Spór o finansowanie nadwykonań: Dyrektorzy szpitali jednak pozwą NFZ?
Spór o zapłatę świadczeń ponadlimitowych w ryczałcie, czyli tego, co formalnie nie zostało zakontraktowane w umowie z Narodowym Funduszem Zdrowia, powraca tak naprawdę co roku. Szpitale otrzymują pieniądze z dużym opóźnieniem, a resort zdrowia nie odpowiada na problem wprost, wskazując na inny charakter środków. Część prawników uważa, że spór powinien zostać rozstrzygnięty przez sądy powszechne – wymagałoby to złożenia pozwów przez dyrektorów szpitali. Pojedyncze sprawy już się pojawiają, ale trudno mówić póki co o jasnej linii orzeczniczej.

Pod koniec października w Sejmie Tomasz Maciejewski, wiceminister zdrowia, zapytany o stan rozliczania zaległych nadwykonań – zarówno limitowanych, jak i nielimitowanych – odpowiedział, że „Narodowy Fundusz Zdrowia musi się poruszać w zakresach ustawy również o finansach publicznych i wszystkie zobowiązania, które wynikają z umów z podmiotami medycznymi, są w całości zapłacone”. Tyle że ta kwestia nie jest wcale taka prosta. Jak wskazano podczas październikowego Szczytu Szpitali Powiatowych (zorganizowanego wspólnie przez Związek Powiatów Polskich oraz Ogólnopolski Związek Pracodawców Szpitali Powiatowych), opóźnienia związane z zapłatą nadwykonań są tak duże, że jedynym ratunkiem dla budżetu szpitali, które zmagają się z gigantycznymi długami, byłoby wprowadzenie zasady comiesięcznego regulowania należności za zrealizowane świadczenia opieki zdrowotnej. Znalazło się to wśród postulatów skierowanych do rządzących. Zaznaczono, że szpitale potrzebują regularnych wpływów, aby opłacać personel, leki, diagnostykę i pozostałe koszty leczenia. Na to nie ma wielkich szans, wręcz przeciwnie - od 1 lipca br. część nadwykonań ma być rozliczana już nie kwartalnie, a w ujęciu rocznym.
Czytaj też: NFZ przedstawił zmiany w finansowaniu nadwykonań, za część zapłaci całą kwotę
Podczas wydarzenia Dorota Gołąb-Bełtowicz, dyrektor Uniwersyteckiej Klinki Stomatologicznej w Krakowie, w swoim wystąpieniu wskazała, że „sytuację płynnościową pogarsza poziom niezapłaconych nadwykonań, których rozliczenie dla szpitali powiatowych w większości będzie przypadało w 2027 r. w zakresie nadwykonań nielimitowych. Z uwagi na brak środków nadwykonania te będą „racjonalizowane”, co spowoduje wydłużenie czasu oczekiwania na świadczenia”. - Nadwykonania w zakresach limitowych są ograniczane, co w praktyce odbywa się przez zmniejszenie liczby leczonych pacjentów. Skutkiem będzie wzrost czasu oczekiwania na leczenie – zaznaczyła ekspertka.
Pokazała również dane (ze 141 podmiotów), z których wynika, że na koniec września br. kwota niezapłaconych nadwykonań to 592 889, 487 zł, a do III kwartału 2026 r. to już 785 742, 057 zł. Warto zaznaczyć, że obecnie te kwoty mogą kształtować się nieco inaczej - pod koniec października br. NFZ deklarował, że rozliczy świadczenia wykonane w II kwartale 2026 r. ponad wartość umów z placówkami medycznymi w zakresie świadczeń nielimitowanych oraz leków w programach lekowych i w chemioterapii (dzięki dodatkowej dotacji budżetowej).
Czytaj też w LEX: Przewodnik po nowych usługach e-zdrowia >
Negatywne konsekwencje ponosi szpital
Jak wyjaśnia w rozmowie dla Prawo.pl (całość opublikujemy w serwisie w środę, 18 listopada br.), Bernadeta Skóbel, radca prawny, kierownik Działu Monitoringu Prawnego i Ekspertyz Związku Powiatów Polskich, geneza obecnych problemów sięga lata wstecz.
- Obecnie zasady ustalania ryczałtu określa rozporządzenie ministra zdrowia z dnia 22 września 2017 r. w sprawie sposobu ustalania ryczałtu systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej. Mechanizm przewidziany w rozporządzeniu w żaden sposób nie zabezpiecza podmiotów leczniczych przed ryzykiem ponoszenia negatywnych skutków finansowych udzielania świadczeń w warunkach wynikających z art. 15 ustawy o działalności leczniczej, ale w dużej mierze potwierdza, że ryczałt systemu podstawowego szpitalnego zabezpieczenia świadczeń opieki zdrowotnej tak naprawdę nie jest ryczałtem. Sposób jego ustalania zawiera w sobie mechanizm negatywnego oddziaływania na świadczeniodawców, jeżeli nie zrealizują odpowiedniej liczby świadczeń w okresie rozliczeniowym. Innymi słowy, zrealizujesz mniej świadczeń, masz zmniejszenie kontraktu, zrealizujesz więcej, nie masz pewności, że ryczałt się zwiększy – mówi ekspertka.
