Ustawa o asystencji osobistej przyjęta przez Sejm

Sejm przyjął jednogłośnie ustawę o asystencji osobistej osób z niepełnosprawnościami. To ważny krok w kierunku stworzenia powszechnego i trwałego systemu asystencji osobistej w Polsce. Nowe rozwiązania mają zwiększyć niezależność osób z niepełnosprawnościami i umożliwić im większą samodzielność w codziennym życiu. Asystencja osobista ma wspierać w podejmowaniu aktywności społecznej, edukacyjnej i zawodowej oraz odciążać rodziny, które dziś często są głównym źródłem codziennego wsparcia. Ustawa trafi teraz do Senatu.

To przełomowe rozwiązanie, które wyznacza nowy standard podmiotowości i równego traktowania, dając tysiącom osób szansę na decydowanie o własnym życiu, a ich bliskim – niezbędne wytchnienie. Dzięki asystencji osobistej osoby z niepełnosprawnościami zyskają możliwość prowadzenia samodzielnego, niezależnego życia, bez konieczności polegania wyłącznie na opiece rodziny. Niezależność ta z kolei otwiera drogę do aktywnego udziału w życiu społecznym oraz do pełniejszego zaistnienia na rynku pracy - zaznacza Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej.

Asystencja osobista to indywidualne wsparcie dostosowane do potrzeb konkretnej osoby. Może obejmować m.in. pomoc w czynnościach samoobsługowych, poruszaniu się i przemieszczaniu, a także wsparcie podczas nauki, pracy oraz korzystania z oferty kulturalnej i rekreacyjnej. Istotą asystencji osobistej jest wspieranie osoby z niepełnosprawnością w prowadzeniu życia zgodnie z jej własnymi wyborami. To osoba korzystająca z usługi decyduje, w jakich czynnościach potrzebuje wsparcia i w jaki sposób chce z niego korzystać. Systemowa asystencja ma również znaczenie dla rodzin i bliskich osób z niepełnosprawnościami. Może ograniczyć konieczność przejmowania przez nich całej odpowiedzialności za codzienne wsparcie oraz ułatwić im aktywność zawodową i realizację własnych planów życiowych.

Trzy projekty

W Sejmie rozpatrywane były trzy projekty w sprawie asystencji: prezydencki, rządowy i poselski. Jako projekt wiodący uznano propozycję rządową, która powstała w biurze ówczesnego pełnomocnika rządu ds. osób niepełnosprawnych Łukasza Krasonia. 

Jakie rozwiązania przewiduje ustawa?

Usługi asystencji osobistej mają być dostępne w każdym powiecie w Polsce. Docelowo z nowego systemu będzie mogło korzystać około 100 tys. osób z niepełnosprawnościami. Zmiana może mieć również znaczenie dla około pół miliona członków ich rodzin. Nowe rozwiązania mają wejść w życie w 2028 r., a nie jak pierwotnie zakładano w 2027 r. Asystencję osobistą zorganizuje powiat. Będzie mógł to zrobić samodzielnie lub powierzyć to zadanie np. organizacji pozarządowej.

Najważniejsze rozwiązania przewidziane w ustawie to:

• indywidualny wymiar wsparcia – dla osób pełnoletnich docelowo do 240 godzin asystencji miesięcznie, zależnie od poziomu potrzeby wsparcia określonego w decyzji;
• stabilność wsparcia – prawo do asystencji będzie przyznawane na okres od roku do 5 lat;
• prawo wyboru – osoba z niepełnosprawnością będzie mogła wskazać asystenta oraz wybrać sposób realizacji usługi – przez samorząd powiatowy albo organizację pozarządową;
• standard i bezpieczeństwo usług – asystent będzie mógł wykonywać również określone czynności medyczno-pielęgnacyjne po odpowiednim instruktażu.

Ustawa zakłada, że z usług asystenta będą mogły korzystać osoby z niepełnosprawnościami w wieku od 18 do 65 lat, które uzyskały co najmniej 80 punktów w skali potrzeby wsparcia, a od 2030 r. również młodzież od 13. roku życia.

Osobom dorosłym asystencja będzie przyznana w wymiarze od 20 do 240 godzin miesięcznie, a dzieciom od 13 lat do ukończenia 18. roku życia – od 20 do 80 godzin miesięcznie.

W ustawie zaznaczono jednocześnie, że w 2028 r. maksymalna miesięczna liczba godzin asystencji dla osób dorosłych wyniesie 200 godzin, a w 2029 r. – 220 godzin.

Godziny niewykorzystane w danym miesiącu (nie więcej niż 50 proc. miesięcznego wymiaru godzin, ale nie więcej niż 100 godzin) będą mogły zostać wykorzystane w kolejnym. Z kolei godziny niewykorzystane w danym roku kalendarzowym nie mogą zostać wykorzystane w kolejnych latach.

Czytaj też: Organizacje pozarządowe miały nie dostać pieniędzy na asystencję. Ministerstwo zmieniło zdanie >

Prawo do asystencji osobistej będzie przyznawane przez zespół w drodze decyzji administracyjnej na podstawie ustaleń dwóch członków tego zespołu. Pod uwagę brany będzie m.in. formularz samooceny, wywiad bezpośredni z osobą z niepełnosprawnością i wynik oceny poziomu potrzeby wsparcia.

Osoby z niepełnosprawnościami będą mogły wybrać asystenta lub zwrócić się z wnioskiem o przedstawienie kandydatów. Realizator asystencji (samorząd lub organizacja pozarządowa) w ciągu 30 dni kalendarzowych powinien przedstawić co najmniej dwóch kandydatów na asystenta, po uprzednim uzyskaniu ich zgody.

Osoba, która nabyła prawo do asystencji osobistej przed ukończeniem 65. roku życia, zachowa prawo do korzystania z niej po ukończeniu tego wieku do upływu okresu, na który została wydana decyzja o przyznaniu wsparcia.

Realizator będzie zobowiązany zapewnić taką liczbę asystentów osobistych, jaka jest niezbędna do prawidłowego świadczenia tego wsparcia, zgodnie z potrzebami określonymi w decyzji przyznającej prawo do asystencji.

Asystent będzie mógł pomagać w czynnościach codziennych, takich jak poruszanie się, zakupy, wyjście do pracy, szkoły czy lekarza, a po odpowiednim przeszkoleniu także w niektórych czynnościach medycznych.

Wynagrodzenie asystentów wyniesie od 49 do 55 zł brutto za godzinę pracy, zależnie od zakresu potrzeb osoby z niepełnosprawnością.

Asystent będzie mógł pracować w wymiarze nieprzekraczającym 276 godzin miesięcznie, z uwzględnieniem łącznej liczby godzin asystencji osobistej świadczonej na rzecz wszystkich osób. Będzie miał też prawo do korzystania z superwizji.