Orzeczenie lekarskie to pisemna lub ustna wypowiedź lekarza zawierająca wnioski wysnute ze stwierdzonego stanu faktycznego, która jest przeznaczona dla instytucji nielekarskich. W rozumieniu prawniczym przedkładana wypowiedź pisemna lub ustna lekarza powołanego w charakterze biegłego nazywana jest opinią lekarza biegłego lub opinią sądowo-lekarską

Biegły sądowy

Pod pojęciem biegłego rozumiemy osobę, która posiada wiadomości specjalne, a więc takie, które wykraczają poza normalną, powszechną w danych warunkach wiedzę, są to wiadomości, które nie są powszechnie dostępne. „Do wiadomości specjalnych nie należą, zatem te wiadomości, które są dostępne dla dorosłego człowieka o odpowiednim doświadczeniu życiowym, wykształceniu i zasobie wiedzy ogólnej.” Podobnie określił te wiadomości Sąd Najwyższy w orzeczeniu z dnia 23 listopada 1982 r. „Wiadomościami specjalnymi są te wiadomości, które wykraczają poza przeciętne umiejętności praktyczne” 3.
Podsumowując można stwierdzić, że biegły to osoba, która w pewnej dziedzinie wiedzy lub praktyki jest znawcą, ekspertem.

Możemy wyróżnić dwa rodzaje biegłych:

  • biegły sądowy to osoba, która została wpisana na listę biegłych sądowych;
  • biegły ad hoc to osoba, która nie jest biegłym sądowym, ale z uwagi na posiadaną wiedzę zostaje powołana do wykonania czynności biegłego.

Biegły sądowy zaliczany jest do osobowych źródeł dowodowych, a jego opinia traktowana jest jako środek dowodowy, mający na celu wyjaśnienie i pomoc sądowi w rozstrzygnięciu sprawy cywilnej bądź karnej.
Ogólne zasady powoływania biegłych są uregulowane w ustawie z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego (Dz. U. Nr 89, poz. 555 z późn. zm.) w art. 193 oraz w ustawie z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296 z późn. zm.) w art. 278.

Podstawą prawną powołania biegłego sądowego jest art. 157 § 2 ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. Nr 98, poz. 1070 z późn. zm.) i wydanego na jej podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 24 stycznia 2005 r. w sprawie biegłych sądowych (Dz. U. Nr 15, poz. 133).

1. Powołanie lekarza na biegłego sądowego

Biegłym sądowym może być lekarz, który posiada szczególne umiejętności i wiedzę z danej dziedziny medycyny. Biegłymi zostają lekarze różnych specjalności. Poza tym muszą spełniać następujące warunki:

  • korzystać z pełni praw cywilnych i obywatelskich;
  • ukończyć 25 rok życia;
  • dawać rękojmię należytego wykonywania obowiązków biegłego;
  • wyrazić zgodę na powołanie na funkcję biegłego.

Biegli sądowi są ustanawiani przy każdym sądzie okręgowym. Prezes sądu okręgowego ustanawia biegłego i wpisuje go na listę biegłych prowadzoną przy każdym sądzie okręgowym. Biegły jest powoływany na okres 5 lat z możliwością przedłużenia okresu pełnienia funkcji na dalszy oznaczony okres.

Jeżeli lekarz jest pracownikiem np. zakładu opieki zdrowotnej, to przed powołaniem go na stanowisko biegłego wymagane jest zasięgnięcie opinii zakładu pracy. W przypadku wykonywania wolnego zawodu opinię uzyskuje się od organizacji zawodowej (izby lekarskiej), do której lekarz należy.

Przed objęciem funkcji biegły składa przyrzeczenie przed prezesem sądu okręgowego. O powołaniu na funkcję biegłego jak i zwolnieniu prezes sądu okręgowego powiadamia zakład pracy w przypadku lekarza-pracownika lub odpowiednią organizację zawodową, do której należy (jeżeli lekarz wykonuje wolny zawód).

Po powołaniu na funkcję biegłego, lekarz nie może odmówić wykonania należących do niego obowiązków zleconych przez sąd, prokuratora lub inny organ prowadzący postępowanie karne (np.: policja, ABW). Do pozostałych obowiązków biegłego należy zawiadomienie prezesa sądu o każdej zmianie adresu oraz o zamierzonej przerwie w wykonywaniu swoich funkcji powyżej trzech miesięcy.

