Większa ochrona dla radcy prawnego, 200 tys. zł za podszywanie się pod jego tytuł - prezydent podpisał
Już w połowie czerwca wejdzie w życie nowelizacja ustawy o radcach prawnych. Zakłada ona m.in. zaostrzenie odpowiedzialności za bezprawne używanie tytułu zawodowego „radca prawny" i większą ochronę dla oznaczenia „kancelaria radcy prawnego". Wprowadza również ochronę dla radców taką jak w przypadku funkcjonariuszy publicznych. Prezydent ją właśnie podpisał, a samorząd radcowski konsultuje kolejny duży projekt - ma zawierać m.in. nową definicję wykonywania zawodu.
Warto przypomnieć, że Sejm pracuje też nad projektem Prawa o adwokaturze – jest on na etapie prac w komisjach. Zresztą radcy pracują także nad dużymi, kompleksowymi zmianami w swojej ustawie.
Jesteśmy obecnie na etapie konsultacji środowiskowych projektu – ruszyły one na początku 2026 roku i to dla nas kluczowy moment, bo chcemy, żeby ustawa wyrażała stanowisko całego samorządu. Po zakończeniu konsultacji projekt trafi do Ministerstwa Sprawiedliwości jako materiał wyjściowy do dalszej procedury legislacyjnej. Realnie oznacza to, że prace sejmowe rozpoczną się prawdopodobnie na przełomie 2026 i 2027 roku, a uchwalenie ustawy to perspektywa kolejnych, miejmy nadzieję, kilku miesięcy. Trudno oczekiwać, by reforma tej skali - nowa definicja wykonywania zawodu, gwarancje niezależności, zmiana ustroju samorządu, nowy model odpowiedzialności dyscyplinarnej, nowe formy organizacyjne kancelarii - została przeprowadzona szybciej, choć oczywiście będziemy mobilizować ustawodawcę, by stało się to jak najsprawniej. Na tej zmianie skorzysta nie tylko samorząd, ale przede wszystkim obywatele, na rzecz których radcy prawni działają codziennie - mówił niedawno w rozmowie z Prawo.pl Włodzimierz Chróścik prezes Krajowej Rady Radców Prawnych.
Przypomnijmy, że nowe przepisy mają wejść 14 dni od ogłoszenia noweli.
Czytaj: Nowelizacja ustawy radcowskiej z poprawkami wraca do Sejmu>>
Nowelizacja ustawy radcowskiej przyjęta przez Sejm>>
„Przebrany" radca prawny? Do 200 tys. zł grzywny
Włodzimierz Chróścik, prezes Krajowej Rady Radców Prawnych, w rozmowie z Prawo.pl podkreślał, że w jego ocenie w tej noweli najważniejsze są trzy filary.
Po pierwsze - ochrona tytułu zawodowego: drastyczne podniesienie sankcji za bezprawne posługiwanie się tytułem radcy prawnego, z grzywny do 1000 zł do widełek od 5 tys. do 200 tys. zł albo kary ograniczenia wolności, oraz – po raz pierwszy w historii - ochrona oznaczeń „kancelaria radcy prawnego" i „kancelaria radców prawnych". Po drugie - rozwiązanie problemu „niebytu" aplikantów po egzaminie, a przed ślubowaniem; to zmiana drobna w skali ustawy, ale fundamentalna dla setek osób rocznie. Po trzecie - modernizacja funkcjonowania samorządu: trwała podstawa dla pracy zdalnej organów oraz możliwość zawierania grupowego ubezpieczenia OC przez KIRP. Do tego dochodzą istotne korekty w obszarze tajemnicy zawodowej, retencji danych i postępowań dyscyplinarnych. To nie jest rewolucja - i nigdy nie miała nią być - ale każdy z tych elementów rozwiązuje konkretny, znany od lat problem w praktyce wykonywania zawodu - mówi.
I tak, "mała" nowela zakłada zaostrzenie zasad odpowiedzialności za bezprawne używanie tytułu zawodowego „radca prawny" poprzez wprowadzenie kary ograniczenia wolności albo grzywny od 5 tys. do nawet 200 tys. złotych. Wstępnie projekt zakładał 100 tys. zł, ale to zmieniło się w trakcie prac sejmowych. Zgodnie z wprowadzonym art. 74 [2] osobie, która nie będąc uprawnioną, posługuje się tytułem zawodowym „radca prawny" lub oznaczeniem „kancelaria radcy prawnego" lub „kancelaria radców prawnych", będzie groziła grzywna od 5 tys. do 200 tys. złotych albo kara ograniczenia wolności, albo obie te kary łącznie.
