Izba Kontroli SN nie czeka już na nową ustawę

Skoro Polska nie zlikwidowała Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych przez dwa i pół roku od orzeczenia Trybunału w Strasburgu, to sędziowie tej Izby mogą nadal rozstrzygać skargi. Odpowiedzialność za skutki ewentualnego stwierdzenia, że ten sposób realizacji wyroku jest nieprawidłowy czy niewystraczający, ponosić będzie władza wykonawcza i ustawodawcza. Dalsze oczekiwanie na usunięcie wad polskiej procedury nominacji sędziów nie jest możliwe ze względu na obowiązek sądu rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie – orzekł sędzia sprawozdawca.

Kanwą tego orzeczenia była skarga nadzwyczajna Prokuratora Generalnego od nakazu zapłaty.  Postępowanie upominawcze prowadził Sąd Rejonowy Poznań-Grunwald i Jeżyce w Poznaniu w maju 2007 r.

Sędzia sprawozdawca Paweł Książek z Izby Kontroli Nadzwyczajnej powołał się przy rozpoznawaniu skargi na Europejski Trybunał Praw Człowieka i wyrok pilotażowy z 23 listopada 2023 r. Wałęsa przeciwko Polsce, skarga nr 50849/21.

Wyrok ten zobowiązał państwo polskie do przeprowadzenia stosownych zmiany legislacyjnych w terminie ‎12 miesięcy, usuwających wady procesowe, które skutkują naruszeniem przez Polskę art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka. Na te same uchybienia systemowe wskazał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku ‎z 21 grudnia 2023 r., C 718/21.

Orzeczenie to dotyczyło także mechanizmu skargi nadzwyczajnej oraz wadliwych powołań do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego (IKNiSP). Trybunał stwierdził, że sędziowie Izby zostali powołani z naruszeniem przepisów europejskich. A więc rozpatrywanie przez nich spraw prowadzi do naruszenia prawa do sądu ustanowionego ustawą gwarantowanego w art. 6 ust. 1 EKPC. ETPC uznał też, że obecnie obowiązujące przepisy dotyczące skargi nadzwyczajnej naruszają pewność prawa.

Izba nie może zastępować Sejmu

Jak wskazał w uzasadnieniu postanowienia Paweł Książek, sędziowie podlegają Konstytucji i ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP). Sąd Najwyższy nie ma możliwości usunięcia wad procesowych, które prowadzą do naruszenia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i europejskiego prawa traktatowego (art. 267 TFUE). Dlatego, że mają one charakter systemowy i wiążą się z procedurą nominowania sędziów. To rolą ustawodawcy jest przeprowadzenie takich zmian legislacyjnych, by do naruszenia prawa nie dochodziło. Państwo ponosi odpowiedzialność za to, czy a jeśli tak to ‎w jaki sposób zmienić prawo i doprowadzić do jego zgodności z traktatami ‎i konwencją.

Sąd Najwyższy w tej sprawie zawiesił postępowanie, dając tym samym czas władzy ustawodawczej i wykonawczej) na podjęcie decyzji w tym zakresie i ewentualne wprowadzenie zmian. Mimo upływu długiego czasu, znacznie wykraczającego poza granice wyznaczone w wyroku pilotażowym, zmiany legislacyjne w tym obszarze nie nastąpiły.

Z powszechnie dostępnych informacji wynika, że brak jest zgody politycznej na dokonanie jakichkolwiek zmian normatywnych w zakresie wyznaczonym tym wyrokiem, mimo istniejących obowiązków międzynarodowych. Sędzia Książek przypomniał, że Sejm RP 15 czerwca 2026 r. wybrał członków nowej Krajowej Rady Sądownictwa kwalifikowaną większością głosów (3/5).

Wcześniej wprowadzono mechanizm samoograniczenia się Sejmu, polegający na przyjęciu uchwały wyrażającej zapewnienie, że w przypadku kształtowania składu Krajowej Rady Sądownictwa, Sejm uwzględni w swoich decyzjach wyniki wyborów dokonanych przez sędziów w wyborach powszechnych i transparentnych, wymogi konstytucyjne co do składu Krajowej Rady Sądownictwa i ograniczenia wynikające z ustawy o KRS.

Odpowiedzialność za skutki poniesie rząd i Sejm

‎W konsekwencji sędzia sprawozdawca uznał, że ustały przesłanki dalszego zawieszenia postępowania, bo Polska nie dokonując żadnych zmian normatywnych, ale korygując  wykonywanie ustawy, wyraziła wolę co do sposobu reakcji na zobowiązania wynikające z wyroku pilotażowego. Odpowiedzialność za skutki ewentualnego stwierdzenia, że ten sposób realizacji wyroku jest nieprawidłowy czy niewystraczający, ponosić będzie władza wykonawcza i ustawodawcza. Dalsze oczekiwanie na usunięcie przez ustawodawcę stwierdzonych w wyrokach organów międzynarodowych wad polskiej procedury nominacji sędziów nie jest możliwe, ze względu na obowiązek sądu rozpoznania sprawy w rozsądnym terminie.

Postanowienie Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r, sygnatura akt II NSNc 248/23.