Anonimowe zawiadomienie? Nie da podstaw do postępowania przygotowawczego

Anonimowe zawiadomienie o przestępstwie nie będzie dawać prokuratorowi podstaw do wszczęcia postępowania przygotowawczego ani do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia. Będzie mógł za to przekazać je policji albo organom kontroli w celu sprawdzenia powołanych w nim okoliczności - zakłada robocza wersja nowego regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, do której dotarł serwis Prawo.pl. Według prokuratorów takie ujęcie tego przepisu spowoduje, że anonimowe zawiadomienia będą trafiać głównie do... kosza.

Przypomnijmy, że prokuratorzy dostali do przeanalizowania roboczą wersję nowego regulaminu wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury. Obszerna regulacja ma, jak uzasadniają autorzy, umożliwić prokuratorom skoncentrowanie się na ich zadaniach. Problem jednak w tym, że - jak alarmują sami prokuratorzy - zawiera rozwiązania, które mogą wprost uderzać w ich niezależność lub służyć do ręcznego sterowania sprawami. Chodzi m.in. o wpisanie do projektowanego rozporządzenia przesłanek zmiany prokuratora referenta.

Czytaj: Minister Żurek: Prokuratorski Regulamin powstawał w Prokuraturze Krajowej>>

W uzasadnieniu projektu przypomniano, że minister sprawiedliwości ustala, w drodze rozporządzenia, regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury, określający materię wskazaną w tym przepisie.

Czytaj: Prokurator nie sprawdzi się w sprawie? Nowy regulamin wystarczy do jego zmiany>>

- Obowiązujące obecnie rozporządzenie wydane zostało w dniu 7 kwietnia 2016 roku, a większość regulacji zawartych w tym akcie normatywnym została zaczerpnięta z wcześniejszych rozporządzeń. W tej sytuacji doszło do powielenia przepisów bez głębszej refleksji, co skutkowało tym, iż niektóre przepisy mają bardzo długą historię, zaś ich kształt nie był zmieniany od poprzedniej rzeczywistości ustrojowej. Wraz z pojawianiem się nowych regulacji ustawowych do rozporządzenia z dnia 7 kwietnia 2016 r. dodawano kolejne przepisy, czasem o charakterze kazuistycznym, przy czym niektóre z nich kłóciły się z poprzednimi regulacjami. Obecnie obowiązujący Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury jest więc aktem niespełniającym roli stawianej mu przez ustawodawcę, a zatem aktu normatywnego, który reguluje organizację i funkcjonowanie służby prokuratorskiej w taki sposób, by optymalnie spełniała ona zarówno ogólne, jak i bardziej szczegółowe zadania nałożone na prokuraturę - wskazano.

Dodano również, że przedstawiany prokuratorom projekt „opracowano, dostosowując jego treść do obowiązującego prawa i wyzwań stojących przed prokuraturą, zarówno w aspekcie merytorycznym, jak i rozwojowo-informatycznym”.

Czytaj też w LEX: Czas pracy prokuratora a standardy unijne. Analiza znaczenia wyroku TSUE z 30.10.2025 r. w sprawie C-373/24 dla polskiego porządku prawnego >

Zmiana niby kosmetyczna, a wiele zmienia

Kwestia anonimowych zawiadomień o przestępstwie jest uregulowana również w obecnym regulaminie. Zgodnie z nim wszczęcie śledztwa albo dochodzenia na skutek anonimowego zawiadomienia „może nastąpić po uprzednim sprawdzeniu przytoczonych w nim okoliczności”. Zawiadomienie takie prokurator może przekazać policji lub innemu uprawnionemu organowi albo organom kontroli w celu sprawdzenia przytoczonych w zawiadomieniu okoliczności albo pozostawić je bez biegu. W razie niepotwierdzenia się okoliczności wskazanych w treści anonimowego zawiadomienia pozostawia się je bez biegu i bez wydawania postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia.

Czytaj też w LEX: Czy prokuratura w Polsce powinna stać się organem konstytucyjnym? >

W projektowanym regulaminie ma odnosić się do tego par. 117. Jego pkt 3 brzmi: „Anonimowe zawiadomienie o przestępstwie nie daje podstaw do wszczęcia postępowania przygotowawczego ani do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia śledztwa lub dochodzenia. Prokurator może je przekazać policji albo organom kontroli w celu sprawdzenia powołanych w nim okoliczności”.

