Po wyroku TSUE można wystąpić o zwrot nadpłaconego PCC
Zgodnie z wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości UE, jeśli wspólnicy nie wnieśli nowych wkładów przy przekształceniu spółek osobowych, to przekształcenie nie powinno podlegać PCC. Organy podatkowe zajmowały dotychczas odmienne stanowisko. Wyrok TSUE otwiera więc możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconego podatku. Prawnicy zwracają jednak uwagę na dość krótkie terminy.
Chodzi o wyrok Trybunał Sprawiedliwości UE z 17 września 2026 r. w sprawie podatku od czynności cywilnoprawnych w sytuacji przekształcenia spółki komandytowej w spółkę jawną (sygn. C-197/25). Podobne przekształcenia stały się bardzo popularne w ostatnich latach, od kiedy w 2021 r. spółki komandytowe zostały podatnikami CIT.
Jak wynika z wyroku TSUE, jeśli wspólnicy nie wnieśli nowych wkładów, to przekształcenie nie powinno podlegać PCC. Trybunał orzekł, iż art. 9 dyrektywy Rady 2008/7/WE dotyczącej podatków pośrednich od gromadzenia kapitału należy interpretować w ten sposób, że nie pozwala on na pobranie podatku pośredniego od przekształcenia – bez wniesienia wkładu kapitałowego – podmiotu o celu zarobkowym niewymienionego w art. 2 ust. 1 tej dyrektywy w inny podmiot o celu zarobkowym, również niewymieniony w tym przepisie. Takie przekształcenie powinno być zwolnione z podatków pośrednich.
Można wystąpić o zwrot nadpłaty
- Najważniejsza informacja jest taka, że wyrok Trybunału otwiera podatnikom możliwość wystąpienia o zwrot nadpłaconego PCC. Szacuję, że jest to liczna grupa, gdyż organy podatkowe powszechnie prezentowały pogląd przeciwny do tego wyrażonego przez TSUE - mówi Marcin Bodziony, doradca podatkowy, radca prawny, ekspert w zakresie kontroli i postępowań podatkowych.
- Zwracam uwagę na terminy, bo w niektórych sytuacjach trzeba działać szybko. Przykładowo, jeśli PCC od przekształcenia został pobrany w wyniku postępowania podatkowego, a podatnik nie skarżył rozstrzygnięcia do sądu administracyjnego, to ustawowy termin na wniosek o wznowienie postępowania wynosi zaledwie miesiąc. Dla spóźnialskich jest pewna furtka wynikająca z innego orzecznictwa TSUE, ale z uwagi na sporność tej kwestii zdecydowanie rekomenduję złożyć wniosek wznowieniowy w terminie miesięcznym. Nieco więcej czasu mają ci, którzy skarżyli rozstrzygnięcie skarbówki do sądu administracyjnego i tam przegrali. W takiej sytuacji termin na wznowienie postępowania sądowoadministracyjnego to trzy miesiące. Nie można jednak przekroczyć pięciu lat od uprawomocnienia się wyroku. Ci, którzy dobrowolnie zapłacili i nie toczyli sporu, również mogą wystąpić o nadpłatę. Są jednak ograniczeni terminem przedawnienia. Podatnicy, którzy zaryzykowali i nie zapłacili PCC od przekształcenia, a fiskus nie upomniał się o podatek, mają jedno zmartwienie mniej - zaznacza Marcin Bodziony.
Zobacz procedurę w LEX: Wniesienie skargi o wznowienie postępowania po orzeczeniu TK lub organu międzynarodowego >
Jak wskazuje Daniel Więckowski, doradca podatkowy, partner zarządzający w Kancelarii LTCA, wyrok ma duże znaczenie zarówno dla podatników, którzy dokonali przekształceń w poprzednich latach, jak i tych, którzy dopiero planują taki krok.