Co z kancelariami odszkodowawczymi?
Prezes wskazał, że w wielu przypadkach nowelizacja zapewne zniechęci potencjalnych oszustów.
To zdecydowany krok we właściwym kierunku, ale nie da się powiedzieć, że problem zamykamy. Dotychczasowa grzywna do 1000 zł była z perspektywy oszusta po prostu kosztem prowadzenia działalności – teraz mówimy o sankcji do 200 tys. zł i karze ograniczenia wolności, a obok tytułu chronimy też oznaczenia „kancelaria radcy prawnego” i „kancelaria radców prawnych”. To wreszcie sankcja proporcjonalna do skali szkody, jaką ponoszą oszukiwani klienci. Skuteczność będzie jednak zależeć od dwóch rzeczy: konsekwentnego egzekwowania przepisów przez organy ścigania i sądy oraz świadomości klientów, że tytuł zawodowy to znak jakości – to praca, którą samorząd będzie nadal wykonywał. I jest jeszcze trzeci wymiar: część rynku porusza się celowo w szarej strefie, używając określeń ogólnych, np. „kancelaria prawna”, które dziś chronione nie są. Tę lukę zniweluje dopiero, jeśli nasze plany się powiodą, tzw. duża nowelizacja, w której proponujemy objęcie ochroną właśnie oznaczenia „kancelaria prawna” - mówił prezes Chróścik.
Pytany, czy to kolejny krok do rozwiązania problemu kancelarii odszkodowawczych, prezes podkreśla, że tak. - Choć to raczej krok w dobrą stronę niż rozwiązanie rozstrzygające. Większość kancelarii odszkodowawczych nie podszywa się pod radców prawnych, działa w obszarze prawnie nieuregulowanym, świadcząc usługi, które de facto są pomocą prawną, ale formalnie tak nie są nazwane. Mała nowelizacja zamyka jedno źródło patologii - podszywanie się pod nasz zawód - co ułatwi reagowanie tam, gdzie granica jest ewidentna. Systemowe rozwiązanie wymaga jednak dwóch kolejnych kroków: ustawowej definicji pomocy prawnej w tzw. dużej ustawie o radcach prawnych, opartej na katalogu czynności, oraz odrębnej ustawy rynkowej, regulującej kompleksowo rynek pomocy prawnej w Polsce, z rozszerzeniem przymusu radcowsko-adwokackiego i uporządkowaniem nieregulowanej działalności prawniczej prowadzonej poza zawodem radcy prawnego i adwokata. Dopiero te trzy elementy razem dadzą sensowny, długotrwały efekt - podsumował.
Zobacz też w LEX: AI w kancelarii prawnej – jak korzystać bezpiecznie i zgodnie z prawem? >
Zmiany dotyczące dyscyplinarek
Kolejne proponowane zmiany dotyczą wykonalności prawomocnych i kończących postępowanie orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego Krajowej Izby Radców Prawnych. Zmiana art. 62 [2] ust. 1 polega na dodaniu normy, że kasacja przysługuje od orzeczenia prawomocnego i kończącego postępowanie – ma, jak wskazują projektodawcy, stanowić doprecyzowanie zakresu orzeczeń podlegających zaskarżeniu w trybie kasacji. Propozycja ma też na celu wyraźne – jak dodano – zaakcentowanie prawomocności orzeczeń Wyższego Sądu Dyscyplinarnego, natychmiastowej wykonalności prawomocnego i kończącego postępowanie orzeczenia WSD oraz – zaznaczono w uzasadnieniu – zniesienie bezwzględnej suspensywności kasacji w sprawach dyscyplinarnych radców prawnych.
