Zbrodnia doskonała? O mitach spraw niewyjaśnionych mówi Paweł Waszkiewicz [Prawo na Oko #72]

Niewyjaśnione zabójstwa, sprawy wracające po kilkudziesięciu latach i przestępcy, którzy przez dekady skutecznie unikali odpowiedzialności. Czy istnieją zbrodnie, których nie da się wykryć? A może „zbrodnia doskonała” to jedynie mit utrwalony przez filmy, seriale i literaturę kryminalną? Gościem 72. odcinka podcastu Prawo na Oko jest prof. Paweł Waszkiewicz: prawnik, profesor nauk społecznych Uniwersytetu Warszawskiego i Sekcji Analiz Wymiaru Sprawiedliwości Instytutu Wymiaru Sprawiedliwości, który od lat bada kulisy najtrudniejszych śledztw, spraw sprzed lat oraz mechanizmy prowadzące do wykrywania przestępstw.

Zbrodnia doskonała. Fakt czy popkulturowa legenda?

Kryminalne historie często opierają się na wizji genialnego sprawcy, który przewiduje każdy szczegół i znika bez śladu. Rzeczywistość jest jednak znacznie bardziej nieprzewidywalna. Wystarczy jeden przypadek, nieoczekiwany świadek albo drobny błąd, by starannie przygotowany plan zaczął się rozpadać.

Nie ma takiego zdarzenia kryminalnego, które można zaplanować w najdrobniejszych szczegółach i przeprowadzić tak, żeby nie pozostawić żadnego śladu pozwalającego powiązać sprawcę ze zdarzeniem. Rzeczywistość społeczna jest po prostu zbyt skomplikowana, by przewidzieć wszystko. Kryminalistyka opiera się na założeniu, że każdy kontakt pozostawia ślad

zaznacza rozmówca.

Archiwa X. Dlaczego niektóre sprawy czekają na rozwiązanie latami?

Nie każda niewyjaśniona sprawa jest wynikiem działania wyjątkowo sprytnego sprawcy. Czasem decydują błędy popełnione na samym początku śledztwa, czasem brak jednego dowodu, a czasem zwyczajny zbieg okoliczności. W sprawach sprzed lat nawet pozornie nieistotny szczegół może okazać się kluczem do przełomu.

Jak twierdzi prof. Waszkiewicz:

Jeżeli oględziny miejsca zdarzenia nie zostaną przeprowadzone właściwie od razu, później nie da się ich cofnąć ani powtórzyć. To czynność niepowtarzalna.

Czasami wystarczy jedno pytanie, którego nikt nie zadał...

W wielu głośnych postępowaniach przełom następuje dopiero po latach. Zmieniają się relacje między ludźmi, świadkowie zaczynają mówić, a śledczy wracają do informacji, które wcześniej wydawały się nieistotne. Niekiedy rozwiązanie zagadki kryje się w odpowiedzi, o którą po prostu nikt wcześniej nie zapytał.

Czasem świadek po latach mówi coś niezwykle istotnego i na pytanie, dlaczego nie powiedział tego wcześniej, odpowiada po prostu: „ale nikt mnie o to nie pytał”

wyznaje gość.

Czy można uciec przed własną przeszłością?

Jednym z najbardziej zaskakujących wątków rozmowy jest psychologiczna strona nierozwiązanych spraw. Jak podkreśla rozmówca, nawet jeśli odpowiedzialność nie przychodzi od razu, ciężar tajemnicy często pozostaje z człowiekiem przez całe życie:

Osoby zatrzymywane po wielu latach często same mówią o uldze. Przez cały ten czas żyły w stresie i ze świadomością, że kiedyś zrobiły coś całkowicie sprzecznego z tym, kim chciałyby być.