Zamieszanie wokół wyboru ławników
Należy stosować przepisy sprzed wejścia w życie nowelizacji Prawa o ustroju sądów powszechnych w odniesieniu do tych zgłoszeń kandydatów na ławników, które zostały dokonane przed 14 czerwca. A jeżeli chodzi o wnioski złożone od 14 czerwca, czyli od dnia wejścia w życie ustawy, należy stosować nowe przepisy wyjaśnia minister Zbigniew Wrona. Nie ma przepisów przejściowych, pomocna jest tu uchwała NSA.
Zamieszanie wynikło 14 czerwca br., gdy zmieniły się przepisy dotyczące wymagań dla kandydatów na ławników sądowych. Miało to miejsce w trakcie procedury naboru kandydatów, który ruszył 1 czerwca, a skończył się 30 czerwca. W tej sytuacji w wielu gminach powstały spore wątpliwości co do stosowania prawa. Gminy obawiają się, iż kandydaci, którzy nie zostaną wybrani, mogą kwestionować wyniki, powołując się na zmianę kryteriów w trakcie naboru. Ustawa z 15 kwietnia 2011 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych nie wprowadza nowych zasad zgłoszenia kandydata, tylko pewne modyfikacje dotyczące kryteriów dla kandydatów na ławników. Także – zaczęły obowiązywać nowe wzory zgłaszanych dokumentów.
Nowy wzór karty
W ślad za tymi zmianami ustawowymi zostało wydane rozporządzenie ministra sprawiedliwości z 9 czerwca w sprawie sposobu postępowania z dokumentami złożonymi radom gmin przy zgłaszaniu kandydatów na ławników oraz wzoru karty zgłoszenia, która to regulacja wprowadza nowy wzór karty zgłoszenia, obowiązujący od 14 czerwca, czyli od daty wejścia w życie tej ustawy – wyjaśnia Zbigniew Wrona, podsekretarz stanu w ministerstwie sprawiedliwości.
Przebieg procesu legislacyjnego związanego z nowelizacją ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych z 15 kwietnia 2011 r., był przedmiotem stałego zainteresowania ministra Krzysztofa Kwiatkowskiego. Departament organizacyjny, który zajmuje się procedurą wyboru ławników, już 21 kwietnia tego roku informował prezesów sądów okręgowych o konsekwencjach wynikających ze zmian, które już były w toku procedury legislacyjnej w parlamencie, i o interpretacjach związanych z nowymi zasadami. Wraz z tą informacją przekazano w ramach konsultacji projekt rozporządzenia, który zawiera nowy wzór karty zgłoszenia. Natomiast dalszy tok postępowania po 15 kwietnia rzeczywiście zrodził pewne kłopoty, gdyż upłynęło prawie dwa miesiące nim ustawa weszła w życie.
Uchwała NSA
- Nie wprowadzono przepisów intertemporalnych – przyznaje minister Wrona. - Ponieważ ustawa weszła w życie dopiero 14 czerwca. - Pojawiły się więc praktyczne problemy z jej stosowaniem, jako że odbywa się to na styku starych i nowych uregulowań. 1 czerwca ruszyła procedura, a 14 czerwca weszła w życie modyfikacja. W ocenie ministra sprawiedliwości rozwianie wątpliwości, jakie mogą w związku z tym powstać, powinno nastąpić z zastosowaniem reguł zawartych w orzecznictwie sądowo-administracyjnym. W szczególności ma znaczenie uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 kwietnia 2006 r., sygn. akt 1.OPS/1/06, podjęta w składzie 7 sędziów, która określa sposób postępowania w sytuacji, gdy nowa ustawa nie reguluje kwestii międzyczasowych, tzw. intertemporalnych. Zdaniem NSA - minister sprawiedliwości czerpie z tego orzecznictwa - to organy stosujące prawo powinny poprzez zastosowanie odpowiednich reguł wykładni rozważyć, który przepis stosować w danej sytuacji: czy stary, czy nowy.
Nie można naruszać zaufania do państwa
Zasada bezpośredniego działania nowej ustawy nie może oczywiście naruszać zaufania obywateli do organów państwa i skutki stosowania prawa nie mogą prowadzić do rozwiązań niekorzystnych dla obywatela. To jedna z podstawowych zasad Kodeksu postępowania administracyjnego, którą posiłkowo można stosować. W ocenie ministra sprawiedliwości dokonanej przez pryzmat uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawach związanych z naborem kandydatów na ławników, należy stosować przepisy sprzed wejścia w życie nowelizacji w odniesieniu do tych zgłoszeń, które zostały dokonane przed 14 czerwca. A jeżeli chodzi o te od 14 czerwca, czyli od dnia wejścia w życie ustawy, to należy stosować nowe przepisy – wyjaśnia minister Zbigniew Wrona.
Na przyszłą kadencję 2012-2015prezesi sądów okręgowych zgłosili zapotrzebowanie na 18 639 ławników. Liczbę ławników wybieranych przez poszczególne rady gmin do wszystkich sądów działających na obszarze właściwości sądu okręgowego, w tym także ławników do orzekania w sprawach prawa pracy, ustala kolegium sądu okręgowego. Zapotrzebowanie ustala się po zasięgnięciu opinii prezesów sądów.