Czytaj też w LEX: Planowanie pracy działu i zespołu prawnego w warunkach ciągłej zmienności >
– To jest istotne, ponieważ bardzo często dochodziło do przewlekłości w postępowaniach dyscyplinarnych, choćby z tego powodu, że nie wiadomo było, jaki jest status sędziów Sądu Najwyższego i jak podchodzić do ich orzeczeń. Zmiana umożliwi sprawne rozstrzyganie w sprawach dyscyplinarnych – mówił z kolei dr hab. Tomasz Scheffler, wiceprezes Krajowej Rady Radców Prawnych (KRRP) oraz dziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych (OIRP) we Wrocławiu. Z kolei art. 5b noweli zakłada zmianę polegającą na rozszerzeniu zakresu obowiązku ochrony tajemnicy zawodowej także na te przypadki, gdy z żądaniem ujawnienia informacji uzyskanych przez radcę prawnego w związku z udzielaniem pomocy prawnej występują inne podmioty niż prezes UODO. Nowela zakłada też m.in. ustalenie zasady ogólnej w zakresie retencji danych, zgodnie z którą okres przechowywania danych osobowych ustala administrator danych zgodnie z celami ich przetwarzania i dokonuje przeglądu tych danych co pięć lat.
Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >
Konsekwencją tej zmiany jest rezygnacja z dotychczas „sztywno" określonych okresów przechowywania danych przetwarzanych przez radców prawnych w ramach wykonywania zawodu, z jednoczesnym pozostawieniem ustawowych okresów przechowywania danych: 10-letniego (w przypadku postępowań prowadzonych przez organy samorządu zawodowego radców prawnych i nadzoru nad tymi postępowaniami) oraz 15-letniego, odnoszącego się do postępowań dyscyplinarnych – uzasadniono.
Radca pod ochroną jak funkcjonariusz publiczny
Nowela wprowadza też zmianę w art. 12 ustawy o radcach prawnych, zgodnie z którą „radca prawny podczas wykonywania czynności zawodowych lub w związku z ich wykonywaniem korzysta z ochrony przysługującej funkcjonariuszowi publicznemu na zasadach określonych w ustawie z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (Dz. U. z 2025 r. poz. 383, 1818 i 1872)". Tożsame rozwiązanie w swojej ustawie chcą wprowadzić adwokaci.
Czytaj też w LEX: Ubezpieczenia OC osób wykonujących wybrane zawody prawnicze w kontekście odpowiedzialności za korzystanie z rozwiązań AI >
Anna Sękowska, dziekan Rady Okręgowej Izby Radców Prawnych w Warszawie, mówiła, że w pracach nad większą zmianą ustawy radcy rozważają wprowadzenie mechanizmów, które wzmocnią wsparcie dla radców w tego typu sytuacjach.
Niezaprzeczalnie, w ramach obowiązujących przepisów, jako samorząd nie mamy narzędzi do tego, żeby w sprawie radcy, który został np. znieważony na sali sądowej, interweniować. Ustawa o radcach prawnych zakłada rozwiązania i narzędzia pozwalające na sprawowanie pieczy nad należytym wykonywaniem zawodu, czyli na działanie w sytuacji, kiedy to radca popełni błąd. Powinny zostać wprowadzone rozwiązania, które zrównoważą sytuację i umożliwią organom samorządu wsparcie radcy, wobec którego skierowano niewłaściwe zachowania ze strony innych uczestników postępowania czy czynności zawodowych. Zresztą już w ramach ustawy przyjętej przez Sejm otrzymaliśmy status organizacji, która będzie mogła brać udział w procesach i postępowaniach dotyczących radców prawnych, aczkolwiek w postępowaniach karnych, cywilnych i administracyjnych w zakresie dotyczącym tajemnicy i niezależności radcy prawnego. Pozostaje wypracowanie rozwiązań dotyczących spraw pomiędzy radcą a przykładowo klientem – podsumowała w rozmowie z Prawo.pl.
Czytaj też w LEX: Wypalenie zawodowe – poradnik dla liderów zespołów prawnych >
Samorząd pomoże z OC, aplikant nie znajdzie się w zawieszeniu
Nowela zakłada również zmiany dotyczące ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej radców prawnych. Wprowadza podstawę prawną dla kontynuacji wdrożonego i stosowanego w ramach samorządu zawodowego radców prawnych rozwiązania, zgodnie z którym umowa ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej za szkody wyrządzone przy wykonywaniu czynności zawodowych przez radców prawnych jest zawierana na rzecz radców prawnych przez Krajową Izbę Radców Prawnych, reprezentowaną na ogólnych zasadach przez uprawnionych członków Prezydium Krajowej Rady Radców Prawnych.
Zobacz też w LEX: Wizerunek kancelarii prawnej - jak mu pomóc? >
