Czy żołnierz może dostać emeryturę zwykłą i wojskową
Specjalny zespół analizuje możliwą modyfikację przepisów dotyczących reguły zbiegu tytułu do ubezpieczeń, określonej w art. 95 ustawy emerytalnej oraz zbiegu uprawnień zawartych w systemie zaopatrzeniowym, w odniesieniu do emerytowanych żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy służb mundurowych - zapewnia MRPiPS. Jak twierdzi, na obecnym etapie nie jest możliwe podanie terminu zakończenia prac i opracowania rządowego projektu ustawy będącego ich wynikiem. Jednocześnie do postępowania przed TK trafiła skarga konstytucyjna w tej sprawie.
Chodzi o skargę konstytucyjną o sygnaturze akt SK 72/26, która - jak wynika z metryki sprawy - do wstępnej kontroli wpłynęła 13 sierpnia 2025 r., a do postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym została przekazana 21 lipca 2026 r. Skarga dotyczy wyłączenia możliwości jednoczesnego pobierania świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i z systemu powszechnego przez osoby, które pełniły zawodową służbę wojskową przed 2 stycznia 1999 r.
Czytaj również: Żołnierze zawodowi i funkcjonariusze z emeryturą powszechną i mundurową?>>
Zasady zbiegu tytułu do ubezpieczeń i zbiegu uprawnień oceni Trybunał
Z informacji dostępnej na stronie Trybunału Konstytucyjnego wynika, że skarżący wystąpił o zbadanie zgodności art. 95 ust. 2 w związku z art. 95 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2025 r., poz. 1749) w związku z art. 7 pkt 1 ustawy z dnia grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin (Dz.U. z 2025 r., poz. 305) w zakresie, w jakim „wyłącza możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i z systemu powszechnego (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych) przez osoby, które pełniły zawodową służbę wojskową przed 2 stycznia 1999 r. oraz mają ustalone prawo do świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i pobierają emeryturę wojskową w maksymalnym wymiarze (wynoszącą 75 proc. podstawy jej wymiaru) bez doliczania okresów składkowych, poprzedzających zawodową służbę wojskową, jak i przypadających po zakończeniu tej służby, z art. 67 ust. 1 w związku z art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Zaskarżony art. 95 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (dalej: ustawa emerytalna) określa zasadę zbiegu prawa do świadczeń. I tak, zgodnie z jego ust. 1, w razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń przewidzianych w ustawie, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez zainteresowanego, z zastrzeżeniem art. 95a (czyli renty wdowiej). Z kolei ust. 2 stanowi, że przepis ust. 1 stosuje się również, z uwzględnieniem art. 96 (czyli zbiegu prawa do świadczeń określonych w odrębnych przepisach, np. renty inwalidy wojennego i wojskowego, którego niezdolność do pracy pozostaje w związku ze służbą wojskową), w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w przepisach o zaopatrzeniu emerytalnym osób, o których mowa w art. 2 ust. 2, z wyjątkiem przypadku, gdy emerytura wojskowa lub policyjna została obliczona według zasad określonych w art. 15a (wysokości emerytury wojskowej dla żołnierzy powołanych do służby po 1 stycznia 1999 r.) albo art. 18e (wysokości emerytury dla żołnierza) ustawy z dnia 10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin lub w art. 15a lub art. 15d (wysokości emerytury dla funkcjonariuszy mianowanych do Służby Celnej po 14 września 1999 r.) lub art. 18e ustawy z dnia 18 lutego 1994 r. o zaopatrzeniu emerytalnym funkcjonariuszy Policji, Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego, Agencji Wywiadu, Służby Kontrwywiadu Wojskowego, Służby Wywiadu Wojskowego, Centralnego Biura Antykorupcyjnego, Straży Granicznej, Straży Marszałkowskiej, Służby Ochrony Państwa, Państwowej Straży Pożarnej, Służby Celno-Skarbowej i Służby Więziennej oraz ich rodzin.
Z kolei zaskarżony art. 7 pkt 1 ustawy o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich rodzin reguluje zbieg uprawnień. Przepis ten stanowi, że w razie zbiegu prawa do emerytury lub renty przewidzianych w ustawie z prawem do emerytury lub renty przewidzianych w odrębnych przepisach, wypłaca się świadczenie wyższe albo wybrane przez osobę uprawnioną, jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej.
