacza ekspertka, zgodnie z ust. 1 analizowanego art. 94a, reklamą apteki lub punktu aptecznego jest teraz działalność polegająca na zachęcaniu do skorzystania z realizowanych w nich programów wynikających z powszechnie obowiązujących przepisów prawa. Przykładem takich programów są programy prowadzone na podstawie rozporządzeń ministra zdrowia, czyli np. program pilotażowy usług farmaceuty w zakresie zdrowia reprodukcyjnego, przeglądów lekowych, a także programy szczepień ochronnych i profilaktycznych.
Z kolei zgodnie z ust. 1b pkt 3 nowelizacji, reklama nie może być kierowana do osób, które nie ukończyły 18. roku życia. Tymczasem program pilotażowy usług farmaceuty w zakresie zdrowia reprodukcyjnego został przedłużony do 30 czerwca 2028 roku. Umożliwia on pacjentkom od 15. roku życia odbycie w aptece konsultacji farmaceutycznej oraz uzyskanie recepty farmaceutycznej na antykoncepcję awaryjną. Jest on więc kierowany do młodszych osób.
- Przystąpienie apteki do programu wymaga zawarcia umowy z NFZ i nie wszystkie placówki się na to zdecydowały. W myśl nowych przepisów, apteka nie będzie mogła zamieścić informacji, że przystąpiła do programu, i w związku z tym w tej aptece antykoncepcja awaryjna jest dostępna dla osób od 15. roku życia na podstawie recepty farmaceutycznej. Dotychczasowy zakaz reklamy aptek w ogóle nie obejmował takich programów - wskazuje dr Banaszewska.
Nazwisko może przesądzić o karze
Inny przykład obejmuje produkty kosmetyczne, suplementy diety czy leki bez recepty (OTC) – obecnie apteka ma możliwość zastosowania rabatów dla produktów z krótszym terminem ważności. Nowe przepisy (art. 94a ust. 1b pkt 1) zabraniają oferowania w sposób pośredni lub bezpośredni jakiejkolwiek korzyści w zamian za nabycie asortymentu dostępnego w aptece lub punkcie aptecznym. Mec. Banaszewska zaznacza, że w obu przypadkach istnieje możliwość sformułowania komunikatów w taki sposób, aby nie stanowiły one reklamy, czyli w przypadku programu pilotażowego usług farmaceuty w zakresie zdrowia reprodukcyjnego możliwe jest przygotowanie informacji niestanowiącej zachęty, zaś w przypadku produktów z krótkim terminem ważności- wskazanie informacji o obniżeniu ceny produktu z uwagi na krótki termin ważności.
- Niemniej musimy pamiętać, że o naruszeniu zakazu reklamy będą decydować inspektorzy Wojewódzkiej Inspekcji Farmaceutycznej. WIF w ramach swoich uprawnień będzie mógł nałożyć karę administracyjną w wysokości do 1 000 000 złotych. Myśląc o przyszłej praktyce, nie sposób zapomnieć przykładu śląskiego WIF w Katowicach, który decyzją z 17 stycznia 2020 r. nałożył karę za naruszenie zakazu reklamy apteki. Wśród zakwestionowanych materiałów znajdowała się naklejka „Hello! WE SPEAK ENGLISH”, umieszczona w oknie lub na drzwiach wejściowych, widoczna z zewnątrz. GIF utrzymał decyzję w mocy 1 lipca 2020 r., NSA również uznał tego rodzaju informację za naruszającą zakaz reklamy (II GSK 968/21). Ten przykład w prosty sposób obrazuje, że informacja o pilotażowym programie usług farmaceuty w zakresie zdrowia reprodukcyjnego skierowana do pacjentek od 15. roku życia, może, choć nie powinna, zostać uznana za zakazaną reklamę. Z drugiej strony, to właśnie apteka wydaje się optymalnym źródłem informacji o programie pilotażowym - wylicza ekspertka.
Kolejny element regulacji, który, zdaniem mec. Banaszewskiej, może doprowadzić do absurdalnych interpretacji, odnosi się do wykorzystywania wizerunku osób posiadających wykształcenie farmaceutyczne w odniesieniu do reklamy usług opieki farmaceutycznej czy szczepień ochronnych. - Sytuacja, w której właściciel apteki, będący jednocześnie jej kierownikiem, zamieści w widocznym miejscu informację o realizacji takich usług na terenie apteki czy zaprosi pacjentów na szczepienie przeciwko grypie, opatrując zaproszenie pieczątką imienną, może zostać uznane przez WIF za naruszenie zakazu reklamy. Ta sama informacja opublikowana bez podpisu już nie rodzi takich wątpliwości. Jak WIF podejdzie do informacji opublikowanej obok przychodni przez pobliską aptekę prowadzoną w formie spółki cywilnej, gdzie w nazwie znajdują się nazwiska farmaceutów? Czy to już będzie naruszało zakaz reklamy? - pyta ekspertka.
Jak podkreśla, nielogiczne wydaje się ewentualne ograniczanie pacjentom możliwości dowiadywania się choćby o programach pilotażowych, skoro to do nich są kierowane.
Czytaj także: Reklama aptek: Nowa regulacja sprzeczna z prawem UE?
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.





