OECD o prawie konkurencji

Kwestia sprawiedliwości proceduralnej w postępowaniu administracyjnym jest obecnie szeroko omawiana na forach międzynarodowych, poświęconych zagadnieniom prawa konkurencji. Była ona głównym tematem dyskusji na spotkaniu grupy roboczej OECD. Zabrała tam głos również prezes UOKiK, Małgorzata Krasnodębska-Tomkiel.

Zasady proceduralne obowiązują we wszystkich fazach postępowania administracyjnego (także antymonopolowego) i mają charakter norm prawnych. Ich naruszenie może być przyczyną uchylenia decyzji przez sąd. Prowadzenie postępowania zgodnie z regułami sprawiedliwości proceduralnej to stosowanie w konkretnym przypadku określonych, obiektywnych kryteriów przez podmiot wydający decyzję administracyjną wobec strony tego postępowania.

Podstawowymi wartościami procesowymi, wyznaczającymi kryteria oceny danej procedury są m.in.: bezstronność, praworządność oraz czynny udział strony. Ważnym elementem sprawiedliwości proceduralnej jest jawność postępowania oraz rzetelne uzasadnianie wydawanych decyzji oparte na wnikliwej analizie faktycznej i prawnej. Ponadto, sprawa powinna być rozstrzygnięta bez zbędnej zwłoki, obiektywnie, a strony powinny być traktowane na zasadzie równości. Sprawiedliwość proceduralna może być zrealizowana tylko wtedy, gdy istnieją mechanizmy kontroli sądowej powziętych decyzji.

Prezes Urzędu omówiła praktyczne zagadnienia związane z prowadzeniem postępowań wyjaśniających i antymonopolowych – dot. m.in. terminów postępowań i analizy materiału dowodowego. Zgodnie z ustawą o ochronie konkurencji i konsumentów postępowanie antymonopolowe powinno być zakończone w terminie 5 miesięcy (2 miesięcy w sprawach koncentracji). Prezes przedstawiła przesłanki dla przedłużenia ww. terminów i wskazała, iż np. konieczność analizy zebranego materiału dowodowego, może wymagać przedłużenia czasu trwania procedury na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. W kontekście analizy materiału dowodowego Prezes podkreśliła, że w każdym z postępowań ciężar dowodu spoczywa na Prezesie UOKiK, jednakże strona ma prawo aktywnego dowodzenia faktów, tj. może składać wyjaśnienia i dokumenty z własnej woli. W tym zakresie Prezes przedyskutowała wymogi formalne wniosków dowodowych oraz ogólny proces oceny dowodów z dokumentów, z zeznać świadków i opinii biegłych. W swojej prezentacji Prezes poruszyła również kwestię upowszechniania orzecznictwa UOKiK, tj. zasady publikacji decyzji w Dzienniku Urzędowym oraz w ogólnodostępnej bazie, dzięki której każdy może zapoznać się z treścią i uzasadnieniem interesującego go rozstrzygnięcia. Wreszcie Prezes omówiła tzw. panelowe podejście do opracowywania projektu decyzji, które polega na bezstronnej ocenie projektu od strony prawnej i ekonomicznej przez komórki UOKIK.

Poszczególne państwa mają bardzo różne systemy egzekwowania prawa. Niezależnie jednak od tego czy system oparty jest na prawie administracyjnym czy na prawie cywilnym przejrzystość i bezstronność stanowią podstawowe wymogi postępowania antymonopolowego. Przyczyniają się do lepszego zrozumienia faktów stanowiących podstawę dochodzenia i zapewniają poprawę jakości dowodów, na których urzędy opierają swoje działania.

Na spotkaniu szczególną uwagę poświęcono kwestii jak i kiedy poszczególne jurysdykcje zawiadamiają strony o stawianych im zarzutach oraz o wszczęciu postępowania antymonopolowego, a także problemowi w jakim stopniu strony mogą współpracować z organem decyzyjnym. O ile wszystkie systemy uznają zasadę informowania stron o zarzutach im stawianych, o tyle sposób realizacji jej w praktyce jest bardzo zróżnicowany. Niektóre państwa mają otwartą politykę i kontynuują dialog ze stronami na wszystkich etapach postępowania udzielając im obszernych informacji na temat sprawy, jej zakresu i harmonogramu. Inne natomiast, odraczają komunikację z przedsiębiorcami do formalnego zamknięcia postępowania, oferując im jedynie uzgodnienia na formalnych przesłuchaniach (oral hearings) bądź też wybierają podejście ad hoc.