W sprawach gospodarczych i własności intelektualnej cyfryzacja ma być uproszczona
Przejście od rozwiązań papierowych do procesów cyfrowych, w których komunikacja, dostęp do akt, wymiana danych oraz wykonywanie czynności w toku postępowania mogą odbywać się w bezpiecznych systemach teleinformatycznych - to cele zmian proponowanych przez Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. Dotyczyć one mają całej procedury cywilnej, ale w postępowaniach w sprawach gospodarczych i własności intelektualnej na pewne ułatwienia pozwoli Portal Informacyjny Sądów Powszechnych.
Zmiany przewidziane w opublikowanym właśnie projekcie nowelizacji kodeksu postępowania cywilnego odpowiadają, zdaniem autorów, na wyzwania wynikające z dynamicznego rozwoju technologii oraz rosnących oczekiwań społecznych co do szybkości, przejrzystości i dostępności usług publicznych, a jednocześnie mają zwiększać elastyczność postępowania, ale nie kosztem autonomii stron oraz uprawnień i obowiązków sądu. - Cyfryzacja ma służyć skróceniu czasu postępowań i racjonalizacji nakładów po stronie organów państwa, organów pomocniczych (w tym komorników sądowych) oraz uczestników postępowania. Większa ma też być pewność i bezpieczeństwo obrotu prawnego. Jednolite standardy komunikacji elektronicznej, elektroniczne akta oraz rejestrowe i systemowe wsparcie procesów zwiększają przejrzystość i weryfikowalność dokonanych czynności procesowych i faktycznych ułatwią kontrolę prawidłowości działań organów postępowania oraz ustabilizują sytuację procesową stron - podkreślają autorzy projektu.
Czytaj: Jest projekt - cyfryzacja ma usprawnić postępowania cywilne>>
Prof. Namysłowska: Najpierw wybrane postępowania, a za 10 lat pełna cyfryzacja>>
Wystarczy wniesienie pisma przez portal informacyjny
Według projektu, w postepowaniu cywilnym wszystkie pisma procesowe wnoszone byłyby co do zasady za pośrednictwem sądowego systemu teleinformatycznego. Jednak w przypadku postępowań gospodarczych i w sprawach własności intelektualnej, w razie braku możliwości wniesienia pisma procesowego za pośrednictwem innego systemu teleinformatycznego, pismo można będzie wnieść wyłącznie przez Portal Informacyjny Sądów.
Celem tej regulacji jest zapewnienie pewności, ciągłości i jednolitości elektronicznej komunikacji procesowej w postępowaniach, w których ustawodawca przewidział obowiązek korzystania z systemów teleinformatycznych, w szczególności w sprawach własności intelektualnej oraz w postępowaniu w sprawach gospodarczych, gdzie uczestnikami są głównie podmioty profesjonalne (pełnomocnicy zawodowi oraz przedsiębiorcy) - można przeczytać w uzasadnieniu projektu.
Zobacz też w LEX: Informatyzacja postępowania cywilnego – pierwsze doświadczenia i pułapki nowelizacji KPC >
A prof. Monika Namysłowska z Uniwersytetu Łódzkiego, która kierowała zespołem przygotowującym ten projekt tłumaczy, że zarówno sprawy gospodarcze, jak i sprawy własności intelektualnej mają swoją specyfikę.
Można je traktować jako „pole testowe” bardziej zaawansowanej cyfryzacji, bo właśnie tam z jednej strony koszt zwłoki postępowania jest szczególnie wysoki. Z drugiej, uczestnicy obrotu profesjonalnego są najlepiej przygotowani do działania w środowisku elektronicznym. W tych sprawach cyfryzacja ma więc nie tyle, albo nie tylko, „unowocześniać” sąd, co przede wszystkim chronić wartość, która dla biznesu jest często najcenniejsza – czas. Dlatego projekt przewiduje tam bardziej uporządkowany i jednolity model komunikacji elektronicznej, niebędący barierą dostępu do sądu - mówi Prawo.pl.
Zobacz też szkolenie online w LEX: Nowelizacja KPC - szkolenie dla sędziów i pracowników sądów >
Subsydiarny kanał komunikacyjny
Natomiast dr Maria Dymitruk z Centrum Badań Problemów Prawnych i Ekonomicznych Komunikacji Elektronicznej Uniwersytetu Wrocławskiego, także radca prawny, która jako ekspert zaproszona została do współpracy przy tym projekcie zastrzega, że projekt nie zmierza do uczynienia z Portalu informacyjnego wyłącznego kanału komunikacji z sądem.
