SN: zobowiązania GDDKiA przejmuje wojewoda
Za zobowiązania zaciągnięte przez Generalną Dyrekcję Dróg Krajowych odpowiada wojewoda, a nie prezydent miasta. Ale powodowie, występujący o odszkodowanie za wywłaszczenie gruntu pod drogę krajową i bezumowne z niej korzystanie nie mają obowiązku znać następcy prawnego. Negocjacje ugodowe nawet z niewłaściwym organem przerywają bieg przedawnienia stwierdził Sąd Najwyższy.
Sprawa ma swoje źródło jeszcze w latach 50. i 60. Cegielnia Marceliny G. wraz z 10 ha obszarem w Zalesiu pod Rzeszowem została przejęta przez Skarb Państwa. W 1993 roku wydano decyzję unieważniającą przejęcie nieruchomości na rzecz państwa. Nieruchomość powróciła do spadkobierców prawowitych właścicieli. Jednak obszar 2 ha gruntu zajmowała droga publiczna. Uchwałą Rady Ministrów z 1985 roku (MP.nr.3 poz.16) droga ta oznaczona została jako E-40 i zaliczono ją do kategorii dróg krajowych. Prezydent Rzeszowa orzekł o podziale gruntu i wyodrębnieniu pasma nieruchomości na drogę.
Właściciele drogi żądali zasądzenia na ich rzecz 900 tys. złotych tytułem bezumownego korzystania z drogi między lutym 1997 a 31 grudnia 1998 r. Od 1 stycznia 1990 roku zaczęły obowiązywać nowe przepisy, które spowodowały, że droga przeszła na rzecz Skarbu Państwa. A właściciele otrzymali odszkodowanie za przejęcie przez skarb państwa drogi, nie uzyskali jednak odszkodowania za bezprawne jej używanie. Negocjacje podjęte z właścicielami przez prezydenta Rzeszowa nie powiodły się. Właściciele wystąpili więc do sądu o przyznanie odszkodowania.
Odszkodowanie na rzecz powodów
Sąd Okręgowy wydał wyrok korzystny na rzecz powodów – przyznał im 122 tys. zł odsetkami. Uznał tez , że bieg terminu przedawnienia przerwała próba ugody.
Prokuratoria Generalna kwestionowała w ogóle roszczenie, a także stwierdziła, że niewłaściwa jednostka organizacyjna reprezentuje skarb państwa. Właściwa jednostką zdaniem Prokuratorii jest wojewoda podkarpacki, a nie prezydent miasta.
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie uwzględnił częściowo apelację
Skarb Państwa zaskarżył wyrok Sądu Apelacyjnego do Sądu Najwyższego. Zarzucił naruszenie przez sąd II instancji art.80 ustawy z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Przepis ten stanowi, że zobowiązaniami Skarbu Państwa, powstałymi do dnia 31 grudnia 1998 r., są zobowiązania finansowe państwowych jednostek budżetowych i zakładów budżetowych, przejmowanych przez jednostki samorządu terytorialnego.
Niewłaściwy reprezentant skarbu państwa
- Wojewódzka Dyrekcja Dróg Krajowych przejęta została przez jednostkę samorządu terytorialnego, jakim był powiat rzeszowski – argumentowała Joanna Parkot z Prokuratorii Generalnej SP. - Dlatego skarb państwa powinien być reprezentowany w tej sprawie przez wojewodę podkarpackiego, nie prezydenta miasta. Postępowanie było więc nieważne. Nie jest obojętne, kto reprezentuje skarb państwa. Jeśli by tak było, to na przykład za wojewodę, mógłby odpowiadać generalny dyrektor służby więziennej.
Radczyni Prokuratorii Generalnej stwierdziła następnie, że w tej sytuacji próba ugodowa nie przerywa biegu przedawnienia, skoro została podjęta przez niewłaściwy organ.
Sąd Najwyższy 24 marca częściowo uznał argumenty Prokuratorii Generalnej i uchylił zaskarżony wyrok, sprawę przekazał do ponownego rozpoznania.
Sędzia sprawozdawca Bogumiłą Ustjanicz w uzasadnieniu ustnym podkreśliła, że w sprawie o odszkodowanie za bezumowne korzystanie z drogi reprezentantem skarbu państwa powinien być wojewoda podkarpacki. Zgodnie z ustawą z 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną następca prawnym dotychczasowych zarządów dróg publicznych przysługuje wstąpienie w prawa i obowiązki poprzedniego zarządcy. Jednak zobowiązania nie mogą obciążać jednostek samorządu terytorialnego. Obciążają one Skarb Państwa. Następca prawnym wobec zlikwidowanych jednostek organizacyjnych w 1990 r. jest wojewoda. I to on powinien podejmować próbę ugody z właścicielami gruntu.
Co do przerwania biegu przedawnienia, to – w opinii Sądu Najwyższego – nawet jeśli Skarb Państwa reprezentuje niewłaściwa jednostka organizacyjna, przerwanie tego terminu następuje. Prezydent miasta Rzeszowa nie poinformował powodów, że jest jednostką niewłaściwą. Natomiast pierwszy pozwany organ – Generalna Dyrekcja Dróg Krajowych i Autostrad uznała się za niewłaściwą, ale nie przekazała sprawy właściwej jednostce.
- Trudno wymagać, żeby powodowie w tej sytuacji mieli prawo znać poprawną jednostkę organizacyjną – zauważyła sędzia Ustjanicz
Sygnatura akt I CSK 438/10
