SN wyjaśni, czy gospodarstwo przekazane następcy trafia do majątku wspólnego

Czy gospodarstwo przekazane przez rolnika następcy, który pozostaje we wspólności majątkowej małżeńskiej, wchodzi do majątku wspólnego małżonków, czy do jego majątku odrębnego? Rzecznik Praw Obywatelskich chce, by na to pytanie odpowiedział powiększony skład Sądu Najwyższego. Zdaniem RPO przekazane gospodarstwo powinno należeć do majątku wspólnego małżonków.

Rzecznik Praw Obywatelskich postanowił skierować do Sądu Najwyższego pytanie prawne dotyczące charakteru prawnego umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy zawartej na podstawie ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków. Pytanie wynika z rozbieżności w orzecznictwie SN, który raz traktuje umowę przekazania gospodarstwa rolnego jak umowę darowizny, a innym razem jako odmienną.

Czytaj więcej: Wejście gospodarstwa rolnego przekazanego następcy pozostającemu w związku małżeńskim do majątku wspólnego następcy i jego małżonka - LINIA ORZECZNICZA >

Rozbieżne orzecznictwo Sądu Najwyższego

Rzecznik zwraca uwagę, że na rozbieżne poglądy w tej kwestii zwrócił uwagę również sam Sąd Najwyższy rozpoznając w 2021 r. skargę nadzwyczajną Prokuratora Generalnego, która dotyczyła tego problemu. SN skargę oddalił wskazując, że zarówno w orzecznictwie, jak i literaturze istnieją konkurencyjne poglądy co do charakteru prawnego umowy przekazania własności gospodarstwa rolnego. Prowadzą one, co prawda, do odmiennych, lecz dopuszczalnych wniosków, a żaden z konkurujących poglądów nie może być uznany za rażąco błędny (postanowienie SN z 27 maja 2021 r. w sprawie sygn. akt I NSNc 109/20).

W tej sytuacji prof. Marcin Wiącek zwraca się do poszerzonego składu SN o rozstrzygnięcie następującego zagadnienia:

• Czy gospodarstwo rolne przekazane na podstawie ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (t.j. Dz. U. z 1989 r. Nr 24, poz. 133 z późn. zm.) następcy pozostającemu w ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, należy do majątku wspólnego małżonków, czy do majątku odrębnego następcy na zasadzie analogii do umowy darowizny w rozumieniu art. 33 pkt 2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359)?

Sprawdź: Do_SN_pytanie_06.04.2022.pdf>>  

Uchwały do starej i nowej ustawy

RPO przypomina, że problem charakteru prawnego umów przekazania gospodarstwa rolnego był już badany przez SN w 2005 r. Sąd Najwyższy uznał wówczas, na wniosek RPO, że przekazane następcy gospodarstwo rolne należy do majątku wspólnego (Uchwała składu 7 sędziów SN z 25 listopada 2005 r., sygn. akt III CZP 59/05). Ale uchwała ta dotyczyła wyłącznie umów zawartych na podstawie poprzednio obowiązującej ustawy z 1977 roku.

Po wydaniu tej uchwały SN wielokrotnie badał charakter prawny umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy. Ocena dotyczyła jednak umów zawartych na podstawie ustawy z 1982 r. Rzecznik we wniosku zwraca uwagę na dwie rozbieżne linie orzecznicze, które ujawniły się w orzecznictwie SN. Jak zauważa RPO, w niektórych orzeczeniach SN przyjmuje, że „do umowy przekazania gospodarstwa rolnego następcy należy w drodze analogii stosować przepisy kodeksu cywilnego i innych ustaw o umowie darowizny”. Oznacza to, że gospodarstwo rolne, którego własność przeszła na następcę rolnika, pozostającego w związku małżeńskim i ustroju wspólności majątkowej, w wyniku zawarcia umowy przekazania gospodarstwa rolnego pomiędzy nim a przekazującym, weszło do jego majątku odrębnego.

Czytaj także: Prywatny majątek ma zostać w rodzinie - darowizna korzystna podatkowo>>