Czy dorosły może zamówić menu dziecięce? Prawa konsumenta w restauracji

Zdarza się, że obsługa odmawia przyjęcia zamówienia na tzw. menu dziecięce od osoby pełnoletniej, powołując się na „zasady lokalu” albo wewnętrzną politykę restauracji. Z perspektywy prawa konsumenckiego oraz zasad obrotu gospodarczego problem ten nie jest jednak tak oczywisty, jak mogłoby się wydawać przedsiębiorcom prowadzącym działalność gastronomiczną – pisze Mateusz Ostrowski, prawnik, doktorant UW.

Mniejsze porcje, prostszy skład potraw oraz niższe ceny sprawiają, że tzw. menu dziecięce bywa wybierane nie tylko przez najmłodszych klientów restauracji. Wielu dorosłych decyduje się na zamówienie dań z tej części karty z uwagi na dietę, mniejszy apetyt albo zwykłe preferencje kulinarne. Mimo to portale poradnicze opisują sytuacje, w których obsługa lokalu gastronomicznego odmawia przyjęcia takiego zamówienia od osoby pełnoletniej.

Menu restauracji jako oferta handlowa

W prawie cywilnym karta dań nie stanowi wyłącznie elementu marketingowego czy informacyjnego. Zgodnie z art. 543 kodeksu cywilnego wystawienie rzeczy w miejscu sprzedaży na widok publiczny z oznaczeniem ceny uważa się za ofertę sprzedaży.

W praktyce oznacza to, że menu udostępnione klientowi zawiera propozycję zawarcia umowy na określonych warunkach. Jeżeli przy konkretnym daniu wskazano nazwę potrawy oraz jej cenę, klient co do zasady może przyjąć taką ofertę poprzez złożenie zamówienia.

Kluczowe znaczenie ma więc sposób sformułowania zasad obowiązujących w restauracji. Samo nazwanie sekcji „Kids Menu” albo „menu dziecięce” nie musi automatycznie oznaczać prawnego ograniczenia sprzedaży wyłącznie do osób poniżej określonego wieku.

W wielu przypadkach nazwa taka pełni wyłącznie funkcję marketingową i informuje o:

• wielkości porcji,
• rodzaju składników,
• prostszym charakterze dań,
• albo dostosowaniu smaku do preferencji najmłodszych klientów.

Jeżeli restauracja rzeczywiście chce ograniczyć możliwość zamawiania określonych pozycji wyłącznie do dzieci, ograniczenie takie powinno zostać wskazane w sposób wyraźny, jednoznaczny i czytelny już na etapie prezentowania oferty.

Czy restauracja sprzedająca posiłki za pośrednictwem platformy Wolt powinna doliczać koszt transportu jako odrębną pozycję na paragonie? - sprawdź w LEX >

Znaczenie jasnych zasad dla konsumenta

W praktyce gastronomicznej często pojawiają się sytuacje, w których klient dowiaduje się o ograniczeniu dopiero po złożeniu zamówienia. Dopiero wtedy obsługa informuje, że „danie jest wyłącznie dla dzieci” albo że „osoby dorosłe nie mogą zamawiać z tej części karty”.

Takie działanie może budzić poważne wątpliwości z punktu widzenia przejrzystości oferty oraz obowiązków informacyjnych przedsiębiorcy. Konsument powinien bowiem znać wszystkie istotne warunki zawarcia umowy jeszcze przed podjęciem decyzji zakupowej.

Czytaj też w LEX: Wydatki na spotkania biznesowe w restauracjach w kosztach podatkowych >

Brak wyraźnego zastrzeżenia wiekowego może prowadzić do uzasadnionego przekonania, że oferta skierowana jest do wszystkich klientów lokalu. Szczególne znaczenie ma tutaj sposób prezentacji menu. Ograniczenia ukryte wyłącznie w regulaminie albo przekazywane ustnie dopiero po przyjęciu zamówienia mogą zostać uznane za niewystarczające.

Bezpodstawna odmowa świadczenia usługi

W określonych sytuacjach odmowa obsługi klienta może zostać oceniona również przez pryzmat art. 138 kodeksu wykroczeń, zgodnie z którym:

Kto, zajmując się zawodowo świadczeniem usług, umyślnie bez uzasadnionej przyczyny odmawia świadczenia, do którego jest obowiązany, podlega karze grzywny.

Przepis ten przez lata stanowił podstawę oceny przypadków arbitralnej odmowy świadczenia usług wobec klientów spełniających standardowe warunki zawarcia umowy.

W praktyce sądowej podkreślano, że przedsiębiorca prowadzący działalność skierowaną do ogółu społeczeństwa nie może dowolnie różnicować dostępu do usług bez istnienia obiektywnej i uzasadnionej przyczyny.

Czy restauracja może przekazać resztki jedzenia osobie fizycznej na kompost? - sprawdź w LEX >

Szczególne znaczenie zyskał wyrok Sądu Najwyższego (sygn. akt II KK 181/17), w którym analizowano problem odmowy wykonania usługi z przyczyn wynikających z subiektywnych przekonań przedsiębiorcy. Choć sprawa dotyczyła innego rodzaju działalności, sąd zwrócił uwagę na bardzo istotną zasadę funkcjonowania rynku usługowego.

W orzeczeniu podkreślono, że przedsiębiorca nie może opierać decyzji o odmowie świadczenia usług wyłącznie na własnych przekonaniach, niepisanych zasadach czy arbitralnych kryteriach, jeżeli oferta została skierowana publicznie do konsumentów.

Granice swobody przedsiębiorcy

Oczywiście restauracja posiada prawo do samodzielnego kształtowania oferty oraz ustalania zasad funkcjonowania lokalu. Możliwe pozostaje między innymi:

• ograniczenie godzin sprzedaży określonych produktów,
• ustalenie minimalnej wartości zamówienia,
• czy stworzenie specjalnej oferty przeznaczonej wyłącznie dla konkretnej grupy klientów,
• warunkiem pozostaje jednak odpowiednio jasne i transparentne zakomunikowanie tych zasad jeszcze przed zawarciem umowy z klientem.

Oznacza to, że jeżeli lokal rzeczywiście zamierza ograniczyć możliwość zamawiania „menu dziecięcego” wyłącznie do osób poniżej określonego wieku, informacja taka powinna zostać wskazana w sposób jednoznaczny, widoczny i niebudzący wątpliwości.

Coraz częściej podkreśla się również, że arbitralne odmawianie sprzedaży potraw osobom dorosłym wyłącznie z uwagi na wiek może prowadzić do sporów dotyczących nierównego traktowania klientów oraz naruszenia zasad uczciwego obrotu konsumenckiego.

Czy restauracja musi naliczać opłatę produktową za sprzedaż jedzenia na wynos w opakowaniu wielokrotnego użytku z tworzywa sztucznego? - sprawdź w LEX >

W realiach współczesnego rynku gastronomicznego samo określenie „menu dziecięce” nie zawsze wystarcza więc do skutecznego ograniczenia prawa dorosłego konsumenta do zamówienia konkretnego dania znajdującego się w publicznie dostępnej ofercie restauracji.

Autor: Mateusz Ostrowski, prawnik, doktorant UW