2. Warunki, jakie musi spełnić lekarz, aby wykonywać czynności lekarza sądowego

Definicję lekarza sądowego możemy zbudować analizując art. 2 u.l.s. Lekarzem sądowym jest lekarz, który zawarł umowę z prezesem sądu okręgowego na wykonywanie takich czynności. Czynności lekarza sądowego polegają na wydawaniu zaświadczeń potwierdzających zdolność lub niezdolność (spowodowaną chorobą) uczestników postępowania do stawienia się na wezwanie (zawiadomienie) organu uprawnionego. Lekarz w ramach swoich czynności korzysta z ochrony przysługującej funkcjonariuszom publicznym.
Uczestnikami postępowania są: strony, ich przedstawiciele ustawowi, pełnomocnicy, świadkowie, oskarżeni, obrońcy i inni uczestnicy.
Natomiast art. 5 u.l.s. określa, że lekarzem sądowym może zostać osoba, która:
- ma prawo wykonywania zawodu lekarza na terytorium Polski – spełnia przesłanki przewidziane w art. 5-7 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty (tekst jedn.: Dz. U. z 2005 r. Nr 226, poz. 1943 z późn. zm.);
- ma pełną zdolność do czynności prawnych;
- nie był karany za przestępstwo ani za przestępstwo skarbowe;
- ma nieposzlakowaną opinię;
- uzyskał rekomendację okręgowej rady lekarskiej;
- ma tytuł specjalisty lub specjalizację I lub II stopnia.
Wymóg uzyskania rekomendacji od Okręgowej Izby Lekarskiej ma m. in. na celu zweryfikowanie posiadania przez lekarza dobrej opinii, innym sposobem weryfikacji może być np.: opinia z zakładu pracy.
Wymóg posiadania pełnej zdolności do czynności prawnych wydaje się niepotrzebnym powtórzeniem, gdyż ten wymóg został już zawarty w ramach prawa wykonywania zawodu lekarza. Brak pełnej zdolności do czynności prawnych wyklucza posiadanie prawa do wykonywania zawodu lekarza.
Przesłankami negatywnymi do objęcia funkcji lekarza sądowego jest:
- prowadzenie w stosunku do lekarza postępowania o przestępstwa ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwa skarbowe;
- prowadzenie postępowania związanego z niedostatecznym przygotowaniem zawodowym;
- toczące się postępowanie w przedmiocie niezdolności do wykonywania zawodu ze względu na stan zdrowia.
W grupie negatywnych przesłanek nie znalazł się niestety przypadek, kiedy wobec lekarza toczy się postępowanie w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej.
Wskazane wyżej przesłanki mają pomóc prezesowi sądu okręgowego w wyborze osoby, która daje rękojmię rzetelnego wykonywania zawodu, z uwagi na jej wykształcenie, nabytą praktykę lekarską oraz cechy charakteru. Te przesłanki mają także na celu zapewnienie tej funkcji odpowiedniego prestiżu społecznego.