Zwolnienie z funkcji biegłego może nastąpić w następujących okolicznościach:

  • na prośbę biegłego;
  • w przypadku utraty warunków do pełnienia tej funkcji (np. utrata prawa do wykonywania zawodu);
  • w przypadku, gdy w chwili powołania na funkcję biegłego nie miał potrzebnych uprawnień i w chwili podejmowania decyzji o zwolnieniu nadal ich nie posiada (np. brak specjalizacji z danej dziedziny, z której ma zostać (lub jest) biegłym).

Skreślenie z listy biegłych następuje z chwilą:

  • zwolnienia z funkcji, (czyli w powyżej podanych okolicznościach);
  • śmierci biegłego;
  • z upływem okresu, na jaki został powołany, chyba, że został ponownie ustanowiony na dalszy okres.


Zwolnienie z funkcji biegłego, skreślenie z listy biegłych a także nadzór nad biegłymi należy do kompetencji prezesa sądu okręgowego.

2. Wynagrodzenie za czynności biegłego

Biegłemu za wykonywane czynności przysługuje wynagrodzenie. Wynagrodzenie przysługuje za wykonaną przez biegłego pracę. Wynagrodzenie przysługuje również od sądu, prokuratora lub innego organu zlecającego wykonanie czynności.
Biegłemu przysługuje także prawo do zwrotu utraconego zarobku w sytuacji wezwania go przez sąd, a następnie nieskorzystania z jego usług w toku procesu. W przypadku, gdy biegły udaje się poza miejsce zamieszkania, przysługuje mu prawo do zwrotu kosztów przejazdu, noclegu oraz dieta. W chwili obecnej wynagrodzenie za utracony zarobek nie może być większe niż 1.500 złotych za dobę – w przypadku nieskorzystania z jego usług (zgodnie z art. 11 dekretu z dnia 26 października 1950 r. o należnościach świadków, biegłych i stron w postępowaniu sądowym; Dz. U. Nr 49, poz. 445 z późn. zm.).

Określając wynagrodzenie organ bierze pod uwagę następujące elementy:

  • kwalifikacje biegłego (w zależności od tytułu lub stopnia naukowego);
  • poświęcony czas na wydanie opinii (wynagrodzenie za każdą godzinę pracy, czynności przygotowawcze i badawcze, zapoznanie z aktami pracy);
  • włożoną pracę (opracowanie opinii wraz z uzasadnieniem);
  • pokrycie wydatków niezbędnych do wykonania pracy (np. koszt przeprowadzonych badań).


Koszty przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym obejmują:

Stawki

Minister Sprawiedliwości w porozumieniu z Ministrem Finansów określa szczegółowo normy i stawki należne biegłym określonych specjalności.
W stosunku do biegłych lekarzy szczegółowe wytyczne, co do wynagrodzenia znajdują się w załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 grudnia 1975 r. w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym (Dz. U. Nr 46, poz. 254 z późn. zm.).

W sytuacji, gdy opinię wydaje jednostka organizacyjna akademii medycznej, instytut badawczo-rozwojowy lub zakład opieki zdrowotnej wynagrodzenie określone jest w załączniku nr 2 do rozporządzenia w sprawie kosztów przeprowadzenia dowodu z opinii biegłych w postępowaniu sądowym.

Jeżeli praca wykonana przez biegłego jest wadliwa, niepełna, niezgodna z zaleceniem sądu, prokuratury lub innego organu (niezgodna z postanowieniem o powołaniu biegłego), wydana z nieusprawiedliwionym opóźnieniem, wynagrodzenie może ulec obniżeniu.
Wypłata wynagrodzenia następuje na podstawie rachunku, jaki przedstawia biegły organowi.

3. Wymogi formalno-prawne opinii sporządzonej przez biegłego

Sprawozdanie z wykonanych przez biegłego czynności musi mieć odpowiednią formę, najczęściej jest to forma pisemna, rzadziej ustna. Dokument zawiera część wstępną, część opisowo-sprawozdawczą i właściwą opinię.

Wstęp zawiera:

  • dane dotyczące osoby lub osób, które wykonują czynności biegłego;
  • datę i miejsce przeprowadzonych badań;
  • dokładne oznaczenie organu (np.: sądu, prokuratury) i sygnatury akt;
  • wskazanie postanowienia będącego podstawą prawną wydania opinii;
  • wyszczególnienie zadań zleconych biegłemu przez organ;
  • akta lub inne dowody udostępnione biegłemu do przeprowadzenia badań;
  • przedmiot badania;
  • sposób stwierdzenia tożsamości osoby lub rzeczy poddanej badaniu.

(…)