Czytaj też w LEX: "Dobry protokół" przesłuchania w sprawie karnej – zasady, wymogi, standardy >

Dr Piotr Kosmaty, prokurator Prokuratury Regionalnej w Krakowie, związany z Fundacją SPRZYMIERZENI z GROM, zwraca uwagę na zmianę punktu ciężkości w przepisie dotyczącym anonimowych zawiadomień.

Zgodnie ze zmianami, projektowany par. 117 regulaminu, ust. 3, oznacza, że prokuratorzy nie będą mieć już żadnej podstawy do tego, by zająć się anonimowym zawiadomieniem. Teraz wszczęcie śledztwa lub dochodzenia może nastąpić po uprzednim sprawdzeniu przytoczonych okoliczności. W projekcie wprost zapisano, że takie zawiadomienie nie daje do tego podstaw. Co więcej, obecnie prokurator może przekazać takie zawiadomienie Policji, innemu uprawnionemu organowi, np. CBA, albo organowi kontroli. Po zmianach będzie je mógł przekazać, ale wyłącznie policji albo organowi kontroli - mówi.

Dodaje, że takich spraw, wbrew pozorom, jest dużo.

Tak naprawdę od razu można wyczuć, czy anonimowe zawiadomienie jest wiarygodne, czy nie. Bywa, że zawiadamiający obawiają się podać swoje nazwisko, np. ze względu na okoliczności sprawy, obawy o bezpieczeństwo bliskich, utratę pracy czy wątki polityczne. Po zmianach, jeśli rozporządzenie wejdzie w życie, istnieje ryzyko, że takie zawiadomienia będą pozostawać bez rozpoznania - mówi.

W uzasadnieniu do tej kwestii się nie odniesiono. Wskazano natomiast, że nowością ma być określenie sposobu postępowania z częstymi, jak zaznaczono, w praktyce informacjami o przestępstwie przesyłanymi do prokuratury drogą elektroniczną.

Czytaj też w LEX: Przewodnik po zmianach w doręczeniach pism (PISP, e-Doręczenia, doręczenia tradycyjne) dla profesjonalnych pełnomocników >

Chodzi o ten sam projektowany par. 117. Zgodnie z jego ust. 1, jeżeli informacja o podejrzeniu popełnienia przestępstwa została przesłana do prokuratury drogą elektroniczną przez oznaczonego nadawcę, informuje się go tą samą drogą o konieczności dochowania wymogów pisma procesowego określonych w art. 119 par. 1 k.p.k. Natomiast w przypadku, gdy treść informacji, o której mowa w ust. 1, uzasadnia konieczność podjęcia niezwłocznych działań, prokurator z urzędu przekazuje ją policji albo wszczyna postępowanie.

Czytaj też w LEX: Rola prokuratora w systemie AML/CFT. Uwagi na tle przepisów ustawy AML >

Prokurator przyjmie zawiadomienie, ale nie każde

W regulaminie zrezygnowano również z obowiązku osobistego przyjmowania przez prokuratora każdego zawiadomienia o przestępstwie.

Jest to bowiem rozwiązanie anachroniczne, pochodzące z czasów, kiedy wiele osób nie potrafiło formułować pism, zwłaszcza w sposób poprawny. Należy odciążyć prokuratorów od czynności, które mogą być wykonywane prawidłowo przez funkcjonariuszy policji, co umożliwi koncentrację prokuratorów na najważniejszych działaniach procesowych. Zarazem zachowano obowiązek przyjęcia przez prokuratora ustnego zawiadomienia o przestępstwie, jeśli przemawia za tym szczególna waga sprawy lub istnieją wątpliwości co do możliwości zapewnienia obiektywizmu ze strony właściwego organu postępowania przygotowawczego, w szczególności w sprawach, o których mowa w art. 309 pkt 2 i 3 k.p.k. (występki, gdy osobą podejrzaną jest np. sędzia, prokurator lub funkcjonariusz policji) - wskazano w uzasadnieniu.

Czytaj też w LEX: 

• Przesłuchanie zdalne podejrzanego w postępowaniu karnym - nowe regulacje, nowe perspektywy >
• Historyczna perspektywa ewolucji ustroju polskiej prokuratury >
• Prokurator jako pracownik, prokuratura jako pracodawca >