Wzorcem konstytucyjnym dla zaskarżonych przepisów obu ww. ustaw będzie art. 67 ust. 1 Konstytucji, mówiący o prawie obywateli do zabezpieczenia społecznego oraz art. 32 ust. 1 i 2 Konstytucji mówiący o zasadzie równości (wszystkich wobec prawa) i zakazie dyskryminacji.
- Zaskarżony przepis art. 95 ust. 2 w zw. z art. 95 ust. 1 ustawy o FUS w zw. z art. 7 pkt 1 u.z.e.ż. w sposób nieuzasadniony nierówno traktuje żołnierzy zawodowych, którzy pozostawali w służbie przed 2 stycznia 1999 roku i pobierają emeryturę wojskową, wynoszącą 75 proc. podstawy jej wymiaru, bez doliczania okresów składkowych, poprzedzających zawodową służbę wojskową, jak i przypadających po zakończeniu tej służby, w stosunku do żołnierzy zawodowych, którzy zostali powołani do służby po raz pierwszy po 1 stycznia 1999 roku w zakresie, w jakim wyłącza możliwość jednoczesnego pobierania świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych oraz z systemu powszechnego (Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) przez tych pierwszych, tj. naruszenie zasady równości w zakresie prawa do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego - czytamy w skardze.
Ustawodawca, regulując konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego, wprowadził model, w którym świadczenia emerytalne wypłacane są z systemu powszechnego, systemu zaopatrzeniowego (żołnierze i funkcjonariusze państwowi) oraz systemu uposażeniowego (sędziowie, prokuratorzy oraz prezydenci RP). Ustawodawca wprowadził zasadę pobierania tylko jednego świadczenia z zakresu zabezpieczenia społecznego, tzw. zasada niekumulacji świadczenia. - Wprowadzenie przez ustawodawcę ogólnej zasady jednego świadczenia mieści się w zakresie przyznanej mu swobody regulacyjnej i podyktowane jest założeniem, że system finansowania świadczeń zabezpieczenia społecznego ma swoje ekonomiczne granice i nie może zapewniać wszystkim ubezpieczonym prawa do kumulowania świadczeń. Jednakże od ww. zasady jednego świadczenia wprowadzone zostały w ustawie o FUS wyjątki - zauważa skarżący. Według niego, wskazane w art. 15a oraz art. 18e u.z.e.ż. wyjątki od zasady niekumulacji świadczeń obejmują grupy żołnierzy zawodowych odpowiednio powołanych do zawodowej służby wojskowej po raz pierwszy po dniu 2 stycznia 1999 roku oraz powołanych po raz pierwszy po dniu 31 grudnia 2012 roku do zawodowej służby wojskowej. Ustanowienie wyjątków od ww. zasady podyktowane było dwiema reformami: kompleksową reformą systemu emerytalnego z 1998 roku oraz reformą dotyczącą emerytur żołnierzy zawodowych i funkcjonariuszy z 2012 roku - zauważa skarżący.
