Marszałek Sejmu rozpoczął procedurę wyboru sędziów do KRS

W Monitorze Polskim opublikowano obwieszczenie marszałek Sejmu Włodzimierza Czarzastego o rozpoczęciu procedury zgłaszania kandydatów na sędziowskich członków Krajowej Rady Sądownictwa. Podstawą są obowiązujące przepisy, te same, które mają zostać zmienione przez nowelizację ustawy o KRS czekającą na podpis prezydenta. Decyzja marszałka była uzasadniana tym, że 12 maja 2026 r. upływa kadencja obecnych sędziowskich członków Rady, samo obwieszczenie jest z dnia 9 lutego br.

Jeszcze we wtorek, 10 lutego, marszałek apelował do prezydenta o podpisanie noweli ustawy o KRS, która zakłada wybór 15 jej sędziowskich członków przez sędziów. Zapowiedział, że jeśli do tego nie dojdzie w ciągu dwóch najbliższych dni, rozpocznie procedurę ich wyboru na podstawie obecnego, jak stwierdził, niedobrego prawa. Prezydent, przypomnijmy, na decyzję ma 21 dni, ustawę przekazano mu do podpisu 29 stycznia 2026 r.

Czytaj: Marszałek Sejmu daje prezydentowi dwa dni na podpis pod nowelą o KRS>>

Kadencja obecnych sędziowskich członków KRS rozpoczęła się – jak wynika ze strony Rady – 13 maja 2022 r. (powołani zostali 12 maja); decyzje marszałka uzasadniono tym, że kadencja członków KRS upływa 12 maja br. Zgodnie z art. 11a obecnej ustawy o KRS marszałek Sejmu „nie wcześniej niż na sto dwadzieścia i nie później niż na dziewięćdziesiąt dni przed upływem kadencji członków Rady wybranych spośród sędziów” obwieszcza w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej „Monitor Polski” o rozpoczęciu procedury zgłaszania kandydatów na członków Rady.

Co w obwieszczeniu?

Podstawą obwieszczenia jest – jak w nim wskazano – art. 11a ust. 1 ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o Krajowej Radzie Sądownictwa. „Obwieszcza się o rozpoczęciu procedury zgłaszania kandydatów na członków Krajowej Rady Sądownictwa wybieranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych. Wzór zgłoszenia kandydata oraz wzory wykazu obywateli i wykazu sędziów popierających zgłoszenie kandydata określa zarządzenie marszałka Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 stycznia 2018 r. w sprawie ustalenia wzoru zgłoszenia oraz wzorów wykazu obywateli i wykazu sędziów popierających kandydata na członka Krajowej Rady Sądownictwa” – brzmi.

Czytaj: Prezydent podpisze nowele o KRS? MS i Iustitia wzywają do szybkiej naprawy Rady>>

Sędziowskie prawybory uratują skład nowej KRS?

O co chodzi z KRS?

Nowelizacja ustawy o KRS, która trafiła na biurko prezydenta, ma być odpowiedzią na sytuację wokół obecnej Rady. Chodzi o to, że jej 15 członków‑sędziów, na podstawie nowelizacji z grudnia 2017 r., jest wybieranych przez Sejm, a nie przez sędziów. Duża część środowiska prawniczego, w tym rząd, uważa, że obecna KRS jest właśnie z tego powodu organem niekonstytucyjnym.

Zgodnie z art. 187 Konstytucji 15 sędziów do KRS wybieranych ma być spośród sędziów. To z kolei – według tej interpretacji – oznacza, że sędziowie do KRS powinni być wybierani przez sędziów (tak było przed nowelizacją ustawy o KRS). Istnieje też grupa prawników, która uważa, że Konstytucja nie reguluje wprost tego, przez kogo powinni być wybierani sędziowie do KRS, podczas gdy reguluje to w odniesieniu do pozostałych członków Rady – w jej skład ma wchodzić „czterech członków wybranych przez Sejm spośród posłów oraz dwóch członków wybranych przez Senat spośród senatorów”. Warto też przypomnieć, że m.in. Europejski Trybunał Praw Człowieka w Strasburgu w swoich orzeczeniach wskazywał, iż obecną procedurę wyboru sędziów do KRS cechuje zbyt duży wpływ władzy ustawodawczej i wykonawczej. Trybunał zobowiązywał również Polskę do wprowadzenia zmian w tym zakresie.

Co zakłada obecna ustawa o KRS?

Przypomnijmy, jak wybór sędziów/członków KRS miałby wyglądać na podstawie obecnie obowiązujących przepisów. Artykuł 9a wskazuje, że Sejm wybiera spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych piętnastu członków Rady na wspólną czteroletnią kadencję.

Dokonując takiego wyboru, ma, w miarę możliwości, uwzględnić potrzebę reprezentacji w Radzie sędziów poszczególnych rodzajów i szczebli sądów. 

Kto może zgłosić kandydatów?

Z ustawy wynika, że grupa co najmniej:

• 2 tys. obywateli Rzeczypospolitej Polskiej, którzy ukończyli 18 lat, mają pełną zdolność do czynności prawnych i korzystają z pełni praw publicznych;
• 25 sędziów, z wyłączeniem sędziów w stanie spoczynku.

Jedno zgłoszenie może dotyczyć wyłącznie jednego kandydata na członka Rady. Podmioty, o których mowa w ust. 2, mogą złożyć więcej niż jedno zgłoszenie.

Następnie marszałek Sejmu ma, w terminie trzech dni od dnia otrzymania zgłoszenia kandydata, zwrócić się na piśmie do prezesa sądu właściwego dla zgłoszonego kandydata, a w przypadku gdy zgłoszenie dotyczy prezesa:

• sądu rejonowego, sądu okręgowego albo wojskowego sądu garnizonowego – do prezesa sądu wyższej instancji,
• sądu apelacyjnego, wojewódzkiego sądu administracyjnego albo wojskowego sądu okręgowego – do wiceprezesa albo zastępcy prezesa tego sądu – z wnioskiem o sporządzenie i przekazanie, w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania wniosku, informacji obejmującej dorobek orzeczniczy kandydata, w tym doniosłe społecznie lub precedensowe orzeczenia, i istotne informacje dotyczące kultury urzędowania, przede wszystkim ujawnione podczas wizytacji i lustracji.

Kolejnym etapem jest zwrócenie się przez marszałka do klubów poselskich o wskazanie, w terminie siedmiu dni, kandydatów na członków Rady – przy czym klub poselski wskazuje, spośród sędziów, których kandydatury zostały zgłoszone, nie więcej niż dziewięciu kandydatów na członków Rady, a jeżeli łączna liczba kandydatów wskazanych przez kluby poselskie jest mniejsza niż piętnaście, Prezydium Sejmu wskazuje, spośród zgłoszonych kandydatów, tylu, ilu brakuje. Potem właściwa komisja sejmowa ustala listę kandydatów, wybierając, spośród kandydatów wskazanych w trybie wcześniejszych przepisów, piętnastu sędziów, a następnie Sejm wybiera członków Rady na wspólną czteroletnią kadencję, na najbliższym posiedzeniu Sejmu, większością 3/5 głosów w obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.