Partycypować w kosztach nie chcą m.in. gminy powiatu złotoryjskiego. Nie wykluczają, że spór może zakończyć się nawet w sądzie.

- Przepisy ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej są w tej materii niejasne. Nakazują nam dokładanie się do ponoszenia kosztów utrzymywania dzieci w pieczy zastępczej, ale nie do kosztów utrzymania koordynatora pieczy zastępczej – mówi Iwona Pawlus, dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy w Złotoryi, członek Dolnośląskiego Forum Pomocy Społecznej.  W przypadku Złotoryi, chodzi o kwotę ponad 35 tys. zł za okres od lutego do listopada 2023 r.  

Marta Marchaj-Kielar, kierownik GOPS w Pielgrzymce dodaje, że chodzi nie tylko o postawę prawną do takiego partycypowania w kosztach koordynatora pieczy zastępczej, ale też brak wiedzy jak taka opłata dla poszczególnych gmin jest wyliczana.

 

Nieprecyzyjny przepis

Ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej obowiązuje od 2011 roku. Problem pojawił się po ostatniej nowelizacji ustawy. Zasadą jest, że koszty pieczy zastępczej dziecka finansuje dany powiat, w którym dziecko mieszkało, a gmina partycypuje w tych kosztach.

Zgodnie z art. 191 ust. 7 ustawy, wynagrodzenia wraz z pochodnymi od wynagrodzenia dla zawodowej rodziny zastępczej, prowadzącego rodzinny dom dziecka, rodziny pomocowej oraz osób zatrudnionych w rodzinie zastępczej i rodzinnym domu dziecka oraz koszty objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej - finansuje proporcjonalnie do liczby dzieci dany powiat.

Na podstawie art. 191 ust. 9 ustawy w przypadku umieszczenia dziecka w rodzinie zastępczej albo rodzinnym domu dziecka, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej - ponosi odpowiednio wydatki, o których mowa w ust. 1 pkt 1, w wysokości:

  1. 10 proc  wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w pierwszym roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;
  2. 30 proc. wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w drugim roku pobytu dziecka w pieczy zastępczej;
  3. 50 proc. wydatków na opiekę i wychowanie dziecka - w trzecim roku i następnych latach pobytu dziecka w pieczy zastępczej.

Przepisy ust. 2-4 i 7 stosuje się odpowiednio. Wykładnia tych przepisów budzi kontrowersje.

Problem z interpretacją przepisów ma też RIO

Pierwszą interpretację dotyczącą partycypowania przez gminy w kosztach koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej wyraziło Ministerstwo Rodziny i Polityki Społecznej w piśmie z 11 kwietnia 2023 r. W opinii ministerstwa, gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej powinna partycypować w kosztach objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej. Wynika to wprost z art. 191 ust. 9 ustawy, który stanowi, iż przepisy ust. 2-4 i 7 stosuje się odpowiednio. Ministerstwo podkreśliło jednocześnie, że opinia ta ma jedynie charakter rekomendacji, a pogląd resortu nie jest wiążący dla organu wydającego decyzje w indywidualnych sprawach. I w tym duchu wypowiadały się inne izby.  

Odmienne stanowisko przedstawiły Regionalne Izby Obrachunkowe w Poznaniu i we Wrocławiu. Opinie te wstępnie podzieliła również Krajowa Rada Regionalnych Izb Obrachunkowych wskazując, że gmina nie ma obowiązku jakiegokolwiek partycypowania w ponoszonych przez powiat wydatkach/kosztach objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej. Koszty te obciążają powiat.

W styczniu br. Damian Grzelka przewodniczący KR RIO, z uwagi na odrębne stanowiska oraz w celu zapewnienia jednolitości udzielanych przez izby wyjaśnień, zwrócił się do ministra finansów o udzielnie wytycznych w tym zakresie, ze wskazaniem czy gmina powinna partycypować w kosztach koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej czy też nie powinna. Minister finansów przekazał sprawę MRPiPS.

Ministerstwo zapowiada zmianę przepisu

Nowe kierownictwo ministerstwa podtrzymało swoje wcześniejsze stanowisko. Z opinii z 26 lutego 2024 r. podpisanej przez wiceminister Agnieszkę Gajewską wynika, że gmina właściwa ze względu na miejsce zamieszkania dziecka przed umieszczeniem go po raz pierwszy w pieczy zastępczej powinna partycypować w kosztach objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej. I także teraz zaznacza, że wykładnia ta nie jest wiążąca.

Podkreśla jednocześnie, że stanowisko Krajowej Rady Regionalnych Izb Obrachunkowych zostanie wzięte pod uwagę w toku dalszych analiz w kierunku przedstawienia propozycji zmian legislacyjnych.

- Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej podejmuje działania w kierunku doprecyzowania oraz uszczegółowienia przepisów prawa, dotyczących ponoszenia kosztów objęcia rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka opieką koordynatora rodzinnej pieczy zastępczej oraz partycypacji samorządu gminy – wskazuje wiceminister Aleksandra Gajewska.

Bernadeta Skóbel, radca prawny, ekspertka Związku Powiatów Polskich wskazuje, że spory na tym tle między gminami a powiatami dotyczą stosunkowo niewielkich kwot w porównaniu do wydatków na pieczę zastępczą. Ale i ona uważa, że ustawodawca powinien pilnie poprawić przepis, bo rzeczywiście  można go interpretować na dwa sposoby.

- Ministerstwo przyznaje wprost, że intencją tego przepisu jest to, aby koszty koordynatora wliczały się w koszty utrzymania dziecka w pieczy zastępczej. Ale to powinno być wprost zapisane, aby nie było żadnych wątpliwości – kwituje Bernadeta Skóbel.