I przypomina, że przed reformą z 1998 r. żołnierze zawodowi objęci byli zaopatrzeniowym systemem emerytalnym. Wysokość emerytury wojskowej obliczana była na podstawie art. 15 u.z.e.ż., tj. zależna była od długości służby, szczególnych warunków jej pełnienia, wysokości ostatniego uposażenia, a także uwzględniała okresy składkowe i nieskładkowe z tytułu pracy w cywilu. Emerytura wojskowa w całości była finansowana bezpośrednio z budżetu państwa, nawet jeśli została zwiększona z tytułu doliczenia do niej okresów składkowych. Pierwsza z reform systemu emerytalnego, która weszła w życie od 1 stycznia 1999 r. Miała na celu stopniowe wygaszanie uprawnień do policyjnej wojskowej emerytury (a także pozostałych świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych), przewidując ustalanie i wypłatę świadczeń emerytalnych i rentowych dla funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych przyjętych do służby po dniu 2 stycznia 1999 r. W ramach powszechnego systemu emerytalnego. Celem ww. reformy było włączenie żołnierzy zawodowych do powszechnego systemu ubezpieczeń społecznych, a co za tym idzie wypłaty świadczenia emerytalnego z FUS. W okresie od 1 stycznia 1999 r. do 1 października 2003 r. żołnierze zawodowi pełniący służbę objęci byli obowiązkowym ubezpieczeniem społecznym. Jednakże począwszy od 2 października 2003 r. powrócono do zaopatrzeniowego systemu emerytalnego. Zgodnie z regulacjami wprowadzonymi ustawą zmieniającą z 2003 r. W wymiarze emerytury policyjnej lub wojskowej przyznawanej funkcjonariuszowi uwzględniane są wyłącznie okresy zawodowej służby. Jeżeli funkcjonariusz lub żołnierz zawodowy ma także okresy zatrudnienia (ubezpieczenia), to po osiągnięciu wieku emerytalnego uzyska prawo do drugiej emerytury z funduszu ubezpieczeń społecznych, która będzie mu przyznana na zasadach określonych w ustawie o FUS. Wtedy emerytura jest obliczana wyłącznie za okres zatrudnienia (ubezpieczenia) i będzie wypłacana niezależnie od emerytury policyjnej (wojskowej). Zatem wypłacane będą obie emerytury, ponieważ emerytura z FUS zostanie obliczona tylko za „cywilne” okresy ubezpieczenia, zaś emerytura „mundurowa” tylko za okresy służby zawodowej. Wobec powyższego żołnierze zawodowi powołani do służby zawodowej po raz pierwszy po 2 stycznia 1999 r. Uzyskali uprawnienie do ustalenia jednoczesnej wypłaty zarówno emerytury wojskowej, jak i emerytury z powszechnego systemu ubezpieczeń.
Jak podkreśla dalej skarżący, wskutek przeprowadzonych reform ustawodawca zróżnicował sytuację prawną żołnierzy zawodowych ze względu na sposób obliczania wysokości emerytury wojskowej, tj. możliwość uwzględnienia w emeryturze wojskowej stażu pracy cywilnej (okresy składkowe oraz nieskładkowe), a co za tym idzie pobierania jednego świadczenia emerytalnego (które uwzględnia służbę, jak i pracę w „cywilu”), lub braku możliwości doliczenia stażu pracy cywilnej do emerytury wojskowej - co wiązało się z odstępstwem od zasady niekumulacji świadczeń na rzecz możliwości pobierania dwóch świadczeń emerytalnych: Emerytury wojskowej i z FUS (czyli każdy system emerytalny realizuje własne zobowiązania).
Co więcej grupa żołnierzy zawodowych, która wstąpiła po raz pierwszy do służby po 1 stycznia 1999 r. może w pełni skorzystać z opłacanych składek do systemu powszechnego w ramach pracy w cywilu bez względu na wysokość wymiaru podstawy emerytury wojskowej niezależnie wypracowanej.
Druga z reform, dotycząca emerytur wojskowych, miała miejsce w 2013 roku, kiedy to uchwalona została ustawa z dnia 11 maja 2012 r. (Dz.U. z 2012 r., poz. 664). Celem ww. reformy było zachęcenie funkcjonariuszy i żołnierzy zawodowych do dłuższej aktywności zawodowej oraz dążenie do racjonalizacji wydatków budżetu państwa przeznaczonych na emerytury ww. grup zawodowych. Zmiana ustawy zakładała wydłużenie czasu służby żołnierzy zawodowych uprawniającej do przejścia na emeryturę, tj. co najmniej 25 lat, jednocześnie żołnierze zawodowi zwolnieni ze służby, podobnie jak dotychczas, mieli nabyć prawo do emerytury z budżetu państwa w ramach odrębnego systemu zaopatrzeniowego.
Szczegółowe zasady obliczania wysokości emerytury reguluje art. 18e u.z.e.ż., nie przewidując możliwości uwzględnienia w emeryturze wojskowej okresów składkowych i nieskładkowych za staż pracy „cywilnej”. Wobec powyższego ww. reforma znowelizowała art. 95 ust. 2 ustawy o FUS, wprowadzając kolejny wyjątek od zasady jednego świadczenia, tj. bezpośrednio odwołanie się właśnie do art. 18e u.z.e.ż. Zatem ci żołnierze uprawnieni są do jednoczesnego pobierania emerytury wojskowej oraz emerytury powszechnej z FUS.