-Z orzeczenia TSUE wynika, że jeśli przekształcenie ze spółki komandytowej w spółkę jawną nie wiąże się z wniesieniem nowych wkładów, a jedynie ze zmianą formy prawnej, nie powinno być ono opodatkowane jako wkład kapitałowy. Dla wspólników, którzy zapłacili PCC od przekształcenia, oznacza to możliwość wystąpienia o zwrot podatku. Chodzi o znaczne wartości, ponieważ organy podatkowe przyjmowały, iż do podstawy opodatkowania wchodzi cały majątek spółki przekształcanej. Powstaje jednak pytanie, jak wielu spółek może to dotyczyć w praktyce. Na pewno wyrok TSUE ucieszy także tych podatników, którzy dopiero planują przekształcenie – mówi Daniel Więckowski.
Czego dotyczą spory
TSUE zajmował się polską sprawą, dotyczącą spółki jawnej, powstałej w 2021 r. w wyniku przekształcenia z komandytowej, która wystąpiła o zwrot nadpłaty PCC. Spółka argumentowała, że wspólnicy nie wnieśli dodatkowych wkładów, a całym majątkiem spółki jawnej jest majątek spółki komandytowej. W akcie notarialnym zmiany umowy spółki wskazano, że wkłady w spółce jawnej są określone w takiej samej wysokości, jak wkłady w spółce przekształcanej.
Organ podatkowy odmówił jednak zwrotu, uznając, że jeśli wartość wkładów do spółki jawnej przewyższa pierwotnie wniesioną wartość wkładów spółki komandytowej (już opodatkowaną), to ta nadwyżka z racji wcześniejszego jej nieopodatkowania podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych.
Zgodnie z art. 7 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych stawka podatku od umowy spółki wynosi 0,5 proc. Taką samą stawkę stosuje się również przy zmianach umowy spółki.
Sprawa trafiła przed WSA w Gorzowie Wielkopolskim (sygn. I SA/Go 192/22), który stanął po stronie fiskusa. Sąd rozstrzygnął, czy zmiana umowy spółki polegająca na przekształceniu spółki komandytowej w spółkę jawną powinna być objęta PCC, gdy wartość wkładów do spółki przekształconej odpowiada wartości wkładów wniesionych do spółki przekształcanej. WSA uznał za prawidłowe stanowisko organu, iż opodatkowaniu PCC podlega zmiana umowy spółki, jeżeli efektem przekształcenia spółki będzie zwiększenie majątku spółki osobowej.
Zobacz w LEX procedury:
- Przekształcenie spółki komandytowej w spółkę jawną: faza menedżerska >
- Przekształcenie spółki komandytowej w spółkę jawną: faza właścicielska >
- Przekształcenie spółki komandytowej w spółkę jawną: faza rejestracji i ogłoszenia >
Według sądu "organy podatkowe prawidłowo ustaliły, iż w rozpoznawanej sprawie doszło do zwiększenia majątku spółki jawnej. Wartość majątku spółki jawnej (przekształconej) jest wyższa niż wartość wkładów wniesionych do spółki komandytowej (przekształcanej), ponieważ majątek spółki komandytowej obejmował, poza wkładami na jej majątek, składniki majątkowe nabyte w trakcie istnienia spółki komandytowej (majątek nabyty w toku działalności spółki). Zatem łączny majątek spółki jawnej był większy niż suma wkładów wniesionych pierwotnie do spółki komandytowej".
Sprawa trafiła przed Naczelny Sąd Administracyjny, który skierował pytanie prejudycjalne do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (sygn. FSK 1234/22). NSA wskazał na konieczność rozstrzygnięcia, czy transakcja przekształcenia co do zasady może być objęta PCC. Konstrukcja polskiej spółki jawnej sprawia, że może ona być uznana, zdaniem NSA, za spółkę kapitałową. Wiąże się to z koniecznością odpowiedzi na pytanie, czy Polska skorzystała z opcji jaką daje dyrektywa - gdyby uznać, że spółka jawna jest spółką kapitałową, podlegałaby wyłączeniu z opodatkowania. Zdaniem NSA polski PCC jest podatkiem od gromadzenia kapitału a prawodawca unijny zagwarantował państwom członkowskim możliwość wyłączenia stosowania przepisów dyrektywy 2008/7/WE w stosunku do niektórych podmiotów – spółek kapitałowych.
Było to już kolejne podejście NSA do tej sprawy opodatkowania przekształceń PCC. Wcześniej NSA nie podjął planowanej uchwały ani nie rozpatrzył zagadnienia merytorycznie w powiększonym składzie sędziowskim.