Mec. Skóbel podkreśla, że są szpitale, które z uwagi na obecną sytuację finansową rozważają drogę sądową i wystąpienie przeciwko NFZ. Takie sprawy zresztą już się zdarzają – w kwietniu tego roku zespół kancelarii Fortak & Karasiński Radcowie Prawni poinformował, że Sąd Okręgowy w Warszawie zasądził na rzecz klienta kancelarii kwotę 3 647 436 zł. Jak informowali prawnicy kancelarii, postępowanie toczyło się od 2019 roku, a dotyczyło wynagrodzenia za udzielenie świadczeń kardiologicznych w ramach tzw. nadwykonań. - W toku procesu NFZ odmówił zapłaty za blisko 200 świadczeń wykonanych przez naszego klienta ponad limit wynikający z łączącej ich umowy. Jednakże, udzielenie tych świadczeń było konieczne z uwagi na ustawowy obowiązek ratowania życia i zdrowia pacjentów – wyjaśniała kancelaria.
Czytaj w LEX: Odpowiedzialność administracyjna w zakresie zarządzania placówką medyczną >
Mec. Skóbel wskazała z kolei wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 4 grudnia 2019 r. (sygn. I ACa 323/19), który był z kolei niekorzystny dla szpitala. - Analiza uzasadnienia do wyroku wskazuje jednak, że skład orzekający w sprawie chyba nie rozumiał (albo nie zostało mu to wyjaśnione dostatecznie przez stronę powodową), jak działa ryczałt szpitalny oraz jak wygląda sprawozdawczość szpitala do NFZ dotycząca świadczeń rozliczanych ryczałtem sieciowym. Poza tym praktyka, również ta z obszaru ochrony zdrowia, pokazuje, że orzecznictwo kształtuje się przez lata. Jeden wyrok to jeszcze nie linia orzecznicza. Może warto wrócić do praktyki minionych lat i zacząć pozywać NFZ – mówi ekspertka.
NFZ "bogaci się" kosztem szpitala? To raczej wątpliwe
Trudniejsza może być natomiast dla szpitala ewentualna kwestia uzyskania swego rodzaju „ogólnej rekompensaty” za poniesienie większych nakładów finansowych z realizacji świadczeń z umów zawartych przez placówkę z NFZ. Domagał się tego szpital, który pozwał fundusz w 2020 r. o niemal 7 mln zł. Warto jednak zaznaczyć, że w sprawie nie chodziło bezpośrednio o nadwykonania. - Środki przekazane przez NFZ nie pokryły, w ocenie szpitala, rzeczywistych i koniecznych kosztów realizacji tych świadczeń. Powód odwołał się przy tym do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 20 listopada 2019 r. (K 4/17), z którego wywodził, że finansowanie świadczeń zdrowotnych zostało powierzone NFZ, a obciążenie samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej lub ich podmiotów tworzących skutkami niedoszacowania świadczeń prowadzi do niedopuszczalnego przeniesienia na nie ciężaru realizacji zadań publicznych – przytoczono w treści wyroku.
Szpital powołał się przy tym na art. 405 kodeksu cywilnego, argumentując, że doszło do bezpodstawnego wzbogacenia NFZ kosztem szpitala, i że fundusz zaoszczędził na własnych wydatkach, za które zapłaciła placówka. Próbował również oprzeć się na odpowiedzialności kontraktowej i konieczności pokrycia pełnych kosztów. Pozwany bronił się z kolei tym, że szpital nie zakwestionował ważności zawartych umów, aneksów ani ugód, nie wskazał naruszonego postanowienia umownego, nie podważył konkretnych stawek, limitów, wartości punktowych ani zasad ustalania ryczałtu. - Strony dokonały ostatecznych rozliczeń świadczeń udzielonych w 2018 r., a część aneksów i ugód zawierała oświadczenia szpitala o wyczerpaniu roszczeń związanych z realizacją poszczególnych umów. Pozwany podkreślił zarazem, że powód nie dochodził wynagrodzenia za skonkretyzowane świadczenia ponadlimitowe udzielone w stanach nagłych – zaznaczono.
Wyrok w tej sprawie zapadł w tym roku (sygn. akt I C 1921/21). Sąd oddalił pozew, podkreślając, że przepisy nie ustanawiają cywilnoprawnej odpowiedzialności NFZ za całkowity wynik finansowy każdego świadczeniodawcy. - Nie zostały tym samym wykazane przesłanki odpowiedzialności kontraktowej określone w art. 471 k.c. Odpowiedzialność ta wymaga stwierdzenia niewykonania albo nienależytego wykonania konkretnego zobowiązania, powstania szkody oraz normalnego związku przyczynowego pomiędzy naruszeniem zobowiązania a szkodą. Powód nie wskazał, którego obowiązku wynikającego z poszczególnych umów pozwany nie wykonał. Nie twierdził, że NFZ nie zapłacił należnego wynagrodzenia, nieprawidłowo zastosował uzgodnioną stawkę albo bezzasadnie odmówił rozliczenia oznaczonych świadczeń. Ogólna teza, że wynagrodzenie przewidziane umowami nie wystarczyło na pokrycie kosztów działalności szpitala, nie była równoznaczna z wykazaniem nienależytego wykonania tych umów – wyjaśnił sąd w uzasadnieniu wyroku.
Czytaj też w LEX:
Nowe zasady raportowania grafików pracy personelu medycznego >
Nowe uprawnienia PIP w zakresie umów cywilnoprawnych w ochronie zdrowia >
Sztuczna inteligencja jako narzędzie optymalizujące procesy w placówce medycznej >
Linki w tekście artykułu mogą odsyłać bezpośrednio do odpowiednich dokumentów w programie LEX. Aby móc przeglądać te dokumenty, konieczne jest zalogowanie się do programu. Dostęp do treści dokumentów LEX jest zależny od posiadanych licencji.