Zobacz też w LEX: Wnoszenie pism przez portal w postępowaniu cywilnym z perspektywy pełnomocnika >
Przeciwnie, w jego logice portal ma pełnić rolę rozwiązania pomocniczego. Portal to system dojrzały, od lat funkcjonujący w praktyce, stabilny technologicznie i sprawdzony w boju. Projekt, dopuszczając darmową komunikację elektroniczną z jego wykorzystaniem, przyspiesza postępowanie przez uporządkowanie relacji różnych kanałów komunikacji elektronicznej z sądem cywilnym – powiedziała Prawo.pl. Projekt wyraźnie zakłada, że Portal informacyjny ma być wykorzystywany subsydiarnie, czyli wtedy, gdy nie jest możliwe skorzystanie z innego, docelowego systemu teleinformatycznego obsługującego dany rodzaj postępowania (np. elektroniczne postępowanie upominawcze czy postępowania rejestrowe). - To ważne, ponieważ w cyfrowym postępowaniu cywilnym problemem nie jest już sam brak narzędzi, ale brak jasnej hierarchii między nimi. Projekt próbuje więc nie tyle rozbudowywać system, ile nadać mu bardziej uporządkowaną strukturę – zapobiec nakładaniu się kanałów komunikacji i usunąć wątpliwości co do tego, który z nich ma pierwszeństwo w konkretnej sytuacji - tłumaczy dr Maria Dymitruk.
Stabilny i przewidywalny kanał komunikacji elektronicznej
Autorzy projektu podkreślają, że zarówno postępowania w sprawach własności intelektualnej, jak i sprawy gospodarcze charakteryzują się wysoką dynamiką obrotu, koniecznością szybkiej reakcji procesowej oraz znaczną wagą ekonomiczną rozstrzygnięć. - W tego rodzaju sprawach kluczowe jest istnienie stabilnego i przewidywalnego kanału komunikacji elektronicznej, który zapewnia stronom możliwość skutecznego działania także w sytuacjach przejściowej niedostępności dedykowanych systemów teleinformatycznych. Portal Informacyjny Sądów spełnia tę funkcję, będąc powszechnie działającym, dojrzałym i technicznie stabilnym narzędziem wykorzystywanym od wielu lat - napisano w uzasadnieniu.
Czytaj też w LEX: Jak kupuje się usługi i produkty prawnicze w erze social mediów? >
A potwierdził to w rozmowie z Prawo.pl prof. Jacek Gołaczyński, sędzia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu i koordynator krajowy do spraw wdrożeń systemów teleinformatycznych w sądach powszechnych. - Portal Informacyjny jest już znany pełnomocnikom procesowym, czyli adwokatom, radcom prawnym, rzecznikom patentowym, radcom Prokuratorii Generalnej, prokuratorom. Szczególnie dlatego, że w czasie pandemii koronawirusa wprowadzono, najpierw ustawami covidowymi, a później wprowadzono to do przepisów procedury cywilnej, wymóg doręczeń elektronicznych w sytuacji, gdy sąd doręcza pełnomocnikom profesjonalnym pisma sądowe. To była swego rodzaju rewolucja dla wszystkich pełnomocników zawodowych, bo w krótkim czasie nastąpiła zmiana sposobu doręczania. Pojawił się wymóg założenia konta użytkownika i sprawdzania zawartości skrzynki w Portalu Informacyjnym. Ze względu na zawrotne tempo były z tym pewne problemy, które były wyjaśniane, a błędy były szybko poprawiane. Doręczane są już miliony dokumentów rocznie - poinformował.
Czytaj: Prof. Gołaczyński: Sądowy Portal Informacyjny gotowy do przyjmowania e-apelacji>>
Komisja Kodyfikacyjna stoi na stanowisku, że wprowadzenie jednoznacznej i powszechnie stosowanej ścieżki zastępczej zwiększy spójność procedury, umożliwi niezakłócone prowadzenie postępowań oraz będzie wspierać prawidłowe funkcjonowanie sądów wyspecjalizowanych w sprawach własności intelektualnej i gospodarczych. - Przepis realizuje tym samym standard prawa do sądu oraz przyczynia się do zwiększenia efektywności i przewidywalności postępowań, w których tempo i pewność doręczeń mają znaczenie fundamentalne - podkreślają autorzy.
Czytaj też w LEX: Wykorzystanie narzędzi opartych o sztuczną inteligencję w pracy sędziego, asystenta sędziego i referendarza sądowego >
