Trybunał, kworum i ślubowanie

Wydaje się, że podczas wydarzeń pod TK i wizyty tam prezydenta Nawrockiego, przegapiono niebywałą szansę na złożenie wobec prezydenta ślubowania. Być może nie świadczyłoby to dobrze o powadze urzędu, ale wprowadzałoby ciekawą prawniczo sytuację. Teraz na tapet brane jest kworum i stan wyższej konieczności konstytucyjnej – piszą adwokaci Tomasz Budnikowski i dr Karol Pachnik.

Decyzję prezydenta o braku zaprzysiężenia czworga kandydatów do TK wybranych przez Sejm do złożenia ślubowania można oceniać krytycznie lub nawet dopatrywać się nadużycia uprawnień, ale nie zmienia to oczywistych faktów, a więc, że: 1) tylko prezydent może odebrać ślubowania, 2)ustawa nie wyznacza prezydentowi terminu na odebranie ślubowania” - stwierdził w mediach społecznościowych wicemarszałek Sejmu Krzysztof Bosak. Trudno się z tym stwierdzeniem nie zgodzić. Choćby bowiem nie wiadomo jak zaklinać rzeczywistość, to złożenie ślubowania wobec marszałka Sejmu w obecności notariusza, nie jest i nie będzie złożeniem ślubowania wobec prezydenta.  

Gdyby tzw. nowi skorzystali z powództwa do sądu cywilnego o wydanie wyroku zastępującego oświadczenie woli jakim jest przyjęcie ślubowania, sąd mógłby zrobić to nawet w trybie zabezpieczenia art. 64 k.c. stanowi wszak, że prawomocne orzeczenie sądu stwierdzające obowiązek danej osoby do złożenia oznaczonego oświadczenia woli zastępuje to oświadczenie. Konstytucjonaliści nie mają natomiast wątpliwości, że przyjęcie ślubowania jest formą oświadczenia woli. Oczywiście może pojawić się problem dopuszczalności drogi sądowej, tego czy sąd wydałby zabezpieczenie itd. Poza tym przy mogłoby być długo, mało spektakularnie i z niepewnym skutkiem. Słowem – bez korzyści (politycznych). 

Czytaj: Kworum Zgromadzenia Ogólnego TK to 2/3 sędziów urzędujących, a nie 10>>

Święczkowski, Sochański, Wyrembak do wyłączenia ze Zgromadzenia Ogólnego w TK?>>

To może ślubowanie publiczne? 

Lepszej okazji nie można było sobie wyobrazić - prezydent jest obecny przed Trybunałem Konstytucyjnym – wręcz chce wejść do środka. Może wyglądałoby groteskowo, gdyby kandydaci na sędziów TK błyskawicznie wypowiedzieli rotę przysięgi. Ale Prezydent mógłby jedynie salwować się ucieczką, na co w tej sytuacji faktycznej nie mógłby sobie pozwolić. Rozwiązanie takie byłoby wbrew pozorom mniej desperackie niż ślubowanie wobec notariusza, co więcej zmusiłoby to głowę państwa do działania – tłumaczenia dlaczego takiego ślubowania nie uznaje itd. 

Finalnie strony okopałyby się na swoich stanowiskach, ale wywołany problem prawny byłby co najmniej ciekawy, choć autorytetu i powagi instytucji by nie dodał. 

Czytaj też w LEX: Charakter prawny i forma ślubowania sędziego Trybunału Konstytucyjnego – między prawem a zwyczajem >

5-10-15, czyli co z kworum? 

Stan wyżej konieczności konstytucyjnej - nowy termin okołoprawniczy, spokojnie może rywalizować z pomrocznością jasną, o miano prawniczego fikołka III RP.  

Rozumienie prawa w ostatnim czasie jest takie, jaka jest bieżąca potrzeba polityczna.  

Niedługo w TK będzie swoista dogrywka. Ma być Zgromadzenie Ogólne sędziów TK. Rzecz rozbija się czy do takiego zgromadzenia zbierze się wymagane kworum. Nie wchodząc w dyskusję czy ktoś wybrany na urząd sędziego TK, od kogo prezydent nie przyjął ślubowania, jest sędzią czy nie jest - to „nowych”, desygnowanych przez Sejm jest 8, „starych” – 7. Kworum to 2/3. Zgromadzenie podejmuje uchwały w obecności co najmniej 2/3 ogólnej liczby sędziów Trybunału, chyba że ustawa stanowi inaczej. 

Już pojawiają się głosy, że nie liczy się do kworum prezesa i wiceprezesa bo są zawieszeni, oraz sędziego J. Wyrembaka, bo jest dublerem. 

Czytaj też w LEX: Przyszłość sądownictwa konstytucyjnego w Polsce >

Co do tego ostatniego to został on sędzią TK po zmarłym Henryku Ciochu, którego powołano na miejsce pierwotnie przewidziane dla Romana Hausera. Niemniej w dacie wyboru J. Wyrembaka (26 stycznia 2018 r.) prof. Hauser nie ubiegał się o przyjęcie ślubowania jako sędziego TK, a powrócił do orzekania w Naczelnym Sądzie Administracyjnym. Przykładowo w dniu 11 stycznia 2018 r. NSA w składzie pod jego przewodnictwem wydał wyroki w sprawach II OSK 770/16, II OSK 778/16, II OSK 782/16, II OSK 538/17, II OSK 783/16, II OSK 768/16, II OSK 767/16, II OSK 86/17, a w dniu 30 stycznia 2018 r., w sprawach II OSK 1532/17, II OSK 1446/17, II OSK 1515/17 itd. Skracając - J. Wyrembak i został wybrany w czasie kiedy R. Hauser zrezygnował z ubiegania się o urząd sędziego TK (nie można być sędzią TK i NSA jednocześnie) a stosując historię o dublerach, każdy kolejny sędzia wybrany po K. Ślebazku, A Jakubeckim i R. Hauserze byłby dublerem. 

Czytaj też w LEX: Konstytucyjne standardy procedury wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego >

Dlatego fikołek pierwszy – zaczęto tłumaczyć, że kadencja trójki wymienionych już upłynęła, więc jak teraz ktoś zostanie wybrany w miejsce po nich – dublerem nie będzie. Nie dodano – chyba, że wybierze go rząd PiS. 

Fikołek drugi – tu mocniej wkraczają kreatywni komentatorzy, z poglądem o wyłączeniu prezesa i wiceprezesa z kworum. Z tym poglądem jest taki problem, że Zgromadzenie Ogólne tworzą urzędujący sędziowie Trybunału, którzy złożyli ślubowanie wobec Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, a obniżenie kworum musi wynikać z ustawy. 

Można się zastanawiać, co do skuteczności ślubowania wobec Marszałka Sejmu i co do tego, kim jest „urzędujący” sędzia. Do tego istotnym jest problem z wyjątkiem wynikającym z ustawy pozwalającym wyłączyć z kworum sędziów zawieszonych (nawet gdyby przyjmować, że do zawieszenia doszło). Takiego wyjątku nie ma. 

Czy wszystko wyjaśni powołanie się na stan wyższej konieczności konstytucyjnej? 

Czytaj też w LEX: Co wymaga zmiany w procedurze wyboru sędziów Trybunału Konstytucyjnego w Polsce? >