Zdaniem skarżącego, prawodawca odmiennie potraktował osoby, które pełniły zawodową służbę wojskową przed 2 stycznia 1999 r. oraz mają ustalone prawo do świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego żołnierzy zawodowych i pobierają emeryturę wojskową w maksymalnym wymiarze (wynoszącą 75 proc. podstawy jej wymiaru) bez doliczania okresów składkowych, poprzedzających zawodową służbę wojskową, jak i przypadających po zakończeniu tej służby, poprzez pominięcie ich w zaskarżonym przepisie ustawy, regulującym wyjątki od zasady niekumulacji świadczeń, jako podmioty charakteryzujące się wraz z adresatami norm art. 15a oraz art. 18e u.z.e.ż. wspólną cechą prawnie istotną w postaci pozostawania w sytuacji, w której uprawniony do emerytury z powszechnego systemu emerytalnego nie miał i nie ma możliwości doliczenia do emerytury wojskowej żadnych okresów składkowych i nieskładkowych (co skutkowałoby wzrostem wysokości wypłacanego świadczenia), a zatem system zaopatrzeniowy realizuje względem niego wyłącznie własne zobowiązanie (budżet państwa nie finansuje żadnej części świadczenia emerytalnego za czas aktywności zawodowej innej niż służba wojskowa).
Posłowie zwracają uwagę na problem
Ostatnio na sprawę emerytowanych żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy służb mundurowych, którzy rozpoczęli służbę przed 1 stycznia 1999 r. i po przejściu na emeryturę resortową podjęli zatrudnienie w sektorze cywilnym, odprowadzając pełne składki na ubezpieczenia społeczne do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zwrócił uwagę zwrócił Marcin Skonieczka wraz z grupą posłów. Odpowiadając na tę interpelację poselską Sebastian Gajewski, wiceminister rodziny, pracy i polityki społecznej, poinformował, że ze względu na liczbę wystąpień krytycznie oceniających kształt obowiązujących przepisów, dotyczących reguł zbiegu i wskazywaną w nich argumentację, podjęto decyzję o rozpoczęciu prac międzyresortowych mających na celu wypracowanie optymalnego rozwiązania tego zagadnienia. - 2 stycznia 2025 r. rozpoczęto współpracę w ramach roboczego zespołu w celu rozwiązania problemu zbiegu emerytur powszechnych i tzw. emerytur mundurowych, przysługujących żołnierzom zawodowym i funkcjonariuszom służb mundurowych, którzy byli lub wciąż pozostają czynni zawodowo - przekazał.
Według wiceministra Gajewskiego, w efekcie współpracy przygotowano do dalszych analiz wariant zmian reguły zbiegu emerytury z systemu zaopatrzenia emerytalnego służb mundurowych i powszechnego systemu emerytalnego, dotyczący osób, które wstąpiły do służby przed 2 stycznia 1999 r. Proponowane rozwiązanie zakłada modyfikację podstawowej regulacji dot. zbiegu, określonej w art. 95 ustawy emerytalnej, oraz regulacji w tym samym przedmiocie zawartych w systemie zaopatrzeniowym, w odniesieniu do wskazanej grupy ubezpieczonych. - Prace w ww. zakresie są nadal prowadzone. Specyfika analizowanych zmian w ustawie emerytalnej oznacza, że przekładają się one wprost na regulacje ustawowe z zakresu zaopatrzenia emerytalno-rentowego żołnierzy zawodowych oraz funkcjonariuszy służb mundurowych i członków ich rodzin. Proponowane rozwiązania wymagają w związku z tym uzgodnienia z Ministrem Obrony Narodowej oraz Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, a także - ze względu na ich ewentualne koszty - z Ministrem Finansów i Gospodarki. Stąd też, na obecnym etapie, nie jest możliwe podanie terminu zakończenia prac i opracowania rządowego projektu ustawy będącego ich wynikiem - poinformował Sebastian Gajewski. I dodał: - Bieżące prace dotyczą określenia liczby osób, których omawiane rozwiązanie będzie dotyczyć i jego szacunkowych kosztów.
