Spór żony z synem o testament ojca po udarze

Jeżeli osoba sporządzająca testament nie została ubezwłasnowolniona, ale jest samodzielna, to niezbędne jest przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego, w celu ustalenia zdolności testowania spadkodawcy w chwili sporządzania spadku – orzekł sąd. I dodał, że samo pozostawanie pod opieką najbliższych członków rodziny oraz zależność fizyczna wynikająca z choroby nie są wystarczające do stwierdzenia braku swobody testowania.

Wnioskodawczyni wniosła o stwierdzenie, że nabyła w całości na podstawie testamentu spadek po mężu. W uzasadnieniu wskazała, że mężczyzna zmarł 9 września 2024 roku. Pozostawił testament notarialny. Do kręgu spadkobierców ustawowych poza nią należą dzieci spadkodawcy. W sporządzonym w formie aktu notarialnego testamencie spadkodawca powołał do całości spadku swoją żonę, wydziedziczając jednocześnie swojego syna. Spadkodawca nie sporządził żadnego innego testamentu, a w skład spadku po nim nie wchodzi gospodarstwo rolne, ani przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym, co miało znaczenie w sprawie.

Wnioskodawczyni wyjaśniła, że podczas sporządzania testamentu przez spadkodawcę żadne okoliczności nie budziły wątpliwości i nie wskazują, że doszło w postępowaniu przed notariuszem do poważnych uchybień, które mogłyby doprowadzić do nieważności dokonanej czynności i testamentu.

Spadkodawca po udarze

Żona dodała, że spadkodawca w 2015 roku przeszedł udar niedokrwienny móżdżku, a zatem tej części mózgu, która odpowiada za koordynację i równowagę, nie zaś za funkcje intelektualne i postrzeganie. Spadkodawca funkcjonował pod względem fizycznym i mentalnym bardzo dobrze po udarze – pomagał prowadzić działalność gospodarczą wnioskodawczyni, jeździł po towar, w weekendy opiekował się wnukiem.

Czytaj też w LEX: Roszczenie o zadośćuczynienie pieniężne jako przedmiot dziedziczenia >

Spadkodawca był pod stałą opieką lekarzy i rehabilitował się, a podczas sporządzania testamentu był w pełni świadomy. Kobieta wskazała również, że podważanie testamentu przez syna mężczyzny jest o tyle zaskakujące, że przed jego sporządzeniem spadkodawca przekazał cały swój majątek właśnie jemu, na podstawie umowy dożywocia.  

Syn sprzeciwia się wydziedziczeniu

Syn zmarłego wniósł również o stwierdzenie nabycia spadku po zmarłym spadkodawcy na podstawie ustawy. Uczestnik zakwestionował sporządzony przez spadkodawcę w kancelarii notarialnej testament, wskazując, że stan zdrowia spadkodawcy uniemożliwiał mu podejmowanie samodzielnych, racjonalnych i świadomych decyzji w zakresie sporządzenia testamentu.

- Spadkodawca przeszedł udar niedokrwienny móżdżku pod postacią niezborności lewostronnej u osoby z nadciśnieniem tętniczym, cukrzycą, dyslipidemią i miażdżycą. Spadkodawca nie był w stanie swobodnie wypowiedzieć się w tak szerokim zakresie jak ustanowienie kręgu spadkobierców, a już w ogóle nie był w stanie wskazać przyczyn wydziedziczenia, bowiem nie posiadał on zdolności rozumienia i spostrzegania rzeczywistości – twierdził syn.

Czytaj też w LEX: Testament negatywny >

Powołanie biegłego sądowego

Syn otrzymał jeszcze za życia spadkodawcy mieszkanie od rodziców, był też przez nich wspierany niezależnie od tego, w jaki sposób postępował. To właśnie uczestnik postępowania został zabezpieczony finansowo, podczas gdy kobiecie pozostała jedynie działka na rodzinnych ogrodach działkowych, na których to małżeństwo zamieszkiwało, a biegły sądowy w sposób jasny wskazał, iż nie było o braku świadomości przy sporządzaniu ostatniej woli przez spadkodawcę.

Według biegłego, spadkodawca pod względem umysłowym i mentalnym był zupełnie zdrowy. Jedynym aspektem pozostawionym przez biegłego sądowego do oceny sądu w była swoboda testowania, polegająca na ocenie, czy sporządzając testament spadkodawca był wolny od lęku o to, że jeśli podejmie decyzję o określonej treści, to jako osoba niesamodzielna nie zostanie pozbawiony opieki. Z materiału dowodowego wynika jednak, że spadkodawca zrobił to sam, wyłącznie w obecności notariusza, podejmując uprzednio samodzielną decyzję, nie kierując się przy tym lękiem o swoją przyszłość i opiekę, bowiem córka, która uczestniczyła w sprawowaniu opieki nad nim nie oczekiwała za to żadnego wynagrodzenia czy przejawów wdzięczności, a z żoną pozostawał przez wiele lat w zgodnym małżeństwie, nie musząc obawiać się o ewentualne konsekwencje wyrażenia swojej ostatniej woli.

Czytaj też w LEX: Multidyscyplinarne podejście w ekspertyzie sądowo-psychiatrycznej >

Według opinii biegłego, spadkodawca poczynając od 2022 roku był osobą w pełni zależną od stałej opieki osób bliskich, bez której to opieki nie byłby w stanie samodzielnie funkcjonować, zaspokajać podstawowych potrzeb życiowych ani utrzymywać podstawowych funkcji życiowych w sposób umożliwiający mu funkcjonowanie przez dłuższy czas, czy nawet przez kilka dni.

Czytaj też w LEX: Polecenia w testamentach oraz wykonawca testamentu >

Testament jest ważny

W tej sprawie przesłuchany został notariusz, a także inni świadkowie, jak również uczestnicy postępowania i wnioskodawczyni, a nadto przeprowadzony został dowód z opinii biegłego z zakresu neurologii. Na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego sąd ustalił, że w chwili sporządzania testamentu 19 czerwca 2023 roku spadkodawca miał zachowaną zdolność do swobodnego i świadomego podjęcia decyzji oraz wyrażenia woli. W tym zakresie sąd podzielił stanowisko zawarte w opinii biegłego neurologa, które potwierdzenie znajduje również w pozostałym materiale dowodowym.

Czytaj też w LEX: Zasady rządzące dokumentowaniem otwarcia i ogłoszenia testamentu >

Sąd ocenił, że samo pozostawanie pod opieką najbliższych członków rodziny oraz zależność fizyczna wynikająca z choroby nie są wystarczające do stwierdzenia braku swobody testowania. Zwłaszcza wobec ustalenia, że spadkodawca pozostawał w logicznym kontakcie, zachowywał orientację oraz zdolność rozumienia znaczenia podejmowanych decyzji.

W zakresie dotyczącym stanu świadomości spadkodawcy zeznania syna i jego partnerki nie znalazły potwierdzenia w innych wiarygodnych dowodach, wobec czego sąd odmówił im waloru wiarygodności w tej części.

Wyrok Sądu Rejonowego w Świnoujściu z 2 czerwca 2026 r., sygnatura akt I Ns 39/25

Czytaj też w LEX: Otwarcie i ogłoszenie testamentu przez notariusza >