Wątpliwości samorządu dotyczyły sytuacji, w której jedna osoba jednocześnie sprawuje mandat radnego oraz pełni funkcję sołtysa. Wójt gminy Tuczępy zwrócił się do Regionalnej Izby Obrachunkowej w Kielcach o wyjaśnienie, czy w takim przypadku należy wypłacać dwie diety, każdą z odrębnego tytułu pełnienia funkcji publicznej, czy też możliwe jest przyznanie jednej diety ryczałtowej.
Radni i sołtysi mają odrębne podstawy prawne do otrzymywania diet
Jak przypomniała RIO, zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym radnym przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych na zasadach ustalonych przez radę gminy. Inaczej wygląda sytuacja sołtysów. Art. 37b ust. 1 tej ustawy jedynie umożliwia radzie gminy ustanowienie zasad przyznawania diet przewodniczącym organów wykonawczych jednostek pomocniczych.
Zobacz w LEX: Radny niekoniecznie bezradny, czyli prawa radnego >
Oznacza to, że w przypadku radnych ustawodawca przesądził o prawie do diety, natomiast przyznanie takiego świadczenia sołtysom ma charakter fakultatywny. Rada gminy może więc zdecydować zarówno o przyznaniu diet sołtysom, jak i o ich nieprzyznawaniu.
Dieta nie jest wynagrodzeniem za pracę
RIO podkreśliła, że zarówno mandat radnego, jak i funkcja sołtysa mają charakter społeczny. Dieta nie stanowi wynagrodzenia za pracę, lecz rekompensatę za utracone korzyści związane z wykonywaniem obowiązków publicznych.
Stanowisko to znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Izba przywołała m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 kwietnia 2023 r. (sygn. III OSK 1545/22), w którym wskazano, że choć diety radnego i sołtysa służą temu samemu celowi, ustawodawca uregulował je odmiennie. NSA zwrócił uwagę, że rada gminy ma szeroką swobodę w określaniu zasad przyznawania diet sołtysom.
Czytaj też w LEX: Problematyka ustalania wysokości diet radnych i sołtysów >
Jedna dieta zamiast dwóch
Kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy ma jednak linia orzecznicza dotycząca osób łączących funkcję radnego i sołtysa. Jak przypomniała RIO, sądy wielokrotnie uznawały za dopuszczalne rozwiązania przewidujące wypłatę tylko jednej diety.
W wyroku z 27 kwietnia 2022 r. (sygn. III OSK 5051/21) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że skoro dieta ma charakter ekwiwalentu za utracone korzyści, a nie wynagrodzenia za pracę, to połączenie funkcji radnego i przewodniczącego organu wykonawczego jednostki pomocniczej uzasadnia przyjęcie zasady prawa do jednej diety. Zdaniem sądu prawidłowy jest zatem zapis uchwały przewidujący, że za udział w sesji rady gminy sołtys będący jednocześnie radnym otrzymuje tylko jedno świadczenie.
RIO zwróciła również uwagę na wyrok NSA z 19 grudnia 2017 r. (sygn. II OSK 773/17). Sąd uchylił wówczas wcześniejsze orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, który uznał, że osobie pełniącej jednocześnie funkcję radnego i sołtysa powinny przysługiwać dwie diety z dwóch odrębnych tytułów.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił tego poglądu i opowiedział się za możliwością ustanowienia w uchwale zasady jednej diety. W ocenie sądu nie ma obowiązku przyznawania dwóch odrębnych świadczeń tylko dlatego, że dana osoba wykonuje dwie funkcje publiczne.
Czytaj też w LEX: Diety i zwrot kosztów podróży radnych jednostek samorządu terytorialnego >
Stanowisko RIO
Regionalna Izba Obrachunkowa w Kielcach uznała, że skoro przepisy przesądzają o prawie radnego do diety, a jednocześnie pozostawiają radzie gminy swobodę w ustalaniu zasad przyznawania diet sołtysom, dopuszczalne jest przyjęcie rozwiązania przewidującego wypłatę jednej diety osobie łączącej obie funkcje.
Zdaniem Izby połączenie mandatu radnego z funkcją sołtysa uzasadnia przyjęcie zasady prawa do jednej diety, traktowanej jako rekompensata za utracone korzyści związane z wykonywaniem działalności publicznej, a nie jako forma wynagrodzenia za pełnione funkcje.
Wyjaśnienia RIO Kielce z 6 lipca 2026 RP.54.35.2026
Zobacz też w LEX:
