10 stycznia 2022 r. WSA w Krakowie uwzględnił skargi RPO oraz podzielił zawartą w nich argumentację. WSA stwierdził dyskryminujący w stosunku do osób nieheteronormatywnych charakter takich uchwał. Uznał, że wykraczają one poza kompetencje przyznane jednostkom samorządu terytorialnego. 

Zdaniem WSA, mocą zaskarżonych uchwał została wykreowana nowa kompetencja władcza samorządu, w szczególności w zakresie edukacji (por. zapisy o „instalowaniu” w szkole latarników, czy niepodejmowaniu określonych tematów, jak np. edukacja seksualna w myśl standardów WHO).  Sąd podkreślił w tym kontekście, że rada powiatu/gminy jest organem władzy publicznej, i w odróżnieniu do osób fizycznych, może robić tylko to, na co pozwala jej przepis prawa.

Czytaj w LEX: Strefy wolne od LGBT a aksjologiczny aspekt partnerstwa miast >

WSA wskazał także na agresywny, stygmatyzujący język uchwały, jak np. sformułowanie „homopropaganda”. Zwrócił również uwagę na fakt, że podczas podejmowania uchwały nie zostały dopuszczone do głosu organizacje rodziców osób LGBT+. Wyroki są nieprawomocne.

Czytaj także: NSA: Sądy administracyjne mogą badać samorządowe uchwały „anty-LGBT”>>

RPO wskazał, że uchwały łamią Konstytucję RP i prawa europejskie

Pod koniec 2019 r. ówczesny RPO Adam Bodnar skierował do pięciu wojewódzkich sądów administracyjnych skargi na wybrane uchwały rad gmin o przeciwdziałaniu „ideologii LGBT”. Wskazał, że uchwały są działaniami organów władzy publicznej nakierowanymi na piętnowanie i wykluczanie osób i grup z życia społecznego, opartymi na uprzedzeniach i stereotypach. A każdy jest chroniony przed dyskryminacją. Dlatego wniósł o stwierdzenie ich nieważności - wobec sprzeczności z Konstytucją oraz Konwencją o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. 

Zdaniem RPO uchwały są też sprzeczne z prawem  europejskim. Naruszają bowiem prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, wolności wypowiedzi oraz zakazu dyskryminacji ze względu na orientację seksualną i tożsamość płciową. Ponadto zniechęcają obywateli UE - którzy np. identyfikują się jako osoby LGBT - do przebywania na terenach, gdzie takie uchwały obowiązują.

Zobacz linię orzeczniczą w LEX: Dopuszczalność kontroli sądowoadministracyjnej i legalność tzw. uchwał „anty-LGBT”, podejmowanych przez organy stanowiące jednostek samorządu terytorialnego >

WSA unieważnił inne zaskarżone uchwały

W 2020 r. WSA w Krakowie odrzucił na posiedzeniu dwie pierwsze takie skargi RPO - na uchwały Rady Gminy Lipinki oraz Rady Powiatu Tarnowskiego. W obu sprawach RPO wniósł skargi kasacyjne do NSA z wnioskiem o zwrot obu spraw do merytorycznego rozpatrzenia przez WSA. NSA to uwzględnił.

W sumie 4 tego typu uchwały zostały unieważnione:

  • wyrok WSA w Gliwicach z 14 lipca 2020 r., sygn. akt III SA/Gl 15/20 (uchwała gm. Istebna),
  • wyrok WSA w Warszawie (Radom) z  15 lipca 2020 r., VIII SA/Wa 42/20 (uchwała gm. Klwów),
  • wyrok WSA w Lublinie z 6 sierpnia 2020 r., sygn. akt III SA/Lu 7/20 (uchwała gm. Serniki),
  • wyrok WSA w Kielcach z 11 września 2020 r., sygn. II SA/Ke 382/20 (uchwała gm. Osiek).

Uwzględniając zarzuty RPO, sądy uznały, że uchwały dotyczyły spraw z zakresu administracji publicznej i zawierały elementy władcze. Uznawały, że ingerują one w prawa i wolności człowieka.

 

Potwierdzeniem publicznego charakteru spraw, których dotyczą zaskarżone uchwały, są także działania instytucji Unii Europejskiej. Komisja Europejska, wezwana przez Parlament Europejski, podjęła konkretne środki w celu weryfikacji, czy fundusze UE są wydatkowane zgodnie z horyzontalną zasadą niedyskryminacji w polskich samorządach, które przyjęły uchwały dyskryminujące osoby LGBT. Potem ogłoszono, że sześć polskich miast, które podjęły te uchwały, nie dostanie wsparcia w ramach unijnego partnerstwa (po tym niektóre uchwały zostały wycofane).