SN: sięgnąć po prawo europejskie w sprawach dyscyplinarnych?
Sąd Najwyższy ma wątpliwości, czy sędzia może być ukarany łagodniejszą karą dyscyplinarną od orzeczonej, gdy taka możliwość pojawiła się już po popełnieniu czynu? Obrońca obwinionego sędziego zaproponował zastosowanie prawa międzynarodowego, które ma pierwszeństwo przed krajową ustawą.
Problem powstał w związku ze sprawą sędziego Beaty M.-R. z Sądu Rejonowego w Wieliczce. Została ona zatrzymana przez patrol policji, który po zbadaniu sędziego stwierdził w wydychanym powietrzu 0,4‰ .
Sędzia stanęła przed sądem dyscyplinarnym obwiniona o złamanie przepisów prawa i naruszenie godności urzędu. Sędzia wyjaśniała, że piła nalewkę dzień wcześniej do godziny 23, następnego dnia o 8 godz. rano wsiadła do samochodu. Biegły sądowy potwierdził prawdziwość tego zeznania.
Sąd Apelacyjny w Krakowie, jako sąd dyscyplinarny I instancji 8 września 207 r. uznał winę Beaty M.-R. i wymierzył jej karę przeniesienia na inne miejsce służbowe.
Obwiniona złożyła od tego wyroku kasację. Jej obrońca - sędzia Dariusz Mazur przekonywał, że kara przeniesienia na inne miejsce służbowe jest zbyt surowa. Jednak pomiędzy tą karą a naganą w momencie popełnienia czynu - nie było innej, np. obniżenia wynagrodzenia. Dopiero w styczniu 2017 r. weszła w życie nowela Prawo o ustroju sądów powszechnych, która wprowadziła karę - obniżenie wynagrodzenia zasadniczego, ale nie obowiązywała w momencie popełniania czynu.
Sędziowie pozbawieni ochrony?
- Obecnie obserwujemy obniżenie ochrony sędziów. Minister sprawiedliwości może w każdym czasie wszcząć postępowanie dyscyplinarne przeciw sędziemu, jeśli rzecznik dyscyplinarny stwierdzi brak podstaw faktycznych do wszczynania postępowania. W takiej sytuacji trzeba sięgnąć po międzynarodowe źródła prawa, takie jak np. Karta Praw Podstawowych Unii Europejskiej - powiedział sędzia Mazur .
Karta Praw stanowi zasadę proporcjonalności i legalności kar ( art. 49 ust.1): "Nie wymierza się kary surowszej od tej, którą można było wymierzyć w czasie, gdy czyn zabroniony pod groźbą kary został popełniony. Jeśli ustawa, która weszła w życie po popełnieniu czynu zabronionego pod groźbą kary, przewiduje karę łagodniejszą, ta właśnie kara ma zastosowanie."
Dodanie kary obniżenie wynagrodzenia
SN przypomniał, że obecnie karami dyscyplinarnymi są: upomnienie, nagana, obniżenie wynagrodzenia zasadniczego sędziego o 5%–20% na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat, usunięcie z zajmowanej funkcji, przeniesienie na inne miejsce służbowe, złożenie sędziego z urzędu. W dniu 22 grudnia 2016 r. w Dzienniku Ustaw została opublikowana ustawa z dnia 30 listopada 2016 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw. Ustawa ta wprowadziła istotne zmiany dotyczące statusu sędziego i zmieniała katalog kar dyscyplinarnych.
Czytaj też>> SN: sędzia ukarany przeniesieniem za uszkodzenie mienia
Zgodnie z nowym brzmieniem art. 109 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych karą dyscyplinarną jest m.in. obniżenie wynagrodzenia zasadniczego sędziego o 5 proc-20 proc. na okres od sześciu miesięcy do dwóch lat.
Wymierzenie wspomnianej kary bądź kary nagany, usunięcia z zajmowanej funkcji lub przeniesienia na inne miejsce służbowe pociąga za sobą pozbawienie możliwości awansowania na wyższe stanowisko sędziowskie przez okres pięciu lat, zakaz udziału w tym okresie w kolegium sądu, orzekania w sądzie dyscyplinarnym oraz objęcia w sądzie funkcji prezesa sądu, wiceprezesa sądu lub kierownika ośrodka zamiejscowego sądu.
Czy stosować prawo międzynarodowe?
Problem w tej sprawie polega na tym, że w znowelizowanej ustawie, w przepisach przejściowych mówi się, że kary dyscyplinarne za czyn popełniony przed dniem wejścia w życie tej ustawy wymierza się zgodnie z przepisami obowiązującymi w chwili popełnienia czynu ( art. 13 ustawy z 30 listopada 2016 r.).
Dlatego Sąd Najwyższy rozważa zastosowanie prawa międzynarodowego, które ma pierwszeństwo przed ustawą krajową, a mianowicie - Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych. Powtarza on tezę z Karty Praw Podstawowych: Jeśli po popełnieniu przestępstwa ustanowiona zostanie przez ustawę kara łagodniejsza za takie przestępstwo, przestępca będzie miał prawo z tego korzystać ( art. 15 ust. 1 zdanie 3).
Czy istotnie Sąd Najwyższy sięgnie po przepisy prawa międzynarodowego przekonamy się 5 marca br., tj. w dniu ogłoszenia wyroku.
Sygnatura akt SNO 1/18