3. Procedura uzyskania statusu lekarza sądowego

Wykaz lekarzy sądowych prowadzi prezes sądu okręgowego oraz ustala ich liczbę. W tym celu zwraca się on z pisemnym wnioskiem do właściwej okręgowej izby lekarskiej o przekazanie listy kandydatów do pełnienia funkcji lekarza sądowego, określając w niej liczbę kandydatów z poszczególnymi specjalnościami. Z listy przekazanej przez okręgową izbę lekarską, prezes sądu wybiera lekarzy, z którymi zawrze umowę na pełnienie funkcji. Przepisy ustawy o lekarzu sądowym nie przewidują natomiast, czy potrzebna jest zgoda kandydata i w jakiej formie powinna być wyrażona.
Należy jednak przyjąć, iż przed umieszczeniem na liście kandydatów, należy uzyskać zgodę lekarza. Wydaje się, iż jest ona niezbędna do zawarcia umowy.
Przed zawarciem umowy prezes sądu ma obowiązek poinformowania kandydata o przepisach dotyczących usprawiedliwienia nieobecności zawartych w treści ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) i ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.). Potwierdzeniem tego faktu jest podpisanie przez lekarza stosownego oświadczenia. Ponadto przed zawarciem umowy lekarz składa prezesowi sądu:
- oświadczenie, że jest świadomy odpowiedzialności karnej za poświadczenie nieprawdy w wystawianym przez niego dokumencie;
- oświadczenie, że nie jest prowadzone przeciwko niemu postępowanie w sprawie o przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego lub przestępstwo skarbowe;
- zaświadczenie o niekaralności.
Ustawa o lekarzu sądowym nie reguluje szczegółów formy i treści umowy o pełnienie funkcji lekarza sądowego. Mając na uwadze system prawa polskiego, umowa taka powinna być zawarta w formie pisemnej. Natomiast, co do typu umowy, jest to kwestią otwartą, choć można do niej stosować przepisy ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 z późn. zm.) dotyczące umowy zlecenia (art. 734 – 751). Jest to pewna forma świadczenia usług leczniczych, które jednakowoż nie są finansowane przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Powstały wykaz lekarzy sądowych zawiera imię i nazwisko lekarza sądowego, numer telefonu, numer prawa wykonywania zawodu, informację o specjalizacji, termin rozpoczęcia i zakończenia wykonywania czynności lekarskich, miejsce, dzień i godziny przyjęć. Lista lekarzy sądowych powinna uwzględnić różne specjalizacje oraz godziny pracy lekarza. W myśl idei ustawy o lekarzu sądowym lista powinna być tak skonstruowana, aby strony postępowania i uczestnicy mieli w miarę swobodny i nieograniczony dostęp do lekarza.
Lista lekarzy sądowych powinna znajdować się w siedzibach sądów rejonowych, sądów okręgowych, sądów apelacyjnych, w prokuraturach, komendach i komisariatach policji, w organach, które mają uprawnienia do prowadzenia dochodzeń (np.: urzędy skarbowe, straż leśna lasów państwowych, organy parków narodowych, organy państwowej straży łowieckiej), w okręgowej radzie adwokackiej, okręgowej radzie radców prawnych.
Informacje o miejscu, dniu, godzinach przyjęć wywiesza się na tablicy ogłoszeń ww. podmiotów a także w miejscach wykonywania zawodu lekarza przez lekarzy sądowych.
Zarówno lekarz sądowy jak i okręgowa rada lekarska mają obowiązek niezwłocznego poinformowania prezesa sądu okręgowego o zmianach dotyczących lekarza. Lekarz zgłasza zmiany dotyczące danych osobowych, a także o prowadzonych wobec niego postępowaniach karnych lub postępowaniach w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej, natomiast okręgowa izba lekarska przekazuje wszelkie informacje, które mogą mieć wpływ na wykonywanie czynności lekarza sądowego, w tym o:
- uchwale w przedmiocie pozbawienia prawa wykonywania zawodu;
- zawieszeniu w prawie wykonywania zawodu;
- ograniczeniu wykonywania przez lekarza określonych czynności medycznych;
- prowadzonym wobec lekarza postępowaniu karnym;
- zakończonym wobec lekarza postępowaniu karnym;
- prowadzonym postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej;
- zakończonym postępowaniu w przedmiocie odpowiedzialności zawodowej.
Prezes sądu okręgowego po otrzymaniu ww. informacji podejmuje decyzję o rozwiązaniu umowy o wykonywanie czynności lekarza sądowego ze skutkiem natychmiastowym. To samo dotyczy powzięcia uzasadnionych wątpliwości, co do rzetelności zaświadczenia wystawionego przez lekarza sądowego. O podjęciu takiej decyzji prezes informuje okręgową radę lekarską.
To rozwiązanie ma na celu monitorowanie oraz zagwarantowanie jak najlepszej pracy lekarza sądowego. Faktyczna weryfikacja pracy lekarza będzie także następowała przy okazji każdorazowego przedłużania umowy. Przepisy ustawy o lekarzu sądowym nie przewidują żadnej procedury weryfikacyjnej uzyskanych informacji.
(…)