Asystent rodziny z rządowego programu
Rząd planuje uruchomić na ten rok nowy program „Asystent rodziny”. W jego ramach dofinansuje gminy, aby mogły zatrudnić asystentów rodziny. W zeszłym roku 6,6 proc. gmin nie zatrudniało żadnego asystenta rodziny. Wzmocnienie tego zawodu planuje też nowelizacja ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Asystenta rodziny wprowadziła ustawa z 9 czerwca 2011 roku o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Gmina ma obowiązek pomóc rodzinie, która ma problemy opiekuńczo-wychowawcze. W takiej sytuacji ośrodek pomocy społecznej może przydzielić rodzinie asystenta rodziny, który pomaga jej w sprawach codziennych, ale też wychowawczych. W ramach współpracy z asystentem rodzina może skorzystać ze wsparcia psychologicznego, pomocy prawnej (szczególnie w zakresie praw rodzicielskich i uprawnień pracowniczych), a także poradnictwa w zakresie przezwyciężania trudności w wychowaniu i pielęgnacji dziecka, dostępu do rehabilitacji społecznej i zawodowej oraz świadczeń opieki zdrowotnej.
Zapewnienie przez gminy dostępu do usług wykwalifikowanego asystenta jest szczególnie ważne z uwagi na realizację celów zarówno ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin „Za życiem” (Dz. U. z 2024 r. poz. 1829), jak i ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2026 r. poz. 980) – czytamy w wykazie prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów o projekcie uchwały Rady Ministrów w sprawie ustanowienia rządowego programu wspierania rodziny „Asystent rodziny” w 2026 r.
Jak podaje resort rodziny, analizy poziomu tworzenia asystentury dla rodzin pokazują, że pomimo działań MRPiPS (Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej) podejmowanych w zakresie wspierania gmin w utworzeniu nowych stanowisk, nadal funkcjonują gminy, w których nie ma żadnego asystenta rodziny. Powyższe dotyczy 163 gmin, w których takie stanowisko nie zostało utworzone. W 2025 r. 6,6 proc. gmin nie zatrudniało żadnego asystenta rodziny. W opinii resortu rodziny, część gmin nie wykazuje zrozumienia roli asystenta rodziny jako osoby wspomagającej rodzinę od pierwszych chwil kryzysu. Dlatego też ich nie zatrudniają.
Dofinansowanie dla gmin na asystentów rodziny
Na 2479 gmin w Polsce zatrudnionych jest 4013 asystentów rodziny. Z usług asystenta rodziny skorzystało już 47 660 rodzin, dysproporcje świadczą więc o tym, że asystentów brakuje. Ministerstwo rodziny zwraca uwagę, że częstą praktyką jest zatrudniania asystentów rodziny na umowy cywilnoprawne, a nie o pracę, co źle wpływa na liczbę chętnych do podjęcia tych zadań.
W 2025 r. było 527 asystentów rodziny zatrudnionych na podstawie umów o świadczenie usług (13,13 proc.), asystentom rodziny często powierza się zadania poniżej ich kompetencji, spoza zakresu obowiązków, status zawodu asystenta rodziny w sektorze służb zabezpieczenia społecznego jest niski. Efektem wymienionych czynników jest niewystarczająca liczba asystentów pracujących z rodzinami zarówno niewydolnymi wychowawczo, jak i opiekujących się rodzinami podlegającymi przepisom ustawy „Za życiem” – podaje resort rodziny.
MRPiPS w ramach planowanego programu rządowego „Asystent rodziny” ma dofinansować gminom koszt zatrudnienia asystentów, a także dodatki do wynagrodzenia. Z programu będą też mogły skorzystać za pośrednictwem gmin podmioty niepubliczne, które realizują zadania w zakresie pracy z rodziną na zlecenie gminy. Rząd ma przyjąć projekt programu w III kwartale br.
Mocniejszy zawód asystenta rodziny
Obecnie planowana nowelizacja ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej też planuje wzmocnić zawód asystenta rodziny. - Uważam, że nie ma takich pieniędzy, których nie warto byłoby poświęcić na wspieranie rodziny, oczywiście pod warunkiem, że dzieci w tych rodzinach biologicznych, które mają problemy, są bezpieczne. To jest kluczowe, bo czasami stawiało się na szali bezpieczeństwo dziecka, uznając za najwyższe dobro, by dziecko zostało w rodzinie. Nie, najwyższym dobrem zawsze powinno być dobro dziecka – mówiła w rozmowie z Prawo.pl Joanna Luberadzka-Gruca, prezeska Fundacji Polki Mogą Wszystko. Fundacja jest w Koalicji na rzecz Rodzinnej Opieki Zastępczej.
Przeczytaj także: Luberadzka-Gruca: Od zmian w pieczy zastępczej nie ma odwrotu
Uważa, że kierunek rozwoju asystentury rodziny proponowany w nowelizacji jest słuszny.
Bardzo przemawia do mnie zapis, choć podskórnie wzbudza też wątpliwości, że w każdej gminie musi być asystent rodziny. Być może są gminy, które działają tak dobrze w obszarze wsparcia rodzin, że asystent nie jest potrzebny. Z drugiej strony widzimy jednak rosnący napływ dzieci do pieczy oraz gminy bez asystenta, w których mimo to są rodziny z poważnymi problemami opiekuńczo‑wychowawczymi, z których dzieci trafiają do pieczy. W takim kontekście ten zapis jest konieczny – mówi Joanna Luberadzka-Gruca.
W jej opinii bardzo ciekawe są także zapisy dotyczą specjalizacji asystentów rodziny. Pojawiają się też asystenci powrotowi, będzie nowa ścieżka rozwoju zawodowego dla asystentów i różne stopnie awansu.
