ZUS nie będzie wydawał decyzji w sprawie prawa do zasiłku pogrzebowego

Ustalenie prawa do zasiłku pogrzebowego oraz jego wysokości nie będzie co do zasady wymagało wydania decyzji przez ZUS. Najnowszy projekt autorstwa MRPiPS przewiduje też wprowadzenie przepisów, na podstawie których wniosek w sprawie przyznania zasiłku pogrzebowego będzie mógł zostać złożony bezpośrednio do organu rentowego lub za pośrednictwem zakładu pogrzebowego. Dzięki temu nastąpi uregulowanie trybu pośrednictwa zakładów pogrzebowych we wnioskowaniu o zasiłek pogrzebowy.

Choć od uchwalenia ustawy z 9 maja 2025 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, podnoszącej zasiłek pogrzebowy z obecnych 4000 zł do 7000 zł od 1 stycznia 2026 r., minął miesiąc (prezydent podpisał ją 30 maja 2025 r.), Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej szykuje kolejną nowelizację przepisów dotyczących tej kwestii. Tym razem w ramach tzw. deregulacji. Do wykazu prac legislacyjnych i programowych Rady Ministrów został właśnie wpisany projekt ustawy o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (nr UDER65). Najwyraźniej dopiero teraz resort się dopatrzył, że w obowiązującym stanie prawnym ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie zawiera szczególnych regulacji odnoszących się do wydawania decyzji w sprawie zasiłku pogrzebowego oraz zasad wypłaty tego zasiłku.

- Ustawa emerytalna nie reguluje także możliwości pośrednictwa zakładów pogrzebowych przy składaniu wniosku o zasiłek pogrzebowy. Praktyka przyjęta przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych polega na dopuszczeniu możliwości występowania zakładów pogrzebowych w imieniu swoich klientów, na podstawie udzielonego przez nich upoważnienia, do ZUS w sprawie wypłaty zasiłku pogrzebowego zakładowi pogrzebowemu za udzielone usługi. ZUS przyjął ten tryb wyjątkowo, tylko w odniesieniu do wniosków składanych przez członków rodziny. Konieczne jest zatem uregulowanie tej kwestii w ustawie emerytalnej – podkreśla MRPiPS. I zauważa, że na podstawie art. 118 ust. 1 ustawy emerytalnej termin na wypłatę zasiłku pogrzebowego wynosi 30 dni od wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do stwierdzenia uprawnień do zasiłku. - Z uwagi na to, że zasiłek pogrzebowy wypłacany jest w szczególnych okolicznościach, z powodu śmierci osoby bliskiej, a organizacja pochówku łączy się z koniecznością pokrycia jego kosztów, należy wprowadzić do ustawy emerytalnej krótszy termin na wypłatę tego świadczenia – dodaje ministerstwo.

Czytaj również: Sejm za podniesieniem zasiłku pogrzebowego do 7 tys. zł od 1 stycznia 2026 r.>>

Istota planowanych rozwiązań

MRPiPS chce wprowadzić regulacje, zgodnie z którą co do zasady ustalenie prawa do zasiłku pogrzebowego oraz jego wysokości nie będzie wymagało wydania decyzji przez ZUS. Wyjątkiem, kiedy decyzja taka będzie wydawana, będzie poniesienie kosztów pogrzebu przez:

• więcej niż jedną osobę lub podmiot (pracodawca, dom pomocy społecznej, gmina, powiat, osoba prawna kościoła lub związek wyznaniowy), tj. gdy zasiłek pogrzebowy ulega podziałowi między te osoby lub podmioty – proporcjonalnie do poniesionych kosztów pogrzebu,
• inną osobę niż członek rodziny, pracodawcę, dom pomocy społecznej, gminę, powiat, osobę prawną kościoła lub związku wyznaniowego, tj. gdy zasiłek pogrzebowy przysługuje w wysokości udokumentowanych kosztów pogrzebu (nie wyższej niż określona w art. 80).

- Ustalenie prawa do zasiłku pogrzebowego nie będzie wymagało wydania przez ZUS decyzji, jeżeli zasiłek pogrzebowy przysługuje w kwocie 4000 zł niezależnie od kwoty poniesionych kosztów pogrzebu (od 1 stycznia 2026 r. - 7000 zł), tj. gdy koszty te poniosła jedna osoba – członek rodziny zmarłego. Natomiast jeżeli koszty pogrzebu poniosła osoba obca dla zmarłego lub inny podmiot albo zasiłek pogrzebowy przysługuje proporcjonalnie do poniesionych kosztów pogrzebu (a nie w kwocie zryczałtowanej), ZUS będzie wydawał decyzję ustalającą prawo do zasiłku pogrzebowego - czytamy.

W związku z tą zmianą, za nienależnie pobrane świadczenie będzie również uważany zasiłek pogrzebowy wypłacony z przyczyn niezależnych od organu rentowego osobie nieuprawnionej.

Ministerstwo chce też wprowadzić regulację, zgodnie z którą wniosek w sprawie przyznania zasiłku pogrzebowego będzie mógł zostać złożony bezpośrednio do organu rentowego lub za pośrednictwem zakładu pogrzebowego.
Dzięki temu, jak twierdzi resort, nastąpi uregulowanie trybu pośrednictwa zakładów pogrzebowych we wnioskowaniu o zasiłek pogrzebowy.

- Rozwiązanie to wpisuje się w model składania wniosków o świadczenia emerytalno-rentowe. W ustawie emerytalnej przyjęto bowiem, że wnioski w sprawie przyznania świadczeń zgłasza się w organie rentowym bezpośrednio lub za pośrednictwem płatnika składek. Tryb ten będzie dotyczył wszystkich wniosków o zasiłek pogrzebowy, w tym także wniosków składanych przez inne osoby niż członkowie rodziny. Natomiast upoważnienie udzielane przez świadczeniobiorcę (wnioskodawcę) zakładowi pogrzebowemu obejmować będzie, tak jak obecnie, prawo do złożenia w imieniu świadczeniobiorcy wniosku o zasiłek wraz z dokumentami oraz do wypłaty zasiłku pogrzebowego na rachunek bankowy tego zakładu. Szczegółowe zasady określające tryb składania wniosków o zasiłek pogrzebowy, dane jakie powinien zawierać wniosek oraz załączniki i oświadczenia składane z tym wnioskiem zostaną określone w projekcie rozporządzenia zmieniającego rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 r. w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. poz. 1412). W związku z tym proponuje się także wprowadzenie regulacji, zgodnie z którą wypłata zasiłku pogrzebowego w całości lub w części będzie mogła nastąpić na konto bankowe zakładu pogrzebowego wskazane w upoważnieniu – twierdzi ministerstwo.

Skrócony ma zostać też termin wypłaty zasiłku pogrzebowego do 14 dni, co jest korzystne dla osób uprawnionych do zasiłku. - Projektowane rozwiązanie przewiduje wprowadzenie zasady gwarantującej wydanie decyzji w sprawie prawa do zasiłku pogrzebowego w ciągu 14 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Jeżeli w wyniku decyzji zostanie ustalone prawo do zasiłku pogrzebowego oraz jego wysokość, ZUS wypłaci zasiłek również w ciągu 14 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania tej decyzji. Natomiast w przypadku gdy ustalenie prawa do zasiłku pogrzebowego oraz jego wysokości nie wymaga wydania decyzji, zasiłek będzie wypłacony w ciągu 14 dni od dnia wyjaśnienia ostatniej okoliczności niezbędnej do ustalenia prawa do zasiłku.

Rząd ma przyjąć projekt w lipcu 2